ပရေင်လဴတွံ ယေန်သၞာင် ဗွဲမလှဲလး
| Broad Cultural Narratives | |
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | ယေန်သၞာင်၊ စိတ္တဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပညာ မနုဿဗေဒ၊ ပရေင်လ္ၚတ် ဝင် |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် | |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | ဇာတ်ကွက် ဇၞော် (Grand Narrative), လညာတ်သြဇာ (Hegemony), သမ္တီ ဂကောံမၞိဟ် (Collective Memory), ကံင်တာ ဟေဂျဳမဝ်နဳ (Counter Hegemony) |
ပရေင်လဴတွံ ယေန်သၞာင် ဗွဲမလှဲလး ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲ အရေဝ် မလေပ် ကော်စ ဇာတ်ကွက် ယေန်သၞာင် ဗွဲမလှဲလး (အၚ်္ဂလိက်: Broad Cultural Narratives) ဝွံ ဍေံ ဒှ် သဘဴဓရ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ စိတ္တဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် ရ။ ဍေံ တွံဂး လညာတ် ဝင်၊ ပရေင် ပတှ်ေ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇာတ်ကွက် ဇၞော်ဇၞော် မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင် မွဲ သွက်ဂွံ ကံက် အဓိပ္ပါယ် ဘဝ၊ သွက်ဂွံ ဗၟံက် ထ္ၜး ဝင် အတိက်၊ သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ ပရေင် စၟတ်သမ္တီ ဂကူ (Cultural Identity) ကေုာံ သွက်ဂွံ ပညုင် ထ္ၜး ဂၠံင်တရဴ အနာဂတ် ညးတအ် ရ။
သဘဴဓရ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ကြပ် တုပ် ဒၟံင် ကု လညာတ် "ဇာတ်ကွက် ဇၞော်" ဟွံသေင်မ္ဂး "မေတ္တာ နာရေတိပ်" (Meta-narratives / Grand Narratives) မဒှ် လညာတ် တၠပညာ ပြင်သေတ် ဂျောန် ဖြာန်သွာ လဳအဝ်တာတ် (Jean-François Lyotard) ရ။ ဍေံ ဒှ် "ဇာတ်ကွက် အဓိက" မထိင်ဒဝ် လဝ် လညာတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မၞိဟ် ဂၠိုင် အလုံ မွဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။
၁။ အင်္ဂလက္ခဏာ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Characteristics and Structure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်လဴတွံ ယေန်သၞာင် ဗွဲမလှဲလး ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် လတူ အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိက သာ်ဏအ် ရ-
- ဝင် တမ်ရိုဟ် (Myth of Origins): ဍေံ လဴ ထ္ၜး ပရူ ဗီုလဵု ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင် ဏအ် စ က္တဵုဒှ် ကၠုင် (ဥပမာ - ပရူ ဝင် သၟိင်၊ ပရူ ကျာ် ပတန် လဝ် ဍုင်) ညံင် ဂွံ ဒှ် အရာ မပြဲဇေတ် ကေုာံ နွံ ကု အဓိပ္ပါယ်။
- သၞောတ်ဝ် ကိုယ်ကျင့်တရား (Moral Framework): ဍေံ ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ မု ဂှ် ခိုဟ်၊ မု ဂှ် ပရေံ၊ မု ဂှ် ဒှ် အခိုက်အလိုက် မဒးရး မၞိဟ် တအ် ဒး ဒ္ဂေတ် ဗက်။
- ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ အနာဂတ် (Destiny and Progress): ဍေံ ကဵု ပရေင် မျှော်လင့်ချက် သွက် အနာဂတ် (ဥပမာ - ဍုင် ပိုဲ သ္ဒး ဇၞော်မောဝ် ဂဵုလဟဵု တိုန် အာ အဆက်ဆက် ရောင်)။
၂။ အခန်ကဏ္ဍ ကေုာံ ဖဵုသွာက် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Role and Function in Society)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဇာတ်ကွက် ဏအ် ဍေံ ကဵု ဖဵုသွာက် ဇၞော် လောန် သွက် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် တအ်-
- ပရေင် ညဳသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် (Social Cohesion): နကဵု ပွမပတှ်ေ လတူ ဝင် ကေုာံ ဇာတ်ကွက် မွဲ ဓဝ် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံင် မၞိဟ် နူကဵု ဒေသ နာနာ၊ ဍာ်ဒကေဝ် နာနာ တအ် ဂွံ ဆက်စပ် ကေုာံ ညဳသၟဟ် ဒၟံင် ညးသကအ် (Imagined Communities) ရ။
- ပွမကဵု သြဇာ အဝဵု (Legitimation of Power): ဇာတ်ကွက် ယေန်သၞာင် ဗွဲမလှဲလး ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဍေံ ဗိုင် ထံက်ဂလာန် ညံင် သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ်၊ အလဵုအသဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒတန် သာသနာ တအ် ဂွံ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် နကဵု ဗဗွဲဓရ် (Cultural Hegemony) ရ။
- ပရေင် တန်တဴခိုင်ဗိုင် လဒက်ပ္တန် (Institutional Resilience): လဒက်ပ္တန် ဇၞော်ဇၞော် တအ် မလေပ် စကာ ဇာတ်ကွက် ဏအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဒြဟတ် ကောန်ဂကောံ ကေုာံ သွက်ဂွံ ဂျိုင် တန်တဴ အာ မာန် ပ္ဍဲ အခိင် ကာလ ဒး ဒုင် တင်ဝါတ်ဂါတ်။
၃။ လညာတ် ပါ်ပဲါ နူ ဝါဒ လက္ကရဴ-မဝ်ဒေန် (Postmodern Critiques)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ ဇာတ်ကွက် ဏအ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ကီု လေဝ်၊ ပ္ဍဲကဵု ပရေင် လ္ၚတ် ဝါဒ လက္ကရဴ-မဝ်ဒေန် (Postmodernism) မ္ဂး တၠပညာ တအ် ပါ်ပဲါ ဍေံ ဗွဲမဇၞော် ရ-
- ပွမဍဵုဍိုက် ရမျှာင် လၟိဟ်အောန်: ဇာတ်ကွက် ယေန်သၞာင် "အဓိက" ဍုင် မွဲ (Dominant Narrative) ဝွံ ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ် ဍဵုဍိုက်၊ ဝိုတ် ကၠေအ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟာတ်လဒဵု ထောအ် "ဇာတ်ကွက် ဍောတ်တ်" (Micro-narratives) မဒှ် ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဒုင်စသိုင် ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်၊ ညးဗြဴ၊ ကေုာံ ဂကောံ လၟိဟ် အောန် တအ် ရ။
- ပရေင် ဍာံစၟတ် မွဲ ဓဝ် (Illusion of Absolute Truth): ဇာတ်ကွက် ဇၞော် တအ် ဂစာန် ဖန် ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ထေင် ကေတ် "ဍာံစၟတ် ဟီု ဂှ် နွံ ဆ မွဲ သာ် ဓဝ်" ရ။ ဆဂး တၠပညာ တအ် ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဟီု ဂှ် ဍေံ နွံ ကု လညာတ် သြိုင်ခၞံ ဇဳဒိုဟ် (Constructivism) ရ။
၄။ ဇာတ်ကွက် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် (Cultural Narratives and Counter-Hegemony)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပရေင် တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် မ္ဂး၊ ဂကောံ မဒး ဒုင် ဍဵုဍိုက် တအ် ဂှ် ဍေံတအ် စကာ နဲကဲ "ကံင်တာ ဟေဂျဳမဝ်နဳ" (Counter Hegemony) သွက်ဂွံ ဒစဵုဒစး ဇာတ်ကွက် ဇၞော် အလဵုအသဳ ရ။
- ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် တိုန် "ပရေင်လဴတွံ ယေန်သၞာင် ဗွဲမလှဲလး" ဇကု ညးတအ် တၟိ (ဥပမာ - ပရေင် ကလေင် ဇၞော်မောဝ် လိက်ပတ်၊ ဝင် ကေုာံ အခေါင်အရာ သၠးပွး) သွက်ဂွံ ပကောံ ဒြဟတ် သၟတ် တအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖျေဟ် ထောအ် လညာတ် သြဇာ ညးမအုပ်ဓုပ် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ကံင်တာ ဟေဂျဳမဝ်နဳ (Counter Hegemony)
- လညာတ်သြဇာ (Hegemony)
- စိတ္တဗေဒ ပရေင်မၞိဟ် (Social Psychology)
- သမ္တီ ဂကောံမၞိဟ် (Collective Memory)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Lyotard, Jean-François. (1984). The Postmodern Condition: A Report on Knowledge. University of Minnesota Press.
- Hall, Stuart. (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. SAGE Publications.
- Anderson, Benedict. (1983). Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. Verso.