ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ

ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ (အၚ်္ဂလိက်: Strategic planning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business) ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management) မ္ဂး၊ ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် ဂကောံ (Organization) မွဲမွဲ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တုဲ မချပ် ဖန်ဇန် လဝ် တင်ရန်တၟအ် အနာဂတ်၊ ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ စကာ သြန်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ ဒြဟတ် မၞိဟ် ညံင်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဂှ် ရ။ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ဝွံ ရီုဗင် ကဵု ညံင် ဂကောံ တအ် ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ "လၟုဟ် ပိုယ် နွံ ဒၞာဲလဵု ရော?"၊ "အနာဂတ် မ္ဂး ပိုယ် မိက်ဂွံ စိုပ် ဒၞာဲလဵု ရော?"၊ ကေုာံ "ဗီုလဵု ပိုယ် ဂွံ အာ စိုပ် ဒၞာဲဂှ် ရော?" ရ။

ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မပြိုင်ပ္ကာန် သၠုင် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ပြဟ် ဒၟံင် တ္ၚဲဏအ် ဂှ်၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် လမျီု သွက် ကမ္ပဏဳ၊ ဂကောံ အလဵုအသဳ၊ ကေုာံ ဂကောံ ဟွံမဲ ကု ပရေင်ပတိတ် ပရဲ (NGOs) တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ လၟေင်ကမၠောန်၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

ဗီုရုပ် ထ္ၜး လဒက်ပတန် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် SWOT မဒှ် ကိရိယာ အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)

"ဗျူဟာ" (Strategy) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ဂရိတ် တြေံ "strategia" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကွတ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပၞာန်" ရ။ ပ္ဍဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ဝွံ ဒက်ပတန် လဝ် လတူ တင်သဇိုင် အဓိက ၃ သာ် -

• လညာတ် အနာဂတ် (Vision): ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဂကောံ ဂှ် မိက်ဂွံ ဒှ် အရာ မု မွဲ ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရော (What we want to be)။
• တင်ရန်တၟအ် ကမၠောန် (Mission): ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဂကောံ ဂှ် မုဟိုတ် မဂွံ တန်တဴ ဒၟံင် ရော၊ ကေုာံ မု ကမၠောန် မကၠောန် ဒၟံင် လၟုဟ် ရော (Why we exist)။
• ၚုဟ်မး သဇိုင် (Core Values): အခိုက်အလိုက် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် မပကဵု ညံင် ဂကောံ ဂှ် ဂွံ တွာ် အာ ဂၠံင် ဍာံ (How we behave)။

ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် မပံင်ကောံ တင် ၃ သာ် ဏအ် တုဲ ဖန်ဇန် လၟေင် ကမၠောန် (Action plans) သွက်ဂွံ အာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴ ဍေဟ်တအ် ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)

လညာတ် ဗျူဟာ ဝွံ စတင် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ပရေင်ပၞာန် ပ္ဍဲ ခေတ် တမၠာ တေအ် ရ။ လိက် "ကွတ်ပၞာန်" (The Art of War) ညး သန်ဇူး (Sun Tzu) မချူလဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ကြုက် (China) ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် ၅ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် ဒှ် လိက် ဗျူဟာ တြေံအိုတ် မွဲ ရ။

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ မ္ဂး၊ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ဝွံ စတင် ပြာကတ် ကၠုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၀ တအ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် ရ။ တၠပညာ မပ္တံကဵု အဳဂေါ အာန်သပ် (Igor Ansoff) ကေုာံ အာလ်ဖရက် ချာန်ဒလာ (Alfred Chandler) တအ် ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် သဳအိုရဳ (Theory) ဒဒှ်ရ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် တအ် သ္ဒး နွံကဵု ဗျူဟာ မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍေဟ်တအ် ရ။

၃။ လၟေင်ကမၠောန် ဖန်ဇန် ဗျူဟာ (Strategic Planning Process)

လၟေင်ကမၠောန် ဖန်ဇန် ဗျူဟာ မွဲ နွံကဵု ကဆံင် အဓိက ၄ သာ် -

၁. ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Environmental Scanning): လ္ၚတ် ရံင် အကာဲအရာ အပ္ဍဲ ကေုာံ မ္ၚး ဂကောံ။ ၂. ပရေင်ခၞံဗဒှ် (Strategy Formulation): သ္ဂုတ်သွာတ် တိုင်ပ္ကဴ ကေုာံ ရုဲစှ် ဗျူဟာ မခိုဟ်အိုတ်။ ၃. ပရေင်စကာ (Strategy Implementation): ဖျေဟ် လၟေင် ကမၠောန် တုဲ စကာ သြန်ဘဏ္ဍာ သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ဍာံပြ။ ၄. ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် (Strategy Evaluation): ၜတ်ကၞာတ် ရံင် ဖဵုသွဟ် တုဲ ပလေဝ်ပလေတ် ယဝ်ရ နွံပၟိက်။

၄။ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ (Situational Analysis - SWOT & PEST)

ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ချူ ဗျူဟာ၊ ဂကောံ တအ် ဒးလ္ၚတ် ပွဳပွူ ဍေဟ်တအ် ရ။ ကိရိယာ အဓိက ၜါ သာ် မစကာ ဂှ် ဒှ် PEST Analysis ကဵု SWOT Analysis ရ။

သ္ၚိအင် ထ္ၜး လဒက်ပတန် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် SWOT

ကဏ္ဍ	ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Definition)	အကာဲအရာ (Internal/External)
Strengths (အစောံသတ္တိ)	အရာ မခိုဟ် ကေုာံ အစောံသတ္တိ ဂကောံ ဇကု မနွံ လဝ် တုဲတုဲ။	အပ္ဍဲ (Internal)
Weaknesses (ဍိုန်လျ)	အရာ မဟွံခိုဟ် ကေုာံ အရာ မဒး ပခိုဟ် ပတိုန် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဇကု။	အပ္ဍဲ (Internal)
Opportunities (အခေါင်အရာ)	အကာဲအရာ ခိုဟ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မ္ၚး မကဵု ဖဵု သွက် ဂကောံ ဇကု။	မ္ၚး (External)
Threats (အန္တရာယ်)	အကာဲအရာ မဟွံခိုဟ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မ္ၚး မမာန် ကဵု အန္တရာယ် ကု ဂကောံ။	မ္ၚး (External)

PEST Analysis ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လပါ် မ္ၚး သက်သက် မပ္တံကဵု ဍုင်ကွာန် (Political)၊ ပိုန်ဒြပ် (Economic)၊ မၞိဟ် (Social)၊ ကေုာံ နည်းပညာ (Technological) ရ။

၅။ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဗျူဟာ (Strategy Formulation)

ကာလ လ္ၚတ် အကာဲအရာ တုဲအိုတ် မ္ဂး၊ ဂကောံ တအ် ဒးရုဲစှ် ဗျူဟာ ရ။ တၠပညာ မာင်ကယ် ပဝ်တာ (Michael Porter) ပတိုန်ထ္ၜး လဝ် ဗျူဟာ သဇိုင် ၃ သာ် သွက်ဂွံ ပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲ စျေးကွက် ရ -

၁. ဗျူဟာ ၚုဟ်မး သက်သာ (Cost Leadership): ဖန်ဇန် ညံင် ကမၠောန် ဂွံ အိုတ် သြန် အောန်အိုတ် တုဲ သွံ ၚုဟ် သက်သာ နူ ညးတၞဟ်။ ၂. ဗျူဟာ တၞဟ်ခြာ (Differentiation): ဖန်ဗဒှ် ကပေါတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝန်ဆောင်မှု ညံင်ဂွံ တၟေင် တၞဟ်ခြာ နူ ညးတၞဟ် တုဲ သွံ ၚုဟ် က္ဍင်င် မာန်။ ၃. ဗျူဟာ အာရီုစွံ (Focus Strategy): ရုဲစှ် စျေးကွက် ဍောတ်ဍောတ် မွဲ တုဲ ကဵု ဝန်ဆောင်မှု ညံင်ဂွံ ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် သၟး။

၆။ ပရေင်ချပ်ဂၞန် ကေုာံ လဒက်ပတန် (Strategic Management and Structure)

"Structure follows strategy" (လဒက်ပတန် ဂှ် ဗက် အာ အတိုင် ဗျူဟာ) ဝွံ ဒှ် လညာတ် ပြာကတ် ညး ချာန်ဒလာ (Alfred Chandler) ရ။ အဓိပ္ပါယ် ဍေဟ် ဂှ်၊ ယဝ်ရ ကမ္ပဏဳ မွဲ ပြံင်လှာဲ ဗျူဟာ ဇကု မ္ဂး၊ ဍေဟ် သ္ဒး ပြံင်လှာဲ လဒက်ပတန် ရုင် ကေုာံ ဌာန ဍေဟ် တအ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ဗျူဟာ တၟိ ဂှ် ရ။

ဥပမာ - ယဝ်ရ ဗျူဟာ ဂှ် ဒှ် ပရေင်တြး သွံရာန် ပ္ဍဲ ဍုင် သ္ၚောဲသ္ၚောဲ မ္ဂး၊ ကမ္ပဏဳ ဂှ် ဒးဒက်ပတန် ဌာန သာခါ ပ္ဍဲ ဍုင် တအ် ဂှ် ရ။ ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ဂှ် ဟွံသေင် ဆ လိက် ပ္ဍဲ စက္ခူ သက်သက်၊ ဍေဟ် ဒး ဇီုကပိုက် လတူ လဒက်ပတန် မၞိဟ် ဇေတ်တ် ရ။

၇။ ပရေင်စကာ ကေုာံ ကမၠောန် (Strategy Implementation)

ပရေင်စကာ ဗျူဟာ ဝွံ ဒှ် ကဆံင် မဇြိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ လၟေင်ကမၠောန် ဏအ် ရ။ ၜိုန်ရ ဗျူဟာ ခိုဟ် ဗီုလဵု ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ မၞိဟ် ကၠောန် တအ် ဟွံကၠိုဟ် ကေုာံ ဟွံစကာ အတိုင် လၟေင် မ္ဂး၊ ဍေဟ် လီုလာ် အာ မာန် ရ။

သွက်ဂွံ စကာ အံင်ဇၞး ဂှ် နွံပၟိက် ဒၟံင် -

• ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဘဏ္ဍာ (Resource Allocation): ဒးကဵု သြန် ကေုာံ အခိင် ကိတ်ညဳ ကု ကမၠောန်။
• ပရေင်ပြံင်လှာဲ စိုတ်ဓါတ် (Change Management): ဒးပသောင်ကလး ကဵု ညးကမၠောန် တအ် ညံင်ဂွံ ဒုင်တဲ ပရေင်ပြံင်လှာဲ တၟိ။
• ပရေင်ဆက်စပ် (Communication): သ္ဒး လလောင်တြး တင်ရန်တၟအ် ဗျူဟာ ညံင်ဂွံ စိုပ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကဆံင် မၞိဟ် ကၠောန် ကမၠောန် ရ။

၈။ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် (Evaluation and Control)

ဗျူဟာ မွဲ စကာ တုဲ မ္ဂး၊ ဂကောံ တအ် ဒးၜတ်ကၞာတ် ရံင် လၟိုန် အခိင် ဒဒှ်ရ ဍေဟ် အာစိုပ် ဒၟံင် တိုင်ပ္ကဴ ဟာ ရော။ ညးတအ် စကာ သၞောတ် ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် တင်ဂၞင် အဓိက (Key Performance Indicators - KPIs) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ရ။

ကိရိယာ မပြာကတ် အိုတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ဗျူဟာ ဂှ် ဒှ် "Balanced Scorecard" (သၞောတ် စၟတ် ယာင်) ရ။ ဍေဟ် ၜတ်ကၞာတ် ဖဵုသွဟ် နကဵု ၄ လပါ် - ၁. ပရေင်ဘဏ္ဍာ (Financial) ၂. ညးရာန် ကပေါတ် (Customer) ၃. လၟေင်ကမၠောန် အပ္ဍဲ (Internal Processes) ၄. ပရေင်ဗတောန် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် (Learning and Growth)

၉။ တာလျိုင် က္ဍိုပ်သကိုပ် (Role of Leadership)

ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ အံင်ဇၞး ဟွံအံင်ဇၞး ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် လတူ အစောံသတ္တိ က္ဍိုပ်သကိုပ် (Leadership) ဗွဲမလောန် ရ။ ညးအုပ်ဓုပ် ကဆံင်သၠုင် (CEOs) ကေုာံ ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် တအ်ဝွံ ဒးနွံကဵု လညာတ် ဗျူဟာ (Strategic thinking) ရ။

တာလျိုင် ညးတအ် ဂှ် ဟွံသေင် ဆ ပရေင်ချူ လိက် သက်သက်၊ ညးတအ် ဒးဒှ် မၞိဟ် မကဵု အသိင် ဒြဟတ် (Motivation) ကု ညးကမၠောန် တအ် ညံင်ဂွံ တွာ် အာ ပ္ဍဲ ဂၠံင်တရဴ မွဲ ဓဝ် ရ။ တုဲပၠန် ယဝ်ရ အကာဲအရာ မ္ၚး ပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမပြဟ် မ္ဂး၊ ညးတအ် ဒးသ္ဂုတ်သွာတ် ပြဟ်ပြဟ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဗျူဟာ ရ။

၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ အကာဲအရာ ခေတ်တၟိ (Future Trends and Modern Agile Strategy)

ပ္ဍဲကဵု ဝင် အတိတ် တေအ် မ္ဂး၊ ကမ္ပဏဳ တအ် ဖန်ဇန် ဗျူဟာ သွက် ၅ သၞာံ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁၀ သၞာံ (Long-term planning) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် တ္ၚဲဏအ်၊ နည်းပညာ ကေုာံ စျေးကွက် ပြံင်လှာဲ ပြဟ် လောန် တုဲ၊ ဗျူဟာ အခိင် လအ်လ တအ် ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ယျ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ အနာဂတ် ပရေင်ဖန်ဇန် ဗျူဟာ ဝွံ ဒှ် လညာတ် "Agile Strategy" (ဗျူဟာ မပြံင်လှာဲ လောဲသွာ) ရ။ ဂကောံ တအ် ဖန်ဇန် ဗျူဟာ အခိင် ဂၠေအ်ဂၠေအ် တုဲ ကလေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရံင် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ဂိတု ဟွံသေင်မ္ဂး ပွိုင် ၃ ဂိတု ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင် လွပ် ဉာဏ်စက် (Artificial intelligence) တအ် လေဝ် ပါလုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ပရေင်တွက်ဂၞန် တင်ဂၞင် (Data analytics) သွက်ဂွံ ရီုဗင် ညးအုပ်ဓုပ် တအ် ပ္ဍဲ ပရေင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗျူဟာ ဗွဲမဍာံပြ ကေုာံ ပြဟ်ပြဟ် ရောင်။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Management)
• ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business)
• မာင်ကယ် ပဝ်တာ (Michael Porter)
• က္ဍိုပ်သကိုပ် (Leadership)