ပရေင်သီ အဝဵု ဍုင်ဗၟာ ၁၉၆၂
ပရေင်သီ အဝဵု ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၁၉၆၂ (အၚ်္ဂလိက်: 1962 Burmese coup d'état) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ကတဵုဒှ် မဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင် ဍုင်ဗၟာ ခေတ်တၟိ တုဲ၊ ဍေဟ် ကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂ မာတ် သၞာံ ၁၉၆၂ ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲဂှ် ဂကောံဒပ်ပၞာန် ဍုင်ဗၟာ (တပ်မတော်) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် လဝ် နကဵု ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် (General Ne Win) ဝွံ သီ ကေတ် ထောအ် အဝဵု အလဵုအသဳ အုပ်ဓုပ် ဍုင် နူကဵု အလဵုအသဳ မရုဲစှ် လဝ် နကဵု မာဲ ညးဍုင်ကွာန် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု နာယကဝန်ဇၞော် ဥူနု (U Nu) ရ။[၁]
ပရေင်သီအဝဵု ဏအ်ဝွံ ပကဵု ညံင် သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပါလဳမာန် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ မစတင် ကၠုင် လဝ် နူ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ဒးအိုတ် အာ တုဲ၊ ဍေဟ် စတင် လဝ် ခေတ် အလဵုအသဳ တၠအဝဵု ပၞာန် မအုပ်ဓုပ် ဍုင် ဗွဲမလအ်လ စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၈၈ ရ။ ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် ဒက်ပတန် လဝ် "ကံင်သဳ တဝ်စၞေဟ် ကၟိန်ဍုင်" (Union Revolutionary Council) တုဲ ပြံင်လှာဲ ထောအ် သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် နကဵု ဝါဒ ဂၠံင်တရဴ သဵုယှေဝ်လေတ် ဍုင်ဗၟာ (Burmese Way to Socialism) ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပရေင်သီအဝဵု ဏအ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဟိုတ်၊ လၟေင် ပရူဒဒှ်၊ ကေုာံ ဖဵုအာစိုပ် လတူ ဂကောံမၞိဟ် ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမလှဲလး ရ。
.jpg){kind=link}
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Overview)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်သီအဝဵု (Coup d'état) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်သီ ကေတ် အဝဵု အုပ်ဓုပ် ဍုင် နကဵု ဒြဟတ် လက်နက် (ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ဒပ်ပၞာန်) နကဵု ဗီုပြင် မဟွံသၟဟ် ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ရ။ ပရေင်သီအဝဵု ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၁၉၆၂ ဝွံ ဒှ် ပရေင်သီအဝဵု မဟွံမဲ ကဵု ဆီပါ် ဍာ်ဇွောဝ် (Bloodless coup) ဗွဲမဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဝင် ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဇၞော် ရ။
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂ မာတ် ၁၉၆၂ အခိင် နူဂယး ပြဟ် ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် တအ် လုပ် ရပ် ကေတ် နာယကဝန်ဇၞော် ဥူနု၊ သမ္မတ ဍုင် စဝ်ရွှေသိုက် (Sao Shwe Thaik)၊ ကေုာံ ဝန်ဇၞော်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဍုင်အရင် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ တုဲမ္ဂး ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် လလောင်တြး နကဵု ရေဒဳယော ဍုင်ဗၟာ ဒဒှ်ရ ဒပ်ပၞာန် သီ ကေတ် လဝ် အဝဵု တုဲယျ ဟိုတ်နူကဵု အကာဲအရာ ဍုင် မယောင်ယာ ဒၟံင် ရ။
၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ အကာဲအရာ ကိုပ်ကၠာ ၁၉၆၂ (Historical Background and Pre-1962 Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံ ဍုင်သၠးပွး နူကဵု အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ၊ ဍုင် ဂှ် ဒးဆဵုဂဗ ကု ပရေင်ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုင် (Civil war) ကေုာံ ပရေင်ကတဵုသပုန် နူကဵု ဂကောံ ကောန်ဍုင်အရင် ကေုာံ ဗော် ကောန်မျူနေတ် တအ် ရ။ ၜိုန်ရ ဥူနု က္ဍိုက်က္ဍိုပ် လဝ် အလဵုအသဳ "ဖဆပလ" (AFPFL) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် ဗော် ဖဆပလ ပါ်ထကး အာ ၜါ ကရေက် ရ။[၂]
ဟိုတ်နူ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံညိင်ဝတ် ဂှ်ရ၊ ဥူနု ကဵု အပ် လဝ် အဝဵု ကု ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် နဒဒှ် အလဵုအသဳ မင်မဲ ဍုင် (Caretaker Government) ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၁၉၅၈ စဵုကဵု ၁၉၆၀ ရ。ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ကလေင် ကၠောန် ပေါဲရုဲမာဲ တုဲ ဗော် ဥူနု ကလိဂွံ ဇမၞး၊ ညး ကလေင် ဒှ် နာယကဝန်ဇၞော် ပၠန် ရ။ ဆဂး ပရေင်အုပ်ဓုပ် ညး ဟွံမာန် ထိင်ဒဝ် ပြသၞာ သၞောတ် ဖေတ်ဒရေဝ် ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင် တအ် ရ။
၃။ ဟိုတ် မကတဵုဒှ် ပရေင်သီအဝဵု (Causes of the Coup)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်သီအဝဵု ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် ဟိုတ်နူကဵု အကာဲအရာ အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
- ပရေင်အာတ်မိက် ဖေတ်ဒရေဝ် (Federal Movement): က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဍုင်အရင် တအ် ဗွဲတၟေင် နူကဵု တွဵုရး သေံ (Shan State) တအ် ကၠောန် ပေါဲသဳကၠဳ ဖေတ်ဒရေဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ဂုင် သွက်ဂွံ အာတ်မိက် အခေါင်အရာ အုပ်ဓုပ် အလဵုဇကု ကေုာံ သၞောတ် ဖေတ်ဒရေဝ် မဍာံပြ ရ။ ဒပ်ပၞာန် (ဗိုလ် နေဝေန်) ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာ ဏအ် ဒှ် ပရေင်ပါ်ထကး ကၟိန်ဍုင် (Secession) တုဲ ဒးကၟာတ်လဒဵု ရ။
- ပရေင်သာသနာ နဒဒှ် သာသနာ ဍုင် (State Religion Issue): ဥူနု ဂစာန် ပတိုန် ဗုဒ္ဓဘာသာ နဒဒှ် သာသနာ ဍုင် တုဲ၊ အရာ ဏအ် ပကဵု ညံင် ကောန်ဍုင်အရင် မလျိုင်ဇြိုင် လတူ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် (ဥပမာ - ကချေင်၊ ကရေင်) တအ် ဟွံပေင်စိုတ် ကေုာံ ထေဲ တိုန် ရ။
- ဒြဟတ် ပရေင်ပၞာန် ကေုာံ လညာတ် သဵုယှေဝ်လေတ်: ဂကောံ သကိုပ်ပၞာန် လ္ၚဵု တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပါလဳမာန် ဂှ် ဍိုန်လျ လောန် တုဲ သ္ဒး စကာ သၞောတ် သဵုယှေဝ်လေတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ဍုင် ပြဟ်ပြဟ် ရ။
၄။ လၟေင် ပရေင်ချဳဓရာင် သီအဝဵု ၂ မာတ် (Events of the March 2 Coup)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ဗတံ ၁ မာတ် ကေုာံ အခိင် နူဂယး ပြဟ် ၂ မာတ် ၁၉၆၂ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် သီ ကေတ် ဒၞာဲ အဓိက တအ် ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ဂုင် မပ္တံကဵု ရုင် ဗလး ရမ္သာင်၊ ရုင် တေဝ်လဳဖုန်၊ ကေုာံ သ္ၚိ က္ဍိုပ်သကိုပ် အလဵုအသဳ တအ် ရ။
ဥူနု၊ စဝ်ရွှေသိုက်၊ ကေုာံ ဝန်ဇၞော် တၞဟ် တအ် ဒးဒုင် ရပ် ကေတ် အပ္ဍဲ သ္ၚိ ညးတအ် အခိင် တိတ် ဒၟံင် သတိ ရ။ ပရေင်သီအဝဵု ဏအ် ၜိုန်ရ ဟွံမဲ ကဵု ပေါဲဗတိုက် ဇၞော်ဇၞော် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ အခိင် ဒပ်ပၞာန် လုပ် ရပ် သမ္မတ တြေံ စဝ်ရွှေသိုက် ဂှ်၊ ကောန်ဝုတ် ညး စဝ်မဳသိုက် (Sao Mye Thaik) မနွံ အာယုက် ၁၇ သၞာံ ဂှ် ဒးဒုင် ပန် ဂစိုတ် နကဵု ကောန်ပၞာန် တအ် ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ဆီပါ် မွဲ ဓဝ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ သီအဝဵု ရ။[၃]
၅။ ပရေင်ဒက်ပတန် ကံင်သဳ တဝ်စၞေဟ် (Establishment of the Union Revolutionary Council)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ သီ အဝဵု တုဲ၊ ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် ဒက်ပတန် ကံင်သဳ တဝ်စၞေဟ် ကၟိန်ဍုင် (Union Revolutionary Council - RC) မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု သကိုပ်ပၞာန် ဇၞော် ၁၇ တၠ ရ။
| ကဏ္ဍ | ခေတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပါလဳမာန် (၁၉၄၈-၁၉၆၂) | ခေတ် ကံင်သဳ တဝ်စၞေဟ် (၁၉၆၂-၁၉၇၄) |
|---|---|---|
| သၞောတ် အုပ်ဓုပ် | ဒဳမဝ်ကရေသဳ ပါလဳမာန် မရုဲစှ် နကဵု မာဲ။ | အလဵုအသဳ ပၞာန် တၠအဝဵု။ |
| သၞောတ် ဥပဒေ | သၞောတ်ဥပဒေ သဇိုင် ဍုင် သၞာံ ၁၉၄၇ (Constitution)။ | ပလီု ထောအ် သၞောတ်ဥပဒေ သဇိုင်၊ အုပ်ဓုပ် နကဵု အမိင်။ |
| ပရေင်ပိုန်ဒြပ် | သၞောတ် ပိုန်ဒြပ် နှဴရဴ ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် သၠးပွး။ | သၞောတ် ပိုန်ဒြပ် ပိုင် အလဵုအသဳ (Nationalization)။ |
| လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် | ဗော် နာနာ သာ် နွံ အခေါင် ချဳဓရာင်။ | ဗော် မွဲ ဓဝ် (BSPP) သၟး နွံ အခေါင်။ |
ကံင်သဳ တဝ်စၞေဟ် ဝွံ ပလီု ထောအ် လွှတ်တော် (Parliament)၊ ပလီု ထောအ် သၞောတ်ဥပဒေ သဇိုင် သၞာံ ၁၉၄၇၊ ကေုာံ ရပ် ကေတ် ညးမချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
၆။ ဂၠံင်တရဴ သဵုယှေဝ်လေတ် ဍုင်ဗၟာ (The Burmese Way to Socialism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ဂိတု ဨဗရဳ သၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ်၊ ကံင်သဳ တဝ်စၞေဟ် လလောင်တြး ကြညာစာ ဂၠံင်တရဴ သဵုယှေဝ်လေတ် ဍုင်ဗၟာ (The Burmese Way to Socialism) မဒှ် သၞောတ် လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် တၟိ သွက် ဍုင်ဗၟာ ရ။
ဝါဒ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်ပံင်ကောံ လဝ် လညာတ် မာတ်ဝါဒ (Marxism)၊ လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism)၊ ကေုာံ ဝါဒ ဆာန်ဂကူ ပရေင်ကၟာတ်လဒဵု (Isolationist nationalism) ရ။ အလဵုအသဳ ဒက်ပတန် ဗော် ပရေင်သဵုယှေဝ်လေတ် လမ်းစဉ် ဍုင်ဗၟာ (Burma Socialist Programme Party - BSPP) မဒှ် ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲ ဓဝ် မနွံ အခေါင် ဗက် သၞောဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ၊ တုဲ ဗော် တၞဟ် တအ် သီုဖအိုတ် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု ရ။
၇။ ဖဵုအာစိုပ် လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Economic and Social Impacts)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵု သၞောတ် သဵုယှေဝ်လေတ် ဂှ်၊ ကံင်သဳ တဝ်စၞေဟ် သီ ကေတ် (Nationalization) ရုင် ကမၠောန်၊ ဘဏ်၊ ရုင် ပတိတ် လိက်ပရိုင်၊ ကေုာံ ဆေင် ကမၠောန် အလုံ ဍုင် သီုဖအိုတ် ပၠောပ် ထောအ် သၟဝ် တဲ အလဵုအသဳ ရ။
- ပရေင်ဒးပြံင်တိတ် ညးဍုင်တၞဟ်: အလဵုအသဳ ပတိတ် သၞောဝ် ညံင် သေဌဳ ကေုာံ ညးဗၞိက် မပ္တံကဵု ဂကူ အိန္ဒိယ (Indians) ကေုာံ ကြုက် (Chinese) ၜိုတ် ၃၀၀,၀၀၀ ပြင်င် ဒးပြံင်တိတ် အာ နူ ဍုင်ဗၟာ၊ မပကဵု ညံင် သၞောတ် ပရေင်ဗၞိက် ဍုင် ဒးလီုလာ် အာ ရ။
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေ: ဟိုတ်နူ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ပရေအ် ကေုာံ ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ကု ဍုင်မ္ၚး (Isolation) ဂှ်ရ၊ ဍုင်ဗၟာ မဒှ် လဝ် ဍုင် သိုက်သိုက် မွဲ ပ္ဍဲ အာရှ ကိုပ်ကၠာ ၁၉၆၂ ဂှ်၊ ဒှ် အာ ဍုင် မဒိုက်ဂတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (LDC) ရ။[၄]
၈။ ပရေင်ဒစးဒုင် ကေုာံ ပရေင်ဗတိုက်ပလီု ကွးဘာ တက္ကသိုလ် (Opposition and the Student Union Bombing)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ သီ အဝဵု တုဲ မွဲ လစှ်ေ ဓဝ်၊ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ဂုင် တအ် စ ထ္ၜးဆန္ဒ ဒစးဒုင် လတူ အလဵုအသဳ ပၞာန် တအ် ရ။
ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၇ ဂျူလာင် ၁၉၆၂ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် တအ် ပန် ဖျေဟ် ကွးဘာ မထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲ ဗလး တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Rangoon University) တုဲ ကွးဘာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးချိုတ် ကေုာံ ဒးဝပ် အာ ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲ အခိင် နူဂယး ပြဟ် ၈ ဂျူလာင် ဂှ်၊ ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် ကဵု အမိင် ဖျေဟ် ဗုံး ပလီု ထောအ် သြိုင်ခၞံ ဂကောံ သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် တအ် (Student Union Building - သမဂ္ဂအဆောက်အအုံ) မဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ စဵုကဵု ထကး လီုလာ် အာ အလုံစုံ ရ။[၅]
၉။ ဖဵုအာစိုပ် လတူ ကောန်ဍုင်အရင် ကေုာံ ပရေင်ပၞာန် အပ္ဍဲ (Impact on Ethnic Minorities and Civil War)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်သီအဝဵု ဏအ်ဝွံ ကၟာတ်လဒဵု ထောအ် ပရေင်အာတ်မိက် အခေါင်အရာ ဖေတ်ဒရေဝ် နူကဵု ကောန်ဍုင်အရင် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဍုင်အရင် မပ္တံကဵု သေံ၊ ကရေင်၊ ကချေင် တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ လိက်ကသုက် ပင်လုံ (Panglong Agreement) ဂှ် အလဵုအသဳ ပၞာန် တအ် ပလီု ထောအ် တုဲယျ ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ ပရေင်ပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုင် (Civil war) ကတဵု ဇၞော် တိုန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဒပ် ကောန်ဍုင်အရင် မပ္တံကဵု KIA (ကချေင်) မဒက်ပတန် လဝ် ပ္ဍဲ ၁၉၆၁ ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန်၊ ကေုာံ ဂကောံ တဝ်စၞေဟ် မန် တအ် လေဝ် ကလေင် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ပရေင်ပၞာန် သွက်ဂွံ ဗတိုက် ကဵု အလဵုအသဳ တၠအဝဵု ပၞာန် ရ။
၁၀။ အာဲကၟာဲ ဝင် ကေုာံ လကျာ် လက္ကရဴ (Historical Legacy and Aftermath)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်သီအဝဵု ၂ မာတ် ၁၉၆၂ ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်ဗၟာ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ ဍေဟ် စတင် လဝ် အခိုက်အလိုက် "ဒပ်ပၞာန် ပိုင်ပြဳ အဝဵု" (Military supremacy) မလအ်လ အာ ပွိုင် ၂၆ သၞာံ သၟဝ် ဗိုလ် နေဝေန် တုဲ၊ သီုကဵု ဆက် ဒှ် သဇိုင် သွက် ပရေင်သီအဝဵု လက္ကရဴ ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု သၞာံ ၁၉၈၈ ကေုာံ ၂၀၂၁ ရ။
အလဵုအသဳ သဵုယှေဝ်လေတ် နေဝေန် ဝွံ ဒးဒုင် ဖျေဟ် ထောအ် အဝဵု ဟိုတ်နူ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ညးဍုင်ကွာန် မဇၞော်အိုတ် မကော်စ ပေါဲကတဵုသပုန် ၈၈၈၈ (8888 Uprising) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၈ ရ။ ဆဂး ၜိုန်ရ ခေတ် သဵုယှေဝ်လေတ် အိုတ် အာ ကီုလေဝ်၊ သၞောတ် တၠအဝဵု ပၞာန် (Military dictatorship) ဂှ် ဆက် ကတဵုဒှ် အာ နကဵု ဗီုပြင် တၟိ စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၁၁ (ခေတ် နအဖ / SLORC/SPDC) တုဲ ဍုင်ဗၟာ ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု ကေုာံ လက္ကရဴ ဍုင် တၞဟ် တအ် ဗွဲမလောန် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Taylor, R. H. (2009). The State in Myanmar. NUS Press, 293-295။
- ↑ Myint-U, T. (2006). The River of Lost Footsteps: Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux, 290-297။
- ↑ Steinberg, D. I. (2001). Burma: The State of Myanmar. Georgetown University Press, 70-75။
- ↑ Smith, M. (1991). Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity. Zed Books, 195-200။
- ↑ Lintner, B. (1990). Outrage: Burma's Struggle for Democracy. White Lotus, 45-48။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- နေဝေန် (Ne Win)
- ဂၠံင်တရဴ သဵုယှေဝ်လေတ် ဍုင်ဗၟာ (Burmese Way to Socialism)
- ဥူနု (U Nu)
- ပေါဲကတဵုသပုန် ၈၈၈၈ (8888 Uprising)