ပရေင်ဖန်ဗဒှ်
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | ပရေင်စိုတ် (Psychology), အနုသုခုမ (Arts), ကွတ်ပညာ (Technology) |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် | |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | ကသပ်လညာတ် တၟိ (Innovation), ပရေင်သောင်က္လး ပြသၞာ (Problem solving), ပညာစိစောန် (Intelligence) |
ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဟွံသေင်မ္ဂး သ္ဂောံဖန်ဗဒှ် (အၚ်္ဂလိက်: Creativity / Creation, ဗၟာ: ဖန်တီးမှု / ဖန်တီးရန်) ဝွံ ဍေံ ဒှ် အစောံစရာဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် က္ဍဟ် ကောန်မၞိဟ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပတိတ် ကသပ်လညာတ် တၟိ၊ အရာဝတ္ထု တၟိ၊ အနုသုခုမ ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ သောင်က္လး ပြသၞာ မဟွံတုပ် ကု အရာတြေံ ကေုာံ မၞုံ ကု ၚုဟ်မး မွဲမွဲ ရ။ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဟွံသေင် ဆ အရာ မဆေင်စပ် ကု သၟာအနုသုခုမ (ဥပမာ - ညးမချူရုပ်၊ ညးမချူဒွက်) တအ် ဓဝ်၊ ဍေံ ပါလုပ် လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ သိပ္ပံ၊ ကေုာံ ဘဝ လၟေင် တ္ၚဲ ကောန်မၞိဟ် တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ ဂကူ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် နာနာ (Types of Creativity)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု လိက်လ္ၚတ် ပရေင်စိုတ် မ္ဂး ညးတအ် ပါ်ခြာ လဝ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် အဓိက ၜါ ကဆံင် ရ-
- ပရေင်ဖန်ဗဒှ် လၟေင်တ္ၚဲ (Little-c creativity): ဍေံ ဒှ် အစောံစရာဲ မဖန်ဗဒှ် သွက်ဂွံ သောင်က္လး ပြသၞာ ဍောတ်တ် ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေင် တ္ၚဲ ရ။ ဥပမာ - ပွမဖန် ဍုန်တောမ် စၞစ နဲကဲ တၟိ မွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဖန် ပလေဝ် ကပေါတ် မလီု ဒၟံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ နကဵု နဲကဲ သာမည တအ် ရ။
- ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ကဆံင် သၠုင် (Big-C creativity): ဍေံ ဒှ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် မပြံင်လှာဲ ထောအ် ဝင်၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကဏ္ဍ မွဲမွဲ အလုံ အိုတ် ရ။ ဥပမာ - လိက်ပတ် ပြကိုဟ် ဒယှ်ဂမၠိုင်၊ ပရေင် ဖန်ဗဒှ် ပတိတ် ကွတ်ပညာ တၟိ (ဥပမာ - အေန်တာနဲ၊ စက်ယန် တၟိ) ကေုာံ သီအိုရဳ သိပ္ပံ (ဥပမာ - သီအိုရဳ အာင်သတာင်) တအ် ရ။
၂။ လၟေင်ကမၠောန် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် (The Creative Process)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် လညာတ် အစာ ပရေင်စိုတ် Graham Wallas (၁၉၂၆) မ္ဂး လၟေင်ကမၠောန် သ္ဂောံ ဖန်ဗဒှ် အရာ မွဲမွဲ ဂှ် နွံ ကု ကဆံင် (၄) သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ-
၁။ ပရေင် ပလေဝ်ပလေတ် (Preparation): ပွမလ္ၚတ် ပကောံ တင်နင် ကေုာံ စွံ အာရီု လတူ ပြသၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ မမိက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂှ် ရ။
၂။ ပရေင် တန်တဴ (Incubation): ကြဴနူ စွံ အာရီု တုဲ၊ ဇူ ထောအ် မွဲ ခဏ တုဲ ကဵု အခေါင် ဇရေင် က္ဍဟ် သၟဝ် (Subconscious mind) ဂွံ ဆက် ကၠောန် ကမၠောန် ဍေံ အတိုင် ပကတိ ရ။
၃။ ပရေင် လျးတၟး (Illumination): ဍေံ ဒှ် အခိင် "အာဟာ!" (Aha! moment) မကလိဂွံ ကသပ်လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး သွဟ် တၟိ မွဲ ဗွဲမမံက်တၟး ကၠုင် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် ဗီု ဟွံဒး ချပ် ထေက် ရ။
၄။ ပရေင် စၟတ်သမ္တီ / စမ်ၜတ် (Verification): ပွမကေတ် ကသပ်လညာတ် ဂှ် တုဲ ကလေင် စမ်ၜတ်၊ ပလေဝ်ပလေတ် ညံင် ဂွံ ဒှ် ကၠုင် ရုပ်ရဴ ကမၠောန် ဍာံဍာံ ရ။
၃။ အရေးပါမှု ကေုာံ ဖဵု (Importance and Impact)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် လောန် သွက် အနာဂတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ-
- ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ် (Economic Innovation): ကမ္ပဏဳ ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် တအ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပြိုင်ပကာန် မာန် ဂှ်၊ ဍေံတအ် ဒး သုင်စောဲ ကသပ် ဖန်ဗဒှ် အရာ တၟိ (Products) ကေုာံ ဇွောဝ် ကမၠောန် တၟိ လၟိုန် ရ။
- ပရေင်သောင်က္လး ပြသၞာ (Problem Solving): ပြသၞာ ဇၞော်ဇၞော် လတူ ဂၠးတိ မပ္တံကဵု ပြသၞာ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ၊ ပရေင် ယဲဘဲ တအ် ဂှ် ဒး စကာ နဲကဲ ဖန်ဗဒှ် တၟိတၟိ သွက်ဂွံ သောင်က္လး ဍေံ မာန် ရ။
- ပရေင် လဟိင်စိုတ် ကေုာံ အနုသုခုမ: ပွမဖန်ဗဒှ် လိက်ပတ်၊ ဒွက်၊ ကေုာံ ရုပ်သၟိင် တအ် ဂှ် ဍေံ ကဵု ဓရှ် လဟိင် စိုတ် ကေုာံ ထ္ၜးပျး ယေန်သၞာင် ဂကူ မွဲမွဲ ရ။
၄။ နဲကဲ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဟီုဂှ် ဍေံ ဟွံသေင် အရာ မပါ ကၠုင် နူ ဂၠံဂဝ် မွဲ ဓဝ်၊ ဍေံ ဒှ် အစောံစရာဲ ပိုယ် ဗ္တောန် ကေတ် မာန် ရ။
- ပွမလ္ၚတ် အရာ တၟိတၟိ: ပွမဗှ် လိက် နာနာ၊ တိတ် တရဴ၊ ကေုာံ ဆက်ဆောံ ကု မၞိဟ် နူ အခိုက်အလိုက် တၞဟ်ခြာ တအ် ဂှ် ဍေံ ပံက် ကဵု လညာတ် က္ဍဟ် ရ။
- နဲကဲ ပကောံ ကသပ် (Brainstorming): ပွမချပ် ပတိတ် ကသပ် ဗွဲမဂၠိုင် မွဲ စွံ (သီု မဟွံ စၟတ် သမ္တီ ဒုဟ်) တုဲ မှ ရုဲစှ် ကေတ် ကသပ် မခိုဟ် အိုတ် ရ။
- ပွမဒုင်တဲ ပရေင် ဟွံအံင်ဇၞး (Embracing Failure): ကမၠောန် ဖန်ဗဒှ် တၟိ ဇၟာပ်ပ် အရာ ဂှ် အံင်ဇၞး အလုံ အိုတ် ဟွံသေင် ရ။ ဒး ဒုင်တဲ ပရေင် ဟွံအံင်ဇၞး တုဲ ကလေင် လ္ၚတ် ကေတ် သင်ခန် နူကဵု ဍေံ ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်စိုတ်
- ပရေင်သောင်က္လး ပြသၞာ
- အနုသုခုမ
- ကသပ်တၟိ (Innovation)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Sternberg, R. J., & Lubart, T. I. (1999). "The Concept of Creativity: Prospects and Paradigms". Handbook of Creativity. Cambridge University Press.
- Wallas, G. (1926). The Art of Thought. Jonathan Cape.
- Creativity, Wikipedia.