ပရေင်ထုဲနှဴ ယေန်သၞာင်
ပရေင်ထုဲနှဴ ယေန်သၞာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဖန်ဗဒှ် ညံင်ဂွံတုပ်သၟဟ် (အၚ်္ဂလိက်: Cultural Assimilation) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပ္ဍဲသွာင် ပရေင်မၞိဟ် (Sociology) မဒှ်အကာဲအရာ ကောန်ဂကူသၟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ် မွဲမွဲ သၠာဲပြံင်၊ ထောံကၠေအ် အခိုက်အလိုက်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဇကုတုဲ၊ လုပ်စိုပ် ထုဲနှဴ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် ယေန်သၞာင် ကောန်ဂကူ ဇၞော် (Dominant culture) မၞုံလၟိဟ်ဂၠိုင်ဂှ်ရ။
လၟေင်ကမၠောန် ဏအ်ဝွံ က္တဵုဒှ်မာန် နကဵု လဟီု၊ ဗီုပြင် မံင်စံင်၊ ဓရ်ပတှ်ေ၊ ကေုာံ လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်။ ကၞောတ်တဲမ္ဂး ဂကောံမၞိဟ် မဒးဒုင် ထုဲနှဴတအ်ဂှ် ကၠေအ်ကၠက်အာ စိုတ်ဓာတ် ဇာတိဂကူ ဇကု (Loss of Identity) တုဲ ဒှ်အာ မွဲဗီုဓဝ် ကု ကောန်ဂကူ ဇၞော်တအ်ရ။
ဗီုပြင် အဓိက ၜါသာ် (Two Main Types)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ထုဲနှဴ ယေန်သၞာင် ဝွံ ပါ်ကရေက်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် အဓိက ၜါသာ်ရ-
- ပွမဖန်ဗဒှ် နကဵု အာဏာ (Forced Assimilation): အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမၞုံကဵု အာဏာတအ် စကာ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ပညာတုဲ အတေင် အုပ်ဓုပ် ကၟာတ်လဒဵု ယေန်သၞာင် ကောန်ဂကူသၟတ်တအ်ရ။ ဥပမာ - ပွမကၟာတ် ဟွံကဵု ဗ္တောန် အရေဝ်ဘာသာ မိ၊ ပွမပြံင်လှာဲ ယၟု ဍုင်ကွာန် နကဵု ဘာသာ ကောန်ဂကူဇၞော်။
- ပွမထုဲနှဴ နကဵု သဘာဝ (Natural / Voluntary Assimilation): ဟိုတ်နူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ ကေုာံ ပွမဒက် အိန်ထံင် သ္ၚိကၟိန် အကြာ ဂကူနာနာတုဲ က္တဵုဒှ်ကၠုင် လၟေင်လၟေင် နကဵု သဘာဝ။ ကောန်ဂကူ သၟတ်တအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဗက် အခိုက် ကောန်ဂကူ ဇၞော်မ္ဂး ကလိဂွံ အခေါင်အရာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ခိုဟ်နူတုဲ၊ သၠာဲပြံင်အာ အလဵုအလဵု ဍေံရ။
ဆက်စပ် ကု ဍုင်အာယှအဂၞဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအခိင် မဒက်ပ္တန် ရးနိဂီု (State-Building) ပ္ဍဲ ခေတ်လက္ကရဴ-ကဝ်လဝ်နဳ ဂှ်၊ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ အာယှအဂၞဲ စကာလဝ် ပရေင်ဝါဒ "မွဲဍုင်၊ မွဲဂကူ၊ မွဲအရေဝ်" သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် စိုတ်ဓာတ် ဇာတိဂကူ (Nation-Building) ရ။
- ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ: အလဵုအသဳတအ် စကာလဝ် ပရေင်ဝါဒ "Burmanization" (ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ညံင်ဂွံဒှ် ဂကူဗၟာ) တုဲ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ပရေင်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကောန်ဂကူ သၟတ် မပ္တံကဵု မန်၊ ကရေင်၊ သေံ တအ်ရ။
- ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ: သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳသေံ (Thaification) လေဝ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင် ကောန်ဂကူ နာနာ ပ္ဍဲဍုင်သေံ (သီုကဵု ဂကူမန်) ဂွံ ဒှ်အာ ဂကူသေံ၊ ဂွံဟီု အရေဝ်သေံ ကေုာံ ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဇကု နဒဒှ် သေံ ရ။
တင်တၞဟ်ခြာ: Assimilation ကဵု Integration
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲသွာင် လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်နာနာ (Multicultural Studies) မ္ဂး သ္ဒးပါ်ခြာ ကၠးကၠးရ-
- Assimilation (ပွမထုဲနှဴ): ကောန်ဂကူသၟတ်တအ် ထောံကၠေအ် ယေန်သၞာင်ဇကုတုဲ ဒှ်အာ မွဲဗီု ကု ဂကူဇၞော်။ (ဥပမာ - ဂကူမန် မဟီုအရေဝ်မန် ဟွံလေပ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ ဇကု နဒဒှ် ဂကူဗၟာ ဟွံသေင်မ္ဂး သေံ)။
- Integration (ပွမပံင်သၟဟ်): ကောန်ဂကူသၟတ်တအ် ထိင်ဒဝ်လဝ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ်ဇကုကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင်တုပ်တုပ်ဂှ် ပါလုပ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ အခိုက်အလိုက် ဍုင်ဇၞော် ဂွံ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်။ (ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ဟီုအရေဝ်မန် ပ္ဍဲသ္ၚိ၊ ဆဂး ဟီုအရေဝ် သေံ/ဗၟာ ပ္ဍဲ ရုင် ကေုာံ ဘာ)။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ယေန်သၞာင်နာနာ (Multiculturalism)
- ပရေင်ကဝ်လဝ်နဳ အပ္ဍဲဍုင် (Internal Colonialism)
- ပွမဒက်ပ္တန် ရးနိဂီု (State-Building)
- ပရေင်မၞိဟ် (Sociology)