ပရေင်မၞိဟ် ဝေင်

ပရေင်မၞိဟ် ဝေင်

Social Play / Sociology of Play
ကောန်ၚာ်တအ် ဝေင် ဇိုင်ကောပ် မွဲစွံ မဒှ် သဘဴဓရ် အဓိက သွက် ပရေင်မၞိဟ် ဝေင် မၞုံ ကု သၞောဝ် ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံ
ပရူမဆေင်စပ်
လၟေင်ပညာ (Field)	ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် (Sociology), စိတ္တဗေဒ (Psychology)
ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ်
ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts)	ပရေင်ဗ္တောန်အခိုက်ပရေင်မၞိဟ် (Socialization), ယေန်သၞာင် လဟိင်စိုတ် (Leisure culture), ပရေင်ဆက်ဆောံ (Social interaction)

ပရေင်မၞိဟ် ဝေင် (အၚ်္ဂလိက်: Social Play ဟွံသေင်မ္ဂး Sociology of Play) ဝွံ ဍေံဒှ် သဘဴဓရ် ကိစ္စဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ပညာ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ စိတ္တဗေဒ မလ္ၚတ် စွံ အာရီု လတူ "ပွမဝေင်" (Play / Games) နဒဒှ် လၟေင်ကမၠောန် မဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင် ဆက်ဆောံ၊ ပွမဗ္တောန် အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။

မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ထေင် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမဝေင် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ဆ အရာ သွက်ဂွံ လဟိင် စိုတ် ဓမ္မတာ (Just for fun) သၟး ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ လညာတ် တၠပညာ ပရေင်မၞိဟ် တအ် မ္ဂး، ပွမဝေင် ဂှ် ဍေံ ဒှ် "ဘာ သဇိုင်" မဗ္တောန် ကဵု ကောန်မၞိဟ် တအ် ညံင် ဂွံ တီ ဥပဒေ، ညံင် ဂွံ တီ တာလျိုင် ဇကု، ကေုာံ ညံင် ဂွံ တီ ဗီုလဵု ဂွံ ပံင်ကောံ ကၠောန် ကမၠောန် မွဲစွံ (Teamwork) ရ။

၁။ သီအိုရဳ ကေုာံ တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင် (Theories and Key Scholars)

ပရူ ပရေင်မၞိဟ် ဝေင် ဝွံ တၠပညာ ပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုင် လ္ၚတ် လဝ် နကဵု လညာတ် တၞဟ်ခြာ နာနာ သာ် ရ-

• George Herbert Mead (လညာတ် ကေတ် တာလျိုင်): တၠပညာ ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် ဏအ် ညး ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ပွမဝေင် ဂှ် ကိစ္စဇၞော် လောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လညာတ် "ဇကု" (Self) ရ။ ညး ပါ် လဝ် ပွမဝေင် ၜါ ကဆံင်-

 # ကဆံင် ဝေင်ပတောအ် (Play Stage): ကောန်ၚာ် တအ် ဝေင် ပတောအ် ညံင်ရဴ မၞိဟ် ဇၞော် (ဥပမာ - ဝေင် ပတောအ် သဝ်ဝန်၊ ဝေင် ပတောအ် မိမ)။ ဍေံ ဗ္တောန် ကဵု ညံင် ဂွံ ကၠိုဟ် တာလျိုင် ပူဂိုလ် မွဲမွဲ ရ။
 # ကဆံင် ဝေင် နကဵု သၞောတ် (Game Stage): ကောန်ၚာ် တအ် စ ဝေင် ဂိမ်း မၞုံ ကု သၞောဝ် (ဥပမာ - ဘောလုံး၊ တေပ် မုက်)။ ပ္ဍဲ ကဆံင် ဏအ် ညးတအ် ဒး ကၠိုဟ် လဝ် တာလျိုင် ညးတၞဟ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ သၞောဝ် ကိုန်ဂစိုတ် မကော်စ "The Generalized Other" ညံင် ဂွံ ဝေင် အံင်ဇၞး မာန် ရ။

• Johan Huizinga (Homo Ludens - မၞိဟ် သၟာဝေင်): ပ္ဍဲ လိက်အုပ် ညး မၞုံ ယၟု Homo Ludens (၁၉၃၈) ဂှ် ညး ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ "ပွမဝေင်" (Play) ဂှ် ဍေံ ဒှ် သဇိုင် တမ်မူလ သွက် ယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။ သၞောတ် ဥပဒေ၊ ပၞာန်၊ ကွိင်ကွိုက် ကေုာံ အနုသုခုမ တအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် က္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု သဘဴဓရ် "ပွမဝေင်" ရ။

၂။ ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် ဝေင် (Stages of Social Play)

တၠပညာ စိတ္တဗေဒ Mildred Parten (၁၉၃၂) ညး ပါ် လဝ် ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် ဝေင် အကြာ ကောန်ၚာ် တအ် နကဵု ၆ ကဆံင် အဓိက ရ-

1. ဝေင် ဟွံချဳဒရာင် (Unoccupied Play): ကောန်ၚာ် ရံင် ဒၟံင် ပွဳပွူ သၟး၊ ဟွံပါလုပ် ဝေင် ဏီ။
2. ဝေင် မွဲ ဓဝ် (Solitary Play): ကောန်ၚာ် ဝေင် ဇကု မွဲ ဓဝ် ဟွံစွံ အာရီု ကု ညးတၞဟ်။
3. ဝေင် ရံင် ညးတၞဟ် (Onlooker Play): ရံင် ညးတၞဟ် ဝေင် တုဲ လဆောဝ် ဟီု ဓရီု ကျာ ကီု လေဝ် ဟွံပါလုပ် ဝေင် မွဲစွံ။
4. ဝေင် သကဲ ညးသကအ် (Parallel Play): ကောန်ၚာ် တအ် ဝေင် ဒၟံင် ကြပ်ပ် ညးသကအ်၊ ဝေင် ကပေါတ် တုပ်ပ် ကီု လေဝ် ဟွံဆက်ဆောံ ညးသကအ် ဏီ။
5. ဝေင် ဆက်ဆောံ (Associative Play): စ ဆက်ဆောံ، လဟီု လကျာ ကေုာံ လှာဲ ကပေါတ် ဝေင် ညးသကအ် ကီု လေဝ်၊ ဟွံမွဲ ကု တင်ရန်တၟအ် ဓမ္မတာ မွဲ ဏီ။
6. ဝေင် ပံင်ကောံ (Cooperative Play): ကောန်ၚာ် တအ် ပံင်ကောံ ဝေင် နကဵု တင်ရန်တၟအ် မွဲ (ဥပမာ - ဌာပ် တိုက် မွဲစွံ၊ ဝေင် ဂိမ်း မၞုံ ကု သၞောဝ်)။ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။

၃။ ပရေင်ဗ္တောန်အခိုက်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဂိမ်း (Socialization through Games)

ဂိမ်း ကေုာံ ကွတ်ကာယ (Sports) တအ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ကိရိယာ မဗ္တောန် ကဵု အခိုက်အလိုက် ပရေင်မၞိဟ် (Socialization) မစောန် အိုတ် မွဲ ရ-

• ပွမကၠိုဟ် သၞောဝ် (Understanding Rules): ဂိမ်း သီုဖအိုတ် နွံ ကု သၞောဝ် (Rules) ရ။ ပွမဝေင် ဂိမ်း ဂှ် ဍေံ ဗ္တောန် ကဵု ကောန်မၞိဟ် ညံင် ဂွံ ဒ္ဂေတ် ဗက် သၞောဝ် ဥပဒေ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဇၞော် ဍာံဍာံ ရ။
• ပရေင် ပြိုင်ပကာန် ကဵု ပရေင် ပံင်ကောံ (Competition vs. Cooperation): ကွတ်ကာယ ဂကောံ (Team sports) တအ် ဍေံ ဗ္တောန် ကဵု ဗီုလဵု ဂွံ ပံင်ကောံ ကု မိတ်သဟာဲ သွက်ဂွံ အံင်ဇၞး၊ သီုကဵု ဗီုလဵု ဂွံ ဒုင် တဲ ပရေင် ကျ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇၞး နကဵု စိုတ်ဓါတ် သၟာ ကွတ်ကာယ (Sportsmanship) ရ။

၄။ ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ ဂိမ်း အဳလေတ်ထရဝ်နေတ် (Modern Context and E-Sports)

ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတယ် လၟုဟ် မ္ဂး، ပရေင်မၞိဟ် ဝေင် ဏအ် ဍေံ ပြံင်လှာဲ အာ ဗီုပြင် တၟိ ဗွဲမဂၠိုင်-

• ဂိမ်း အန်လာင် (Online Gaming & E-Sports): မၞိဟ် တအ် ဟွံဒး ဆဵု မုက် ညးသကအ် ဍာံဍာံ လေဝ် ဝေင် မွဲစွံ ဂွံ ရ။ ဂိမ်း ဗီုကဵု PUBG, Mobile Legends, ဟွံသေင်မ္ဂး Minecraft တအ် ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် "ဂကောံမၞိဟ် အန်လာင်" (Virtual communities) မၞုံ ကု အခိုက်ကၞာ ကေုာံ သၞောဝ် ညးတအ် အလဵု ဇကု ရ။
• ပရေင် ဟွံတုပ်သၟဟ် (Social Inequality in Play): တၠပညာ တအ် သီု လ္ၚတ် ရံင် ဒဒှ်ရ ဂိမ်း ကဵု လဟိင်စိုတ် တအ် ဏအ် ဍေံ ထ္ၜး ပျး ဒၟံင် ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ် (Social class) ရ။ ဥပမာ - ကွတ်ကာယ လ္ၚဵု ဗီုကဵု ဂေါက် (Golf) ကဵု ပွမဝေင် သကဳ (Skiing) တအ် ဂှ် ဒှ် အရာ မဆေင် ကု မၞိဟ် နွံ သြန် တုဲ၊ ကွတ်ကာယ ဓမ္မတာ တအ် ဂှ် ဒှ် အရာ မဆေင် ကု ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ကတ်လ္ၚတ်ပရေင်မၞိဟ် (Sociology)
• ပရေင်ဆက်ဆောံ (Social interaction)
• လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)
• စိတ္တဗေဒ ကောန်ၚာ် (Child psychology)

နိဿဲ

• Huizinga, Johan (1938). Homo Ludens: A Study of the Play-Element in Culture. Routledge.
• Mead, George Herbert (1934). Mind, Self, and Society. University of Chicago Press.
• Parten, M. (1932). "Social participation among pre-school children". Journal of Abnormal and Social Psychology, 27(3), 243–269.