ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ်

ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Calculated decision) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပရေင်ရုဲစှ် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲ မစကာလဝ် လညာတ်မနွံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (rational thinking)၊ တင်ဂၞင် သက်သဳသာဓက (evidence-based data)၊ ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အန္တရာယ် ကေုာံ ဖိုလ် (risk-reward analysis) နကဵု လၟေင်ကမၠောန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲမွဲဂှ် ဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ အလုံအိုတ်သီု၊ အရာမကတဵုဒှ်မာန် ကေုာံ ဖိုလ်အာစိုပ် (impacts) တအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်စဳမာန်ကောပ်ကာဲ (Management)၊ စိတ္တဗေဒ (Psychology) ကေုာံ ပရေင်သိပ္ပံ မာန်ရ။

ဝှာင်:Decision-making process.svg

လၟေင်ကမၠောန် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် နူကဵု ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စဵုကဵု ပရေင်ရုဲစှ် ကၞောတ်တဲ

ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ်ဂှ် ဟွံတုပ် ကု ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဒြဟတ်စိုတ် (impulsive decision) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ညာဏ်ဆဵု (intuition) ရ။ မၞိဟ်မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Decision-maker) ဂှ် ဒးရံင်ကဵု တင်ဂၞင် မနွံဒၟံင် တုဲ ဒးပါ်ပဲါ တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ပရေအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် ပရေင်ရုဲစှ်ရ။ နဲကဲဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် အန္တရာယ် ကေုာံ သၠုင်ပတိုန် အခေါင်အရာ သွက်ဂွံ အံင်ဇၞးမာန်ရ။

ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ နိဒါန်

ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် (Calculated decision) ဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် စိတ္တဗေဒ ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မွဲ မနွံကဵု အစောံစရာဲ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အကာဲအရာ မွဲမွဲ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ရုဲစှ် ဂၠံင်တရဴမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ညးမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဟွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (emotions) သၟးတုဲ၊ ညးတအ် ဒးစကာ လညာတ် မနွံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Rationality) ရ။

အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ကလိဂွံ (Risk and Return Analysis) ရ။ ယဝ်ရ အန္တရာယ် နွံဂၠိုင်မ္ဂး ဖိုလ်မကလိဂွံမာန်လေဝ် ဒးဂၠိုင်ကီုရောင် မဒှ်ရ။ သာ်ဂှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဟွံမဲကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Irrational) ရောင် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ပရေင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုဏအ်ဂှ် စကာဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်မြှုပ်နှံ သြန် (Investments)၊ ပရေင်အုပ်ဓလပ် ကမ္မဏဳ ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာ ဍုင် ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် (Military strategy) တအ်ရ။

ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်

လညာတ် စပ်ကဵု ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ်ဝွံ နွံကၠုင် နူကဵု ခေတ်တမၠာတေအ်ကီုလေဝ်၊ နကဵု ဗီုပြင် အနုသုခုမ ကေုာံ ပညာသိပ္ပံဂှ် စဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ညးတၠပညာ ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု John von Neumann ကေုာံ Oskar Morgenstern တအ် ခၞံဗဒှ်ကၠုင် သဳအိုရဳ လဝေင် (Game Theory) မဒှ် သဇိုင် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြင် မၞိဟ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကဵု အကာဲအရာ မနွံကဵု ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန်ရ။

ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၅၀ ဂမၠိုင်၊ ညးတၠပညာ Herbert A. Simon မကလိဂွံလာပ် နဝ်ဘဴ (Nobel Prize) ဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးကၠုင် လညာတ် "Bounded Rationality" မဟီုမ္ဂး ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် နွံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကဵု တင်ဂၞင် ဟွံဍိုက်ပေင် ကေုာံ အခိင်ဟွံမဲတုဲ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တအ်ဂှ် ဟွံစိုပ် ကဆံင်အလုံအိုတ်သီု (optimal) တုဲ ဆၜိုတ် မဒုင်တဲမာန် (satisficing) ဟေင် ညးတအ် ရုဲစှ်ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ်အရာ မပြံင်လှာဲကဵု လညာတ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

သဳအိုရဳ ပရေင်ရုဲစှ် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Rational Choice Theory)

သဳအိုရဳ ပရေင်ရုဲစှ် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Rational Choice Theory) ဂှ် ဒှ်သဇိုင် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ လညာတ်ဏအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပူဂိုလ်မွဲမွဲဝွံ လၟိုန်ကာလ ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ခိုဟ် ကေုာံ တင်ပရေအ် ကိုပ်ကၠာ တုဲ ညးတအ် ရုဲစှ် အရာ မကဵု ဖိုလ် (Utility) ဂၠိုင်အိုတ် သွက် ညးတအ် ဟေင်ရ။

ပ္ဍဲကဵု သဳအိုရဳဏအ် နွံကဵု တင်သမ္တီ (Assumptions) ကိစ္စဇၞော် ဂမၠိုင်-

• ပရေင်ဍိုက်ပေင် (Completeness): ညးမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ပါ်ပဲါမာန် လတူ အရာရုဲစှ် သီုဖအိုတ်ရ။
• ပရေင်ဆက်စပ် (Transitivity): ယဝ်ရ ညးဒးစိုတ် A ဂၠိုင်နူ B တုဲ B ဂၠိုင်နူ C မ္ဂး၊ ညး ဒးဒးစိုတ် A ဂၠိုင်နူ C လၟိုန်ရ။
• ပရေင်တၠုင်လအာ မဟွံပြံင်လှာဲ (Independence of irrelevant alternatives): ပရေင်ရုဲစှ် အကြာ A ကေုာံ B ဂှ် ဟွံပြံင်လှာဲ ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ထပ်စုတ် C ရ။

လၟေင်ကမၠောန် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Decision-Making Process)

သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် မွဲ ဗွဲမအံင်ဇၞးဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် လၟေင်ကမၠောန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ညးတၠပညာတအ် ပါ်လဝ် လၟေင်ကမၠောန်ဏအ် ၆ ကဆံင် ရ။

1. ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ပြသၞာ (Define the problem): ဒးကၠိုဟ်ခၠင် ပြသၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး အခေါင်အရာ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။
2. ပရေင်ပကောံ တင်ဂၞင် (Gather information): ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ကေုာံ သက်သဳသာဓက မဆေင်စပ်ကဵု ပြသၞာဂှ်ရ။
3. ခၞံဗဒှ် အရာရုဲစှ်ဂမၠိုင် (Identify alternatives): ချပ်ဗ္စာ နဲကဲနာနာ သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာဂှ်ရ။
4. သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာရုဲစှ်ဂမၠိုင် (Weigh the evidence): ပါ်ပဲါ တင်ခိုဟ်၊ တင်ပရေအ် ကေုာံ အန္တရာယ် မကတဵုဒှ်မာန် နူကဵု အရာရုဲစှ် မွဲရ။
5. ရုဲစှ် ကေုာံ ကၠောန် (Choose and Implement): ရုဲစှ် နဲကဲ မခိုဟ်အိုတ် တုဲ စကၠောန်ကမၠောန်ရ။
6. ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Review and Evaluate): ကြဴနူ ကၠောန်တုဲ ဒးကလေင်ရံင် ဖိုလ်အာစိုပ် ဍေဟ် ဒဒှ်ရ အံင်ဇၞး ဟွံအံင်ဇၞး ရ။

ပရေင်အုပ်ဓလပ် အန္တရာယ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဇန် (Risk Management and Calculation)

ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ်ဂှ် ဟွံသေင်ကဵု ပရေင်ဝေင်ပဲါ အန္တရာယ် အလုံအိုတ်သီုရ၊ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ်ပရေင်တီကၠိုဟ် အန္တရာယ် တုဲ အုပ်ဓလပ် ဍေဟ် ညံင်ဂွံ နွံပ္ဍဲ ကဆံင် မဒုင်တဲမာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်အုပ်ဓလပ် အန္တရာယ် (Risk Management) ဂှ် နွံကဵု ပရေင်ချပ်ဇန် (Calculation) ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ တီလၟိဟ် အန္တရာယ်ရ။

ဝှာင်:Risk Management Cycle diagram.svg

သံသရာ ပရေင်အုပ်ဓလပ် အန္တရာယ် မစကာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်

နဲကဲ မစကာဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Expected Value - EV) ရ။ သွက်ဂွံ တီ ၚုဟ်မး EV ဂှ် ဒးပ္တုပ်လၟိဟ် ကတဵုဒှ်မာန် (Probability) ကု ဖိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇီုကပိုက် (Impact) ဍေဟ်ရ။

• ဖော်မြူလာ: $EV=P(Success)\times Value(Success)-P(Failure)\times Cost(Failure)$

ယဝ်ရ လၟိဟ် EV ဂှ် နွံဂၠိုင်နူ သုည မ္ဂး ပရေင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ချပ်ဇန် မခိုဟ် မွဲရောင် စၟတ်သမ္တီမာန်ရ။

ဗီုပြင် မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ စီမံင်ခန့်ခွဲမှု

ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမ္မဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် ဒှ်အရာ မဟွံမဲ ဟွံတုဲ မွဲရ။ ညးက္ဍိုက်ပ် (CEOs) ကေုာံ မန်နေဂျာ (Managers) တအ် ဒးဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မဆေင်ကဵု ပရေင်မြှုပ်နှံ သြန်၊ ပရေင်ပတိတ် ကပေါတ်တၟိ ကေုာံ ပရေင်သၠဲပတိတ် စျေးကွက် တအ် လၟိုန်ရ။

ထာဝရ စရင် ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (SWOT vs Cost-Benefit)

နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ စီမံင်ခန့်ခွဲမှု

နဲကဲ (Tool)	ပွံက် (Description)	အခိင်မစကာ (When to use)	ဖိုလ် (Benefit)
SWOT Analysis	သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒြဟတ်၊ တင်ဍိုန်လျ၊ အခေါင်အရာ ကေုာံ ဘေးအန္တရာယ်	သွက်ဂွံ ဖျေဟ် ဗျူဟာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ကမ္မဏဳ	ကလိဂွံ လညာတ် အလုံအိုတ်သီု
Cost-Benefit Analysis (CBA)	သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိတ် ကေုာံ ဖိုလ် မကလိဂွံ	ကိုပ်ကၠာ ဟွံဓလာ်တမ်ရိုဟ် သြန် ပ္ဍဲ ပရေင်ကမၠောန်တၟိ	တီ ၚုဟ်မး သြန် ကေုာံ ပရေင်ဖိုလ်ပရဲ ချိုတ်ပၠိုတ်
Decision Matrix	ကဵု အမှတ် ကု အရာရုဲစှ် နာနာ လတူ တင်ဂၞင် သဇိုင်	ကာလ နွံကဵု အရာရုဲစှ် ဂၠိုင် ကေုာံ ဒးရုဲစှ် မွဲ	ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် တုဲ စကာ တင်ဂၞင်

စိတ္တဗေဒ ကေုာံ တင်ဍိုန်လျ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Psychology and Cognitive Biases)

ၜိုန်ရ ဂစာန် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Rational) ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူကဵု စိုတ် ကေုာံ က္ဍဟ် မၞိဟ်တအ်တုဲ ပရေင်ဗၠေတ်မှာ လပါ်လညာတ် (Cognitive Biases) ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ညးတၠပညာ စိတ္တဗေဒ Daniel Kahneman ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် နွံကဵု သၞောတ် က္ဍဟ် ၜါသာ် မဒှ် System 1 (ပြဟ်၊ စကာ ဒုင်စသိုင်) ကေုာံ System 2 (လအ်၊ စကာ ဟိုတ်ဖိုလ်) ရ။

တင်ဍိုန်လျ မကတဵုဒှ် ဂၠိုင်အိုတ်တအ်ဂှ်-

• Confirmation Bias: ပရေင်ဂၠာဲ ဆ တင်ဂၞင် မထံက်ဂလာန် လညာတ် ဇကု မနွံဒၟံင် ကိုပ်ကၠာ။
• Sunk Cost Fallacy: ဆက်ကၠောန် အရာ မဟွံအံင်ဇၞး မွဲ ဟိုတ်နူကဵု အိုတ်လဝ် အခိင် ကေုာံ သြန် တၟာဂလိုင်တုဲ (ဟွံမိက် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ထရေတ်ကၠေအ်)။
• Overconfidence Bias: ပရေင်ပတှ်ေ လတူ အစောံစရာဲ ကေုာံ တင်ဂၞင် ဇကု လောန်ကာဲ အာတုဲ ဟွံရံင် အန္တရာယ် မကတဵုဒှ်မာန်။

ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဂကောံ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ်

ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ (Group Decision Making) ဂှ် နွံကဵု အခက်အခုဲ ဂၠိုင်နူ ပူဂိုလ်မွဲတၠရ။ နကဵု ဂကောံမ္ဂး ကလိဂွံ လညာတ်နာနာ (Diverse perspectives) ကီုလေဝ်၊ ပြသၞာ ဗီုကဵု "Groupthink" (ပရေင်တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ဟိုတ်နူကဵု မိက်ဂွံ ၜိုဟ်သြိုဟ် တုဲ ဟွံပါ်ပဲါ ခိုဟ်ခိုဟ်) ဂှ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။

က္ဍိုပ်သကိုပ် (Leaders) တအ် နွံတာလျိုင် ဇၞော်အိုတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မသၠးပွး သွက် ညးဂကောံတအ် ဂွံပတိုန်ထ္ၜး လညာတ်ရ။ နဲကဲ သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ခိုဟ် ပ္ဍဲဂကောံဂှ် ပါလုပ်ကဵု Brainstorming၊ Delphi method ကေုာံ Nominal Group Technique တအ်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ် မခိုဟ်မွဲဝွံ ဒးတီ အခိင်လဵု ဒးဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် တုဲ အခိင်လဵု ဒးဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု လညာတ် ညးဂမၠိုင် ရ။

တေက်နဝ်လဝ်ဂျဳ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် (Technology and AI in Decision Making)

ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ်ဝွံ တေက်နဝ်လဝ်ဂျဳ ကေုာံ ပညာဉာဏ် ဇမန် (Artificial Intelligence - AI) တအ် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ AI ကေုာံ Machine Learning တအ် စကာ တင်ဂၞင် ဇမၞော် (Big Data) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ကေုာံ ပတိတ်ကဵု အရာရုဲစှ် မခိုဟ်အိုတ် ဂွံမာန်ရ။

ဥပမာ - ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဘဏ် (Banking)၊ AI ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်ဂၞင် ပရေင်သြန် ညးလွပ်တအ် တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကဵု ဒဒှ်ရ ထေက်ကဵု ဒးကဵု လာဲ (Loan) ဟွံထေက်ကဵု ဒးကဵု ရ။ နဲကဲဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ကောန်ပျူတာ (Algorithmic Decision Making) မဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဗၠေတ်မှာ လပါ်စိုတ် မၞိဟ် (Human Biases) ရ။ ဆဂး AI လေဝ် နွံကဵု တင်ဍိုန်လျ ဗီုကဵု Algorithmic Bias ယဝ်ရ တင်ဂၞင် မစုတ်လဝ် ကိုပ်ကၠာတအ်ဂှ် ဗၠေတ်မှာဒၟံင်ရ။

အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Future and Analytical Outlook)

အနာဂတ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ်ဂှ် အာဇရေင် ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာ ဉာဏ်မၞိဟ် (Human Intuition) ကေုာံ အစောံစရာဲ ကောန်ပျူတာ (Data Analytics) ရ။ အကာဲအရာ ဂၠးတိ ပြံင်လှာဲ ပြဟ်လောန် (ဥပမာ - ပရေင်ယဲကပ်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု) ဟိုတ်မဒှ်တုဲ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ် မွဲဂှ် ဒးနွံကဵု ပရေင်လောဲသွာ ပြံင်လှာဲ (Agility) ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ဗွဲမလၟိုန် (Continuous Learning) ရ။

ကမ္မဏဳ ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳတအ် ဒးစကာ နဲကဲ Scenario Planning ညံင်ဂွံ ဖျေဟ်လဝ် အစဳအဇန် သွက် အကာဲအရာ မကတဵုဒှ်မာန် နာနာ သာ်ရ။ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မချပ်ဇန်လဝ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရေင်သိပ္ပံ မွဲ သၟးရ၊ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် ပညာ မကၠောန်ဗဒှ်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် အကာဲအရာ မဟွံချိုတ်ပၠိုတ် (Uncertainty) အလုံအိုတ်သီုရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• Problem solving (ပရေင်သောင်ကလး ပြသၞာ)
• Game theory (သဳအိုရဳ လဝေင်)
• Behavioral economics (ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စပ်ကဵု ဒ္ဂေတ်ပရေင်မၞိဟ်)
• Cost–benefit analysis (ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိတ် ကေုာံ ဖိုလ်)