ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ်
| ကဏ္ဍ အဓိက | စိတ္တဗေဒ (Psychology)၊ ဉာဏ်ပညာ လပါ်စိုတ်ဓါတ်၊ ပရေင်ကောပ်ကာဲ (Management) |
|---|---|
| သဘဴဓဝ် အဓိက | ဟိုတ်ဖိုလ် (Rationality)၊ ဉာဏ်ပဋိဘာန် (Intuition) |
| လၟေင်ကမၠောန် | ပွမပါ်ပဲါ ပြဿနာ၊ ပွမရုဲစှ်၊ ပွမဓမံက်ရုပ်ရဴ |
| အခက်အခုဲ အဓိက | ချပ်ဂၠိုင်လောန်အာ (Analysis Paralysis)၊ လညာတ်အဂတိ (Cognitive Biases) |
ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Decision Making) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် အဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု စိတ္တဗေဒ (Psychology) ကေုာံ ပရေင်ကောပ်ကာဲ (Management) တုဲ၊ ဍေံစၞောန်ထ္ၜးကဵု ပွမချပ်ဗ္စာ၊ ပါ်ပဲါ ကေုာံ ရုဲစှ်ကေတ် သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠံင်တရဴမွဲ နူအကြာ သွဟ် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ နာနာသာ်ရ။
ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သွဟ်လအိတ်မွဲ (ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ်) လၟိုန်ရ။ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် မခိုဟ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ပွမပကောံ တင်ဂၞင်၊ ပွမပါ်ပဲါ ဟိုတ်ဖိုလ် ကေုာံ ပွမစွံသတိ လတူ အကျိုဟ်ဆက် မကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်တအ်ရ။
လၟေင်ကမၠောန် အဓိကဂမၠိုင် (Steps in Decision Making)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ဗွဲမဍာံစၟတ် ကေုာံ မၞုံကဵု အကျိုဟ်ဖိုလ်မ္ဂး၊ တၠပညာတအ် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် လၟေင်ကမၠောန် (၇) ကဆံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
- ဓမံက်ထ္ၜး ပြဿနာ (Identify the decision): တီကၠးကၠး ဒဒှ်ရ ဇကု မုပြဿနာ ဒးသောင်ကလးရော။
- ပကောံ တင်ဂၞင် (Gather relevant info): လ္ၚတ် ကေုာံ ပကောံ တင်ဂၞင်၊ ပရူပရာ မဆက်စပ် ကုပြဿနာဂှ်။
- ဂၠာဲ နဲကဲ/ဂၠံင်တရဴ နာနာ (Identify the alternatives): ချပ်ဂၠာဲ နဲကဲ သောင်ကလး ပြဿနာ ညံင်ဂွံဂွံ ဂၠိုင်နူ မွဲနဲ။
- ၜတ်ကၞာတ် ဟိုတ်ဖိုလ် (Weigh the evidence): ပါ်ပဲါ အကျိုဟ်ခိုဟ် ကေုာံ အကျိုဟ်ပရေအ် သွက် နဲကဲ ဇၟာပ်ဇၟာပ်မွဲ။
- ရုဲစှ် (Choose among alternatives): ရုဲစှ်ကေတ် နဲကဲ မခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ ကိတ်ညဳအိုတ် မွဲ။
- ဓမံက်ရုပ်ရဴ (Take action): ကၠောန်ဗက် ဓမံက်ရုပ်ရဴ အတိုင် တင်မရုဲစှ်လဝ်ဂှ်။
- ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် (Review your decision): ၜတ်ကၞာတ်ရံင် ဒဒှ်ရ သွဟ်ဂှ် ခိုဟ် ဟွံခိုဟ်၊ အံင်ဇၞး ဟွံအံင်ဇၞး။
ဗီုပြင် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် (Types of Decision Making)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Rational Decision Making):
- ဒှ်ပွမစကာ က္ဍဟ်၊ ဂၞန်သင်္ချာ ကေုာံ တင်ဂၞင် သက်သဳ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါတုဲမှ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ်ရ။ (စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သုတေသန)။
- ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် နကဵု ဉာဏ်ပဋိဘာန် (Intuitive Decision Making):
- ဒှ်ပွမစကာ အာရီုဒုင်စသိုင် (Gut feeling) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဘဝ အတိတ်တေအ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ဗွဲမပြဟ်ရ။
အခက်အခုဲ ကေုာံ လညာတ်အဂတိ (Challenges and Biases)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအခိင် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ်မ္ဂး ကောန်မၞိဟ်တအ် လေပ်ဒးဒုင် ဓလီုပ္ဍိုက် နကဵု လညာတ်အဂတိ (Cognitive biases) ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု-
- ချပ်ဂၠိုင်လောန်အာ (Analysis Paralysis): ဟိုတ်နူ ရံင်တင်ဂၞင် ကေုာံ ချပ်ဂၠိုင်လောန်အာတုဲ၊ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ဟွံမာန် ကတဵုဒှ်အာ။
- လညာတ် ထံက်ဂလာန် အလဵုဇကု (Confirmation Bias): ပွမဂၠာဲ ကေုာံ ပတှ်ေ ဆတင်ဂၞင် မထံက်ဂလာန်ကဵု လညာတ် ဇကုမဒးစိုတ်လဝ် ကိုပ်ကၠာတေအ်ဓဝ်ရ။
- ပရေင်တုက်ခယျ (Reactive Decision): ဟိုတ်နူ ဒေါသ၊ ဘဲဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်ဟွံမိပ်တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ဗွဲမပြဟ် သီုမဟွံချပ် (Emotional decision)။ ဏအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် လေပ်ဗၠေတ်ဗၠိုက်မာန်ရ။
ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲက္ဍိုပ်သကိုပ် (Importance in Leadership)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]က္ဍိုပ်သကိုပ် မခိုဟ်မွဲဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မမာန်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (Uncertainty) ရ။ ညးတအ် နွံပၟိက်ဒၟံင် ဓဝ်သတိ လတူဇကု (Self-Awareness) သွက်ဟွံဂွံ ဒးဒုင် ဓလီုပ္ဍိုက် ကုစိုတ်ဓါတ်တုဲ သွက်ဂွံ ရုဲစှ် ဂၠံင်တရဴ မဒှ်အကျိုဟ်ဖိုလ် အလုံဂကောံရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- စိတ္တဗေဒ (Psychology)
- ပရေင်ကောပ်ကာဲ (Management)
- ပွမတီလဝ် ဇကုအလဵုဇကု (Self-Awareness)
- တုက်ခယျ (Reactive)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Kahneman, Daniel (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.
- Simon, Herbert A. (1947). Administrative Behavior: A Study of Decision-Making Processes in Administrative Organization. Macmillan.