ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန်
ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် (အၚ်္ဂလိက်: Operational planning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Business and Management) မ္ဂး၊ ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် မဖန်ဗဒှ် တင်ရန်တၟအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ဍိုက်ပေင် အာစိုပ် ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ (Strategic planning) ရ။ ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ချပ်စွံလဝ် သွက် အခိင်ကာလ ဂၠေအ်ဂၠေအ် (ဗွဲမဂၠိုင် မွဲ သၞာံ ဟွံသေင်မ္ဂး အောန်နူဂှ်) တုဲ၊ ဍေဟ် သောင်ကလး ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကမၠောန် မုမွဲ ဒးကၠောန်၊ ညးလဵု မဒးကၠောန်၊ ကေုာံ အခိင်လဵု ဒးတုဲ အိုတ် ရ။[၁]
ယဝ်ရ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ဂှ် ဒှ် "က္ဍဟ်" မချပ် ဂၠံင်တရဴ အနာဂတ် မ္ဂး၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဂှ် ဒှ် "တဲ ကေုာံ ဇိုင်" မကၠောန် ကမၠောန် ဇေတ်တ် လၟိုန်တ္ၚဲ ရ။ သၞောတ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် သြန်ဘဏ္ဍာ၊ ရိုဟ်ကၞက် (Resources)၊ ကေုာံ ညံင် ကမၠောန် ဂွံ တုဲဒှ် အတိုင် အခိင် မစၟတ်သမ္တီ လဝ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန်" (Operational planning) ဝွံ ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် မချူ စွံလဝ် လိက်ကသုက် မထ္ၜးကဵု ကဏ္ဍ၊ တာလျိုင်၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် မဒးကၠောန် သွက်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ (Objectives) မစၟတ်သမ္တီ လဝ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ရ။
ပွံက်အဓိပ္ပါယ် သဇိုင် အဓိက ဍေဟ်တအ်ဂှ် -
- What (မုရော): မု ကမၠောန် မဒး ကၠောန် ရော?
- Who (ညးလဵု): ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာန လဵု မဒး ကေတ် တာလျိုင် ရော?
- When (အခိင်လဵု): အခိင် စတမ် ကေုာံ အခိင် တုဲအိုတ် ဒှ် အခိင်လဵု ရော?
- How much (ဗလိုင်လဵု): သြန်ဘဏ္ဍာ (Budget) ကေုာံ ရိုဟ်ကၞက် မုစိ ဒးစကာ ရော?
လိက်ကသုက် ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဏအ်ဝွံ ဒှ် အရာ မကဵု လစောံ (Guide) ကု ကောန်ကမၠောန် တအ် သွက်ဂွံ တီ တာလျိုင် ဇကု ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ် ပ္ဍဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲ ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ဝင် ပရေင်ပၞာန် (Military history) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ခေတ် ကိုပ်ကၠာ တေအ်၊ သၟိင်ပၞာန် တအ် ဒးချပ် ဖန်ဇန် လၟေင် ကမၠောန် ပၞာန် (Operations) မပ္တံကဵု ဗီုလဵု ဂွံ ပလံင် စၞစ၊ လွဟ် ကေုာံ ကောန်ပၞာန် ညံင်ဂွံ စိုပ် ဌာန် ပၞာန် အတိုင် အခိင် ရ။
ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ စတမ် လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ရုံစက် (Industrial Revolution) ဂှ်၊ ဖရေဒရစ် တေလာ (Frederick Taylor) ညးမဒှ် တၠပညာ သဳအိုရဳ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Scientific management) ဝွံ ခၞံဗဒှ် လဝ် လညာတ် "ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန်" ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရ။ ညးတေအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ဗီုလဵု ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် အခိင် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် အစောံသတ္တိ (Efficiency) ကောန်ကမၠောန် တအ် ရ။[၂]
၃။ ပရေင်ဆက်စပ် ကု ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ (Relationship with Strategic Planning)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် လောဲသွာ ဂှ်၊ ပိုယ် ဒး ၜတ်ကၞာတ် ဍေဟ် ကု ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ရ။
| ကဏ္ဍ | ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ (Strategic Planning) | ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် (Operational Planning) |
|---|---|---|
| တင်ရန်တၟအ် | ကဵု ဂၠံင်တရဴ အနာဂတ် ကေုာံ တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်ဇၞော်။ | သောင်ကလး ဗီုလဵု ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဇၞော်ဇၞော် ဂှ် နကဵု လၟေင် လၟေင်။ |
| အခိင်ကာလ | အခိင် လအ် (၃ သၞာံ နူ ၅ သၞာံ ပြင်င်)။ | အခိင် ဂၠေအ် (မွဲ တ္ၚဲ စဵုကဵု မွဲ သၞာံ)။ |
| ညးမကေတ် တာလျိုင် | ဂကောံ အုပ်ဓုပ် ကဆံင် သၠုင် (Board of Directors, CEO)။ | ညးအုပ်ဓုပ် ကဆံင် လဒေါဝ် ကေုာံ သၟဝ် (Managers, Supervisors)။ |
| ဗီုပြင် | ဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ကွေဟ်ဟ် ကေုာံ မာန် ပြံင်လှာဲ။ | ချိုတ်ပၠိုတ် ဗွဲမလောန် တုဲ နွံကဵု တင်ဂၞင် ဍိုက်ပေင်။ |
| ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် | ၜတ်ကၞာတ် ဖဵု သက်ရောက် အလုံ မွဲ ကမ္ပဏဳ။ | ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ် ကမၠောန် တုဲဒှ် အတိုင် အခိင်။ |
၄။ လၟေင်ကမၠောန် ကေုာံ ကဏ္ဍ အဓိကဂမၠိုင် (Key Components and Process)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် မခိုဟ် မွဲ ဒးနွံကဵု လၟေင်ကမၠောန် အဓိက ၅ သာ် -
1. စၟတ်သမ္တီ တိုင်ပ္ကဴ ချိုတ်ပၠိုတ် (Clear Objectives): ကမၠောန် မဒး ကၠောန် ဂှ် ဒး ကိတ်ညဳ ကု ဗျူဟာ။ 2. ပါ်ကရေက် ကမၠောန် (Task Breakdown): ပါ်ကရေက် ကမၠောန် ဇၞော်ဇၞော် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကမၠောန် ဍောတ်ဍောတ် (Work Breakdown Structure - WBS) ရ။ 3. ကဵု တာလျိုင် (Assigning Roles): စၟတ်သမ္တီ ပူဂိုလ် မဒး ကေတ် တာလျိုင် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဍောတ်ဍောတ် တအ် ဂှ် ရ။ 4. စၟတ်သမ္တီ အခိင် (Timeline Creation): ချူ လိက် အင် အခိင် (ဥပမာ - အင် ဂါန်) သွက်ဂွံ တီ အခိင် စတမ် ကဵု တုဲအိုတ် ရ။ 5. စၟတ်သမ္တီ သြန်ဘဏ္ဍာ (Resource Allocation): ပိုင်ခြာ ထောအ် သြန် ကေုာံ ကပေါတ် နွံပၟိက် တအ် သွက် ကမၠောန် ဂှ် ရ။
၅။ သ္ၚိအင် ကေုာံ အစောံသတ္တိ (Frameworks and Efficiency)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ကမၠောန် လောဲသွာ ကေုာံ ဍာံပြ ဂှ်၊ တၠပညာ တအ် စကာ သ္ၚိအင် (Frameworks) နာနာ သာ် ရ -[၃]
- SMART Goals (တိုင်ပ္ကဴ သမာတ်): တိုင်ပ္ကဴ ဂှ် ဒး ချိုတ်ပၠိုတ် (Specific)၊ ၜတ်ကၞာတ် ဂွံ (Measurable)၊ အာစိုပ် မာန် (Achievable)၊ ကိတ်ညဳ (Relevant)၊ ကေုာံ နွံကဵု အခိင် (Time-bound) ရ။
- OKRs (Objectives and Key Results): သၞောတ် မစကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ နည်းပညာ (ဥပမာ - Google) သွက်ဂွံ ဆက်စပ် တိုင်ပ္ကဴ ကမ္ပဏဳ ကု တိုင်ပ္ကဴ ကောန်ကမၠောန် တအ် ရ။
- KPIs (Key Performance Indicators): လၟိဟ် ၜတ်ကၞာတ် အစောံသတ္တိ မပ္တံကဵု လၟိဟ် ပရေင်သွံရာန်၊ လၟိဟ် ကမၠောန် တုဲဒှ် ပ္ဍဲ မွဲ ဂိတု တအ် ရ။
၆။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် သြန်ဘဏ္ဍာ (Financial Management and Budgeting)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ကဵု သြန်ဘဏ္ဍာ (Budget) ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ညံင်ရဴ မသြန် မွဲ မနွံ ၜါ လပါ် ရ။ လိက်ကသုက် ကမၠောန် ဂှ် ဟွံမာန် အာစိုပ် အံင်ဇၞး ယဝ်ရ သြန် ထံက်ပင် ဟွံမဲ မ္ဂး ရ။
ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဒးတွက် လဝ် -
- သြန် တိတ် (Operating Expenses - OPEX): သြန် ဂိတု ကောန်ကမၠောန်၊ ၚုဟ်မး ကပေါတ်၊ ၚုဟ်မး စက်ယန္တရား။
- သြန် လုပ် (Expected Revenue): လၟိဟ် သြန် မကလိဂွံ နူ ပရေင်သွံရာန် ကမၠောန် ဏအ်။
- ပရေင်လဵုပတိတ် (Return on Investment - ROI): ဖဵု မကလိဂွံ ကြဴနူ စကာ လဝ် သြန်ဘဏ္ဍာ ရ။
၇။ ပရေင်ဖန်ဇန် အကာဲအရာ အန္တရာယ် (Risk Management and Contingency Planning)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ အခိင် ကၠောန် ကမၠောန် မ္ဂး၊ အရာ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဟွံကတဵုဒှ် အတိုင် မရန်တၟအ် လဝ် လၟိုန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် မခိုဟ် မွဲ ဒးနွံကဵု ပရေင်ဖန်ဇန် အကာဲအရာ အန္တရာယ် (Contingency Planning) ရ။[၄]
ညးအုပ်ဓုပ် တအ် ဒး ချပ် လဝ် -
- "ယဝ်ရ ကပေါတ် စိုပ် လဇုဲ အာ မ္ဂး မု ဒးကၠောန် ရော?" (Plan B)
- "ယဝ်ရ ကောန်ကမၠောန် အဓိက ယဲ အာ မ္ဂး ညးလဵု ဆက် ကၠောန် ရော?"
ပရေင်ဖန်ဇန် သာ်ဏအ်ဝွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင်လေင်လင် (Loss) ပ္ဍဲ အခိင် အကာဲအရာ ဟွံခိုဟ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။
၈။ လွပ် ကေုာံ ဥပမာ ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Applications and Business Examples)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဝွံ စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နာနာ သာ် -
- ရုံစက် ကၠောန်ပတိတ် (Manufacturing): ဖန်ဇန် လၟေင် လၟိဟ် ကပေါတ် မဒး ကၠောန် ပ္ဍဲ မွဲ တ္ၚဲ (Production schedule) ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ စက် တအ် ရ။
- ကဏ္ဍ နည်းပညာ (IT / Software): ပရေင်ဖန်ဇန် Agile (Agile planning) သွက်ဂွံ ချူ လိက်ကုတ် သပ်ဝလ် ပ္ဍဲ အခိင် ၂ သတ္တာဟ (Sprints) ရ။
- ကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက် (Healthcare): ဖန်ဇန် လၟေင် အခိင် အစာသဝ်၊ ညးမမင်မဲ ယဲ တအ် ကေုာံ လၟိဟ် ဂဥုဲ မဒး နွံ ပ္ဍဲ ရုံဂဥုဲ ရ။
- ကဏ္ဍ သွံရာန် (Retail): ဖန်ဇန် လၟိဟ် ကပေါတ် မဒး နွံ ပ္ဍဲ ဖျာ (Inventory management) ကေုာံ ပရေင်တြးပလံင် ရ။
၉။ ပရေင်ကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ သဳအိုရဳ (Education and Theories)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဘာလ္ၚတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business Schools) ဂှ်၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဂှ် ဒှ် ဘာသာရပ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကမၠောန် (Operations Management) ရ။
သဳအိုရဳ မဆက်စပ် ကု ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် မပြာကတ် တအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု -
- သဳအိုရဳ လေန် (Lean Management): သဳအိုရဳ မဖန်ဗဒှ် နကဵု ကမ္ပဏဳ Toyota သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် အရာ မဟွံမဲ ပၟိက် (Waste) ပ္ဍဲ လၟေင် ကမၠောန် ရ။
- သဳအိုရဳ သစ်-ဆစ်ဂမာ (Six Sigma): သဳအိုရဳ မစကာ သင်္ချာ စာရင်းအင်း သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင်ယောန်မှာ (Defects) ပ္ဍဲ ပရေင်ကၠောန်ပတိတ် ရ။[၅]
၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ နည်းပညာ (Future and Technology Integration)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနာဂတ် သွက် ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence) ကေုာံ သၞောတ် အလဵုအလဵု (Automation) ရ။
ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် တအ် လၟုဟ် စကာ ဒၟံင် သၞောတ် သပ်ဝလ် ERP (Enterprise Resource Planning) သွက်ဂွံ ပံင်ကောံ တင်ဂၞင် ကမၠောန်၊ သြန်ဘဏ္ဍာ၊ ကေုာံ ကောန်ကမၠောန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ မွဲ ဒၞာဲ ဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် ဉာဏ်စက် တအ် မာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် သၞာံ အတိတ် တုဲ ဆိင်ဆ ရံင် (Forecast) ဒဒှ်ရ ကပေါတ် မုစိ ဒး ကၠောန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပြသၞာ မု မာန် ကတဵုဒှ် ကၠုင် မာန် ရောင် ဂှ် ရ။ အရာ ဏအ်ဝွံ ပကဵု ညံင် ပရေင်ဖန်ဇန် ကမၠောန် ဂွံ ပြဟ် ကေုာံ ဍာံပြ တိုန် လောန် နူကဵု ကမၠောန် မၞိဟ် တအ် မာန် ရ။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Drucker, P. F. (1973). Management: Tasks, Responsibilities, Practices. Harper & Row, 120-125။
- ↑ Mintzberg, H. (1994). The Rise and Fall of Strategic Planning. Free Press, 35-42။
- ↑ Kaplan, R. S. (1996). The Balanced Scorecard: Translating Strategy into Action. Harvard Business School Press, 55-60။
- ↑ Kerzner, H. (2009). Project Management: A Systems Approach to Planning, Scheduling, and Controlling, 10th, John Wiley & Sons, 250-255။
- ↑ Porter, M. E. (1980). Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors. Free Press, 70-75။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ (Strategic planning)
- ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကမၠောန် (Operations management)
- ပရေင်အုပ်ဓုပ် ပရဝ်ဂျက် (Project management)
- သဳအိုရဳ လေန် (Lean manufacturing)