ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ်
| Global Economy Icon ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ်ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဆက်စပ်ဒၟံင် အကြာဍုင်နာနာ လတူဂၠးတိရ | |
| ဇမၞော် ဂျဳဒဳပဳ (GDP) | ၜိုတ် ၁၀၅ ထရဳလဳယောန် ဒဝ်လာ (၂၀၂၃) |
|---|---|
| အရာ အဓိက | ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ်၊ ပရေင်သြန် ဂၠးတိ၊ ပရေင်တဵုလွဳ (FDI) |
| ဌာန ကိစ္စဇၞော် | ဂကောံဗၞိက် ဂၠးကဝ် (WTO), ဂကောံသြန်ဘဏ္ဍာ ဂၠးကဝ် (IMF), ဘာဏ်ဂၠးတိ |
| ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် | ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ဍုင်ကြုက်၊ ကၟိန်ပံင်ကောံ ဥရောပ |
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Global Economy ဟွံသေင်မ္ဂး World Economy) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရေင်ကမၠောန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သီုဖအိုတ် မပ္တံကဵု ပွမပတိတ် ကပေါတ်၊ ပွမသုင်စောဲ၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ပရေင်သြန် ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် အကြာဍုင်ဂမၠိုင် လတူဂၠးတိ မဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ်ဝွံ ဟွံဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဍုင်မွဲဓဝ်တုဲ၊ ဍေံဒှ် ကွန်ရက် (Network) ဇၞော်မွဲ မစၠောအ်ကူလဝ် ဖျာ၊ ကပေါတ် ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ အလုံဂၠးကဝ်ရ။
ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဆက်စပ် ပရေင်ဗၞိက် အကြာဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် နွံကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ်တြေံ (ဥပမာ - တရဴသုတ် - Silk Road) တေအ်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် ခေတ်တၟိဏအ်ဂှ် စကတဵုဒှ် ပြာကတ်ကၠုင် ကြဴနူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကွက်စက် (Industrial Revolution) တုဲရ။
ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ဒုတိယ တုဲဒှ်အာတုဲ၊ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဌာန အလုံဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု IMF၊ ဘာဏ်ဂၠးတိ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် GATT (လၟုဟ် - ဂကောံဗၞိက် ဂၠးကဝ် WTO) တုဲ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဂမၠိုင် ဆက်စပ်ကၠုင် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ပွမဒှ်မွဲဂၠးကဝ် (Globalization) ရ။
ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ်ဝွံ ဒုင်လဝ်သဇိုင် လတူ ကဏ္ဍ အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
၁။ ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ် (International Trade)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ပွမ သွံရာန် ကပေါတ် ကေုာံ ကဵုရေင်တၠုင် အကြာ ဍုင်မွဲကဵုမွဲ (Imports and Exports) ရ။ ဍုင်တအ်ဝွံ ကပေါတ် ဇကုမပတိတ်မာန် ခိုဟ်ဟ်တအ်ဂှ် သွံပတိတ် ဍုင်သအာင်တုဲ၊ ကပေါတ် မဟွံမွဲတအ်ဂှ် ကလေင်ရာန်လုပ် နူဍုင်တၞဟ်ရ။
၂။ ပရေင်သြန် ဂၠးတိ (Global Finance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ပွမ ပြံင်လှာဲစၠောအ် သြန်တမ် (Capital flows)၊ ပရေင်တဵုလွဳပိုန်ဒြပ် ဍုင်သအာင် (FDI) ကေုာံ ဖျာ င္ၚုဟ်မးသြန် (Foreign Exchange) လတူဂၠးတိရ။ ကမ္ပဏဳဇၞော်ဇၞော်တအ် အာပတန် ရုင်စက် ပ္ဍဲဍုင်မၞုံကဵု စရိတ်ကမၠောန် သဝ်တအ်ဝွံ ဒှ်သဘဴဓဝ် ပရေင်သြန် ဂၠးတိမွဲရ။
၃။ သၞောတ်ဝ် ပလံင်ဗစိုပ် ကပေါတ် ဂၠးကဝ် (Global Supply Chains)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ ကပေါတ်မွဲမွဲ မပ္တံကဵု ဖုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကွဳစက်ဂှ် ကၠောန်ပတိတ် ပ္ဍဲဍုင်မွဲဓဝ် ဟွံသေင်ရ။ ကပေါတ် အဝဲလပါ်ဍေံ (Components) ဂှ် ပတိတ်နူ ဍုင်နာနာတုဲ ပံင်ကောံ ပ္ဍဲဍုင်မွဲတုဲဟေင် ဆက်သွံ အလုံဂၠးကဝ်ရ။
ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် စရင် ဂျဳဒဳပဳ (GDP) မ္ဂး ဍုင် ကေုာံ ဂကောံ မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် လတူဂၠးတိတအ်ဂှ်-
- ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်: ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ နဲကဲပညာ ပြာကတ်အိုတ်။
- ဍုင်ကြုက်: ဒှ်ဍုင် မပတိတ် ကပေါတ်ကွတ်စက် ဂၠိုင်အိုတ် (Factory of the world) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မရနုက်ကဵု ၜါ။
- ကၟိန်ပံင်ကောံ ဥရောပ (EU): နကဵု ဍုင်ပံင်ကောံမ္ဂး ဒှ်ဖျာ ဇၞော်အိုတ်မွဲ။
- ဂျပန် ကေုာံ အိန္ဒိယ: ဒှ်ဍုင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် ပ္ဍဲ ရးအာရှ။
တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပြဿနာဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် ဒးဆောမ်ဒၟံင် တင်ဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ-
- ပရေင်တၞဟ်ခြာ သြန်လုပ် (Economic Inequality): ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ကီုလေဝ်၊ သြန်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် စိုပ်အာ ဇရေင် ဍုင်သိုက်လောဲ ကေုာံ ပူဂိုလ် သိုက်လောဲတအ် ဂၠိုင်ရ။
- ပြဿနာ သဘာဝပွဳပွိုင် (Climate Change): ပရေင်ပတိတ် ကပေါတ် စက်မှုတအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ရာသဳဥတု ဂွံဖံက်ပြန် ကေုာံ သဘာဝ လီုလာ်။
- ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက် (Trade Wars): ပရေင်ပၠံင်ပစာ် အကြာ ဍုင်မၞုံကဵု အဝဵုပိုန်ဒြပ်ဇၞော်တအ် (ဥပမာ - အမေရိကာန် ကဵု ကြုက်) မဖျေံ အခေါန်လတူ ကပေါတ်ရေင်သကအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ် ဂွံဍိုန်လျစှ်ေမာန်ရ။