ပရေင်ဖန်ဇန်
ပရေင်ဖန်ဇန် (အၚ်္ဂလိက်: Planning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် ကိစ္စဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဂၞန် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် တိုင်ပ္ကဴ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် လၟေင် ကမၠောန် ညံင်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဂှ် နကဵု နဲကဲ မခိုဟ်အိုတ် ရ။ ပရေင်ဖန်ဇန် ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကဏ္ဍ မပ္တံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် အလဵုအသဳ၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။[၁]
နကဵု လညာတ် သဳအိုရဳ (Theory) ပရေင်အုပ်ဓုပ် မ္ဂး၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် သဇိုင် ပန် သာ် (ဖန်ဇန်၊ စီစဉ်၊ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်၊ ထိင်ဒဝ်) တုဲ ဍေဟ်ဝွံ ပကဵု ညံင် ဂကောံ မွဲမွဲ ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် အန္တရာယ် (Risk) တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပရေင်ဖန်ဇန် နကဵု လညာတ် နာနာ ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"ပရေင်ဖန်ဇန်" ဝွံ ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် မချပ် တွက်ဂၞန် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် မွဲမွဲ ရ။ ဍေဟ် သောင်ကလး ကဵု သမာန် အဓိက ၃ သာ် -
- ပိုယ် နွံ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ လဵု ရော? (Current state)
- ပိုယ် မိက်ဂွံ စိုပ် ဒၞာဲ လဵု ရော? (Future state/Goal)
- ပိုယ် ဗီုလဵု ဂွံ အာ စိုပ် ဒၞာဲ ဂှ် ရော? (Strategy/Action plan)
ယဝ်ရ ပရေင်ဖန်ဇန် ဟွံမဲ မ္ဂး၊ ကမၠောန် တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် နကဵု အခိုက် ဟွံမဲ သၞောတ်ဝ် (Chaotic) တုဲ မာန် ဆောမ်လေင် အခိင် ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ပရေင်ဖန်ဇန် ဝွံ နွံကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် စတင် တဵုလွဳ ကေုာံ သြိုင်ခၞံ ဍုင် ကွာန် တေအ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ဍုင် အဳဂျေပ် (Egypt) ကေုာံ ဍုင် ရဝ်မ (Rome) ဂှ်၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ဍုင် (Urban planning) တအ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ အခိင် ညးတအ် သြိုင် ပိရမေတ် (Pyramids) ကေုာံ ဍာန် တအ် ရ။
စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ပ္ဍဲ အခိင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ရုံစက် (Industrial Revolution) ဂှ်၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မွဲ နကဵု လညာတ် ဖရေဒရစ် တေလာ (Frederick Taylor) ညးမခၞံဗဒှ် သဳအိုရဳ အုပ်ဓုပ် သိပ္ပံ (Scientific Management) ရ။ လက္ကရဴ ဂှ် ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ (Strategic planning) ဇၞော်မောဝ် တိုန် ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် တအ် သွက်ဂွံ ပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲ စျေးကွက် ရ။
၃။ ဂကူ ပရေင်ဖန်ဇန် ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Types of Business Planning)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မ္ဂး၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ပါ်လဝ် ၃ ကဆံင် အဓိက ရ - [၂]
| ဂကူ ပရေင်ဖန်ဇန် | အခိင် အပိုင်အခြာ | တာလျိုင် ညးမကၠောန် | တင်ရန်တၟအ် အဓိက |
|---|---|---|---|
| ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ (Strategic Planning) | လအ်လ (၃-၅ သၞာံ ပြင်င်) | က္ဍိုပ်သကိုပ် ကဆံင်သၠုင် (Top Management) | ရုဲစှ် တိုင်ပ္ကဴ အလုံ ဂကောံ၊ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်၊ ကေုာံ ဌာန်ဒတန် လက္ကရဴအိုတ်။ |
| ပရေင်ဖန်ဇန် နဲဗျူဟာ (Tactical Planning) | လဒေါဝ် (၁-၃ သၞာံ) | ညးအုပ်ဓုပ် ကဆံင်လဒေါဝ် (Middle Management) | ပါ်ကရေက် ဗျူဟာ သွက် ဌာန နာနာ ညံင်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ဒးရး။ |
| ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် (Operational Planning) | ဂၠေအ် (တ္ၚဲစဉ် - ၁ သၞာံ) | ညးအုပ်ဓုပ် ကဆံင်သၟဝ် (Front-line Managers) | စၟတ်သမ္တီ လၟေင် ကမၠောန် ဇၟာပ် တ္ၚဲ ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ (Budgeting)။ |
၄။ လၟေင် ကမၠောန် ပရေင်ဖန်ဇန် (The Planning Process)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လၟေင် ကမၠောန် ပရေင်ဖန်ဇန် မခိုဟ် မွဲ ဒးဒက်ပတန် လဝ် နကဵု လဂံါ အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
- စၟတ်သမ္တီ တိုင်ပ္ကဴ (Setting Objectives): ရုဲစှ် အရာ မမိက်ဂွံ အာစိုပ် နကဵု သၞောတ်ဝ် SMART (Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time-bound)။
- သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ (Analyzing Environment): သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ အပ္ဍဲ ကေုာံ မ္ၚး (SWOT Analysis)။
- ဖန်ဗဒှ် လၟေင် ကမၠောန် (Developing Alternatives): ချပ် ဂၠာဲ နဲကဲ နာနာ သွက်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ။
- ရုဲစှ် နဲကဲ မခိုဟ်အိုတ် (Selecting the Best Course): သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဖဵု ကေုာံ အန္တရာယ် တုဲ ရုဲစှ် နဲကဲ ခိုဟ်အိုတ်။
- ဖျေဟ် ကမၠောန် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် (Implementation & Review): စကၠောန် အတိုင် မဖန်ဇန် လဝ် တုဲ ဍိုတ် ၜတ်ကၞာတ် (Evaluate) ကလေင် ပလေဝ် ဍေဟ် ရ။
၅။ ပရေင်ဖန်ဇန် ဍုင် ကေုာံ အလဵုအသဳ (Urban and Public Planning)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဖန်ဇန် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သက်သက်၊ ဍေဟ် လေဝ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ လွပ် အလဵုအသဳ ရ။ ပရေင်ဖန်ဇန် ဍုင် (Urban planning) ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဖန်ဇန် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ ကေုာံ ပါ်ကရေက် ဒၞာဲ တိ (Zoning) ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ညးဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ဆက်စပ် ဍာန်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ရ။[၃]
အလဵုအသဳ တအ် လေဝ် စကာ ပရေင်ဖန်ဇန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကောန်ဂကူ (National Economic Planning) မပ္တံကဵု "စီမံကိန်း ၅ သၞာံ" သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ဍုင် ညံင်ဂွံ စိုပ် ကဆံင် သၠုင် တိုန် ရ။
၆။ လညာတ် စိုတ်ပညာ ကေုာံ ဉာဏ် (Psychological and Cognitive Aspects)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵု လညာတ် စိုတ်ပညာ (Psychology) မ္ဂး၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ဂှ် ဒှ် အစောံသတ္တိ ဉာဏ် က္ဍဟ် (Cognitive function) မွဲ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒကုတ် က္ဍဟ် ဂတ (Prefrontal cortex) ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အစောံသတ္တိ မာန် ချပ် ဂတ (Prospection) ကေုာံ ထိင်ဒဝ် စိုတ် (Executive control) ရ။
ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံကဵု သဘာဝ ယောန်မှာ ပ္ဍဲ ပရေင်ဖန်ဇန် မကော်စ "Planning Fallacy" ရ။ အရာ ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဘာဝ မၞိဟ် တအ် ထေင် ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ကမၠောန် မွဲမွဲ ဂွံ တုဲ အာ ပြဟ် နူ အခိင် ဍာံပြ မဒး ကေတ် ဇေတ်တ် ရ။
၇။ ပရေင်ဖန်ဇန် ပ္ဍဲ ဉာဏ်စက် ကေုာံ ကောန်ပျူတာ (Planning in AI and Computing)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence) ဂှ်၊ "AI Planning" ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ မဖန်ဗဒှ် ညံင် စက်ယန္တရား (Agents) ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ပျူတာ တအ် ဂွံ ရုဲစှ် လၟေင် ကမၠောန် အလဵုအလဵု သွက်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ရ။[၄]
ဥပမာ - သၞောတ် GPS ဂၠာဲ ဂၠံင် (Pathfinding algorithms) ဟွံသေင်မ္ဂး ကွဳစက် ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ တအ်ဂှ် စကာ လညာတ် ပရေင်ဖန်ဇန် အလဵုအလဵု (Automated planning) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဂၠံင် ညန်အိုတ် ကေုာံ ဟွံမဲ အန္တရာယ် ရ။
၈။ ဖဵုခိုဟ် ကေုာံ အခက်အခုဲ (Benefits and Challenges)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဖန်ဇန် နွံကဵု ဖဵုခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် -
- ကဵု လညာတ် ကၠးကၠး လတူ တိုင်ပ္ကဴ အနာဂတ်။
- ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင်ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (Reduces uncertainty)။
- ပခိုဟ် ပတိုန် ပရေင်ဆက်စပ် (Coordination) အကြာ ဌာန နာနာ။
ဆဂး ဍေဟ် လေဝ် နွံကဵု အခက်အခုဲ ကီု ရ -
- ပရေင်ဖန်ဇန် ကြေန်လောန် (Rigidity) ပကဵု ညံင် ဟွံမာန် ပြံင်လှာဲ ဗက် အကာဲအရာ တၟိ။
- ဒးကေတ် အခိင် ကေုာံ သြန်ဘဏ္ဍာ ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ကၠောန် ပရေင်ဖန်ဇန် ခိုဟ်ဟ် မွဲ။
၉။ လွပ် ပ္ဍဲ ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ (Applications in Daily Life)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဖန်ဇန် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ သွက် အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ကမ္ပဏဳ သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဘဝ ညးဍုင်ကွာန် လၟိုန်တ္ၚဲ ရ။ မပ္တံကဵု ပရေင်ဖန်ဇန် ဘဏ္ဍာ သ္ၚိကၟိန် (Personal finance planning)၊ ပရေင်ဖန်ဇန် တရဴ (Travel planning)၊ ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဇန် ပညာ (Career planning) တအ်ဝွံ ရီုဗင် ညံင် ဘဝ ဂွံ ဇၞော်မောဝ် တုဲ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ရ။
၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Future and Transformations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနာဂတ် ပရေင်ဖန်ဇန် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နည်းပညာ (Agile Planning) ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် မပြံင်လှာဲ ပြဟ် ဒၟံင် ဏအ်၊ လညာတ် ပရေင်ဖန်ဇန် အတိုင် တြေံ (Traditional planning) ဂှ် စကာ ဟွံဂွံ သီုဖအိုတ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံ ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင်လှာဲ စကာ သၞောတ် Agile မာန် ပြံင်လှာဲ ဗက် အကာဲအရာ မပြံင်လှာဲ (Adaptive planning) ရ။[၅]
တုဲပၠန် နကဵု အစောံသတ္တိ ဉာဏ်စက် ကေုာံ ဒေတာ ဇၞော် (Big Data) မ္ဂး၊ ပရေင်ဖန်ဇန် အနာဂတ် ဂှ် မာန် တွက်ဂၞန် အကာဲအရာ အနာဂတ် (Predictive planning) နကဵု ပရေင်ဍာံပြ သၠုင်အိုတ် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Mintzberg, H. (1994). The Rise and Fall of Strategic Planning. Free Press, 10-15။
- ↑ Koontz, H. (2010). Essentials of Management, 8th, Tata McGraw-Hill, 70-75။
- ↑ Hall, P. (2010). Urban and Regional Planning, 5th, Routledge, 20-25။
- ↑ Russell, S. J. (2020). Artificial Intelligence: A Modern Approach, 4th, Pearson, 350-360။
- ↑ Highsmith, J. (2009). Agile Project Management: Creating Innovative Products, 2nd, Addison-Wesley, 25-30။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management)
- ဗျူဟာ (Strategy)
- ဉာဏ်စက် (Artificial intelligence)
- ဖရေဒရစ် တေလာ (Frederick Taylor)