ပရေင်ရီုဗင် ကၠောအ်က္ဍပယျဵု ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ မန် (၂၀၁၅-၂၀၂၆)

ပရေင်ရီုဗင် ကၠောအ်က္ဍပယျဵု ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ မန် (၂၀၁၅-၂၀၂၆)
ပရူမဆေင်စပ်
လၟေင်ပညာ (Field)	ပရေင်မၞိဟ် (Sociology), ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics), ယေန်သၞာင် (Cultural Studies)
ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ်
ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts)	ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ, သြန်ဂကောံ (Crowdfunding), သြန်ပလံင်ဖျဴသ္ၚိ

ပရေင်ရီုဗင် ကၠောအ်က္ဍပယျဵု ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ မန် (၂၀၁၅-၂၀၂၆) (အၚ်္ဂလိက်: Transnational Philanthropy of the Mon Diaspora (2015-2026)) ဝွံ ဍေံ ဒှ် လိက်ပရေင် မလ္ၚတ် လဝ် သၞောတ်ဝ် ပရေင်ရီုဗင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကဵုဒါန် နူကဵု ဂကောံ ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ (Diaspora) မန် အလုံ ဂၠးကဝ် သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ဇရေင် သၞောတ်ဝ် အစဳအဇန် ပရေင်ပညာ ကေုာံ သာသနာ ပ္ဍဲ ဍုင်မိတိမ ရ။ ပ္ဍဲ လိက်ပရေင် ဏအ် မ္ဂး ညးတအ် လ္ၚတ် ပါ်ပါဲ လဝ် စရင် သြန်၊ တဆိပ်ကြာ ဒါန ကေုာံ ပိုစတာ ပေါဲသဘင် နူကဵု သၞာံ ၂၀၁၅ စဵုကဵု ၂၀၂၆ တုဲ၊ ထ္ၜးပျး လဝ် ဗီုပြင် ကွန်ယက် သြန်ထံက်ပင် ကဆံင် သၟဝ် (Grassroots funding) မၞုံ ကု သၞောတ်ဝ် စရိုတ် ကၠးဖ္ဍး အကြာ ဍုင်ဂမၠိုင် ရ။

သွက် ဂကူ ကောန်ဍောတ် မဒး ဒုင် ဖဍိုဟ် ဒၞာဲ တအ် မ္ဂး၊ ပရေင် မင်မဲ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ လက်သဏ် ဂကူ တအ် ဂှ် ဍေံ ဒး ဗဒဗဒါဲ လတူ ပရေင်ထံက်ပင် ပညာ နူကဵု သြန်ဘဏ္ဍာ ဂကောံမၞိဟ် ဇကုကေတ်တ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ် ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ ဂကောံ ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ မန် ပ္ဍဲ အာယှ၊ အဝ်သတေလျာ၊ ယူရဝ်ပ ကေုာံ အမေရိက သၟဝ်ကျာ တအ် ဂှ် ညးတအ် ပကောံ ဒြပ်ရတ် တုဲ ထံက်ပင် ဒၟံင် ဇရေင် သၞောတ်ဝ် အစဳအဇန် အဓိက ပိ သာ် မပ္တံကဵု- တက္ကသိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရာမညရဋ္ဌ၊ ကမ္မတဳ ပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူ မန် ကေုာံ ဂကောံ ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိ ရ။

၁။ သၞောတ်ဝ် အစဳအဇန် အဓိက လပါ် ပရေင်ပညာ ကေုာံ သာသနာ

သြန်ဘဏ္ဍာ နူကဵု ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ တအ် ဂှ် ညးတအ် စွံ အာရီု တုဲ ပလံင် ထံက်ပင် ကဵု ဇရေင် သၞောတ်ဝ် အစဳအဇန် အဓိက မဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပညာ သာသနာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် မန် ရ-

တက္ကသိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရာမညရဋ္ဌ (RBU): ဒှ် ဗဟဵု ဌာန သွက် ပရေင် လ္ၚတ် ပညာ သာသနာ ကဆံင် သၠုင် ရ။ တက္ကသိုလ် ဏအ် ဍေံ ပကင်ရင် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကဆံင် သၠုင် တုဲ၊ ပတိတ် ကဵု "တဆိပ်ကြာ အထိုင်အသး ဒါန ပရေင်ပညာ" သွက် ညးမကဵု ဒါန် တအ် ရ။ ပ္ဍဲ တဆိပ်ကြာ တအ် ဂှ် စုတ် လဝ် လိက် လဟီု မၞုံကဵု သဘဴဓရ် မပ္တံကဵု "လျး ပညာ သၟဟ် မၞုံ တၞဟ် ဟွံမွဲ" (No other light can compete the brightness of the light of wisdom) ရ။
ကမ္မတဳ ပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူ မန် (MNEC): ဒှ် ဂကောံ မကၠောန် လဝ် ကမၠောန် မွဲ စွံ ကု ဗွဝ်သြန် ပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူ မန် (Mon National Education Fund) တုဲ ဍေံ စွံ အာရီု လတူ ပရေင်ပညာ လောကဳ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ရ။ ပ္ဍဲ လိက် တဆိပ်ကြာ ညးတအ် ဂှ် ချူ လဝ် ဒဒှ်ရ သြန်ထံက်ပင် ဏအ် ဂှ် "သွက်ဂွံ ကလေင် ပတိုန် အရေဝ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ လက်သဏ် ဂကူမန်" ရ။
ဂကောံ ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိ (Rāmañña Nikāya Pariyatti): ဒှ် ဂကောံ မကၠောန်ဗဒှ် သဘင် သွဟ် လိက် ပရိယတ္တိ ဇၞော် အိုတ် သွက် ခမဳသင် မန် တအ် ဇၟာပ်ပ် သၞာံ ရ။ အတိုင် စၟတ်သမ္တီ ဗီုရုပ် သဘင် သွဟ် လိက် မရနုက်ကဵု ၄၄ ဝါ မကၠောန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် မ္ဂး، ညးတအ် ဖန်ဇန် လဝ် ဒၞာဲ သွဟ် လိက် ပ္ဍဲ ကၠအ် ဂတ ကျာ် သွက် ခမဳသင် ကၠံ ဇကု ပြင် ဍိုက်က်ပေင်င် တုဲ ဍေံ ထ္ၜး ကဵု ဒြဟတ် သြန်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ ပရေင် ဖန်ဇန် (Logistics) ဗွဲမဇၞော်ကၠး ရ။

၂။ ဒေသ ပရေင်ကဵုဒါန် နူ ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ

စရင် သြန် ကေုာံ တဆိပ်ကြာ တအ် ထ္ၜး ဒၟံင် ကွန်ယက် အလုံ ဂၠးကဝ် မွဲ မၞုံ ကု ဂကောံ ညးတအ် မပကောံ ဒြပ်ရတ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင် မဒုင်တဲ ညးတအ် (Host countries) ညဳညဳသာသာ ရ-

အာယှ အဂၞဲ: ပ္ဍဲ ဍုင် မလေဝ်ယှာ မ္ဂး "ဗွဝ်သြန် ကောန်ဂကူ မန် မလေဝ်ယှာ" (Mon National Fund Malaysia) ဂှ် ဒှ် ဂကောံ ခိုင်ကၠိုက် အိုတ် မွဲ တုဲ၊ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် ကောံသန္နိပါတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ကွာလာလာမ်ပူ (သၞာံ ၂၀၁၆) သီု မင်မဲ လဝ် စရင် သြန် ဍိုက်က်ပေင်င် သွက် သြန် ရေန်ဂေတ် (RM) နူကဵု ဒေသ နာနာ ရ။ တုပ် တဴ သာ် ဂှ် ကီု၊ ဂကောံ မန် ပ္ဍဲ သေင်ကာပူ လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင် ပကောံ သြန် ပညာ နကဵု သၞောတ်ဝ် အစဳအဇန် ကီု ရ။
အမေရိက သၟဝ်ကျာ: ညးမကဵု ဒါန် နူ ဍုင် အမေရိကာန် (USA) တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သြန်ဘဏ္ဍာ အဓိက မွဲ ရ။ တဆိပ်ကြာ ကေုာံ စရင် တအ် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံ မန် ပ္ဍဲ ကဝ်လဝ်ရာဒဝ် (Colorado)၊ ဖေါတ် ဝိန်း (Fort Wayne, Indiana)၊ အက်ကရွန် (Akron, Ohio) ကေုာံ လံတ် အိန်ဂျလိတ် (Los Angeles) တအ် ထံက်ပင် လဝ် သြန် ဒေါ်လာ (USD) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
အဝ်သတေလျာ: ဂကောံ ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ အဝ်သတေလျာ တအ် လေဝ် ပါလုပ် ပကောံ သြန် သွက် ပေါဲသဘင် ဇၞော်ဇၞော် သီုကဵု ထံက်ပင် လဝ် သြန် နူ ဍုင် ကေန်ဘေရာ၊ သေတ်ဒနဳ၊ ကေုာံ ပါတ် (Perth) သွက် သဘင် သွဟ် လိက် ရာမညနိကာယ ၂၀၂၆ ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။
အာယှ ဗၟံက် ကေုာံ ယူရဝ်ပ: ကွန်ယက် ဏအ် ပြးဇး စိုပ် အာ ဍုင် ကဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ ("ဂကောံ မန် - ကဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ") တုဲ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် သြန် ဝုန် (Won) ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပြံင် လှာဲ နကဵု သြန် ဒေါ်လာ ကဵု သြန် ဒကေဝ် (MMK) ရ။ ပ္ဍဲ ယူရဝ်ပ လေဝ်၊ ဂကောံ ပ္ဍဲ ဖေန်လာန် (Finland) တအ် ပကောံ သြန် ယူရဝ် (€) သွက် ပရေင်ရီုဗင် ကပ် ယဲ ကဝ်ဗေတ်-၁၉ ရ။

၃။ သၞောတ်ဝ် ပကင်ရင် ကေုာံ ပရေင် ကၠးဖ္ဍး

လက္ခဏာ တၟေင် မွဲ သွက် ပရေင်ရီုဗင်မၞိဟ် ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ မန် ဂှ် ဒှ် သၞောတ်ဝ် ပကင်ရင် စရိုတ် မခိုင်ကၠိုက် ရ။ သွက်ဂွံ မင်မဲ ပရေင် ပတှ်ေ (Trust) အကြာ ဍုင်ဂမၠိုင် မ္ဂး၊ ဂကောံ မ္ၚး ဍုင် တအ် စကာ သၞောတ်ဝ် စရင် အင်း (Accounting) မကၠးဖ္ဍး ကေုာံ ပရေင် စၟတ်သမ္တီ ညးမကဵု ဒါန် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ-

ပရေင် စၟတ်သမ္တီ စရင် (Detailed Ledgering): ဂကောံ တအ် ဏအ် ဍေံ ဟွံသေင် ဆ ပကောံ သြန် ဓဝ်၊ ညးတအ် သုင်စောဲ Spreadsheet တုဲ စၟတ်သမ္တီ ယၟု ညးမကဵု ဒါန်၊ ဒတန် မံင်၊ လၟိဟ် သြန် နကဵု သြန် ဍုင် ဂှ် ကေုာံ လၟိဟ် ၚုဟ် သြန် ဒကေဝ် မပြံင်လှာဲ လဝ် တအ် ချိုတ်တ် ပၠိုတ်တ် ရ။
သၞောတ်ဝ် သြန်ထံက်ပင် ကဆံင်နာနာ (Tiered Sponsorship Models): သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင် ပါလုပ် ဂၠိုင် အိုတ် မ္ဂး၊ ဂကောံ ပ္ဍဲ သေင်ကာပူ တအ် စကာ သၞောတ်ဝ် ထံက်ပင် ပါ် လဝ် ကဆံင် ရ။ ဥပမာ - "ထံက်ပင် ဍိုက်ပေင်" (SGD 800 သွက် ကွးဘာ မွဲ တၠ)၊ "ထံက်ပင် နကဵု ဂကောံ" ကေုာံ "ထံက်ပင် လၟေင် ဂိတု" တအ် နွံ တုဲ၊ မၞိဟ် ဇၟာပ်ပ် ကဆံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပါလုပ် ကဵု ဒါန် မာန် ရ။
သၞောတ်ဝ် ဘဏ် (Banking Infrastructure): ပရေင် ဇွောဝ် တိတ် သြန် တအ် ဂှ် ညးတအ် ပကင်ရင် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ဘဏ် မပ္တံကဵု ဘဏ် SCB (Siam Commercial Bank) သွက်ဂွံ ပလံင် သြန် အကြာ ဍုင်ဂမၠိုင် ရ။

၄။ သရောပ်

စရင် သြန် ပရေင်ရီုဗင် နူကဵု ဂကောံ ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ မန် အကြာ သၞာံ ၂၀၁၅ ကဵု ၂၀၂၆ တအ် ထ္ၜး ကဵု လညာတ် ဆာန်ဂကူ ကေုာံ ပရေင် စွံ အာရီု လတူ ပရေင် မင်မဲ ယေန်သၞာင် ဗွဲမဇၞော်ကၠး ရ။ နကဵု ပရေင် ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဝ် ကွန်ယက် သြန်ဘဏ္ဍာ အလုံ ဂၠးကဝ် မၞုံ ကု ပရေင် ကၠးဖ္ဍး ဏအ် ဂှ်၊ ဂကောံမၞိဟ် မန် တအ် ဇၞးကေတ် အခက်အခုဲ ပရေင် ပြးဇး ဒေသ (Geographical displacement) မာန် ကၠုင် ရ။ နကဵု ပရေင် ထံက်ပင် သြန် လၟိုန် ဇရေင် တက္ကသိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရာမညရဋ္ဌ၊ ကမ္မတဳ ပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူ မန် ကေုာံ ဂကောံ ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိ တအ် ဂှ်، ဂကောံ ဒါင်ယာတ်သပဝ်ရာ ဏအ် သြိုင်ခၞံ လဝ် ဒဒန် သွက် ဟွံဂွံ ကုတ် ခြာ အာ နူ ဍုင် မိတိမ တုဲ၊ သီု ဖန်ဇန် လဝ် ပရေင် မင်မဲ ယေန်သၞာင် အလုံ ဂၠးကဝ် မွဲ ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်