ပရေင်အရေဝ်ဗေဒ
ပရေင်အရေဝ်ဗေဒ (အင်္ဂလိက်: Linguistics / The Scientific Study of Language) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာ မကတ်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူအရေဝ်ဘာသာမၞိဟ် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံရ။ ပညာဏအ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ကတ်လ္ၚတ် သွက်ဂွံဟီုအရေဝ်မွဲဘာသာဓဝ်၊ ဆဂး ဍေံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်နက် ပရူလဒက်ပ္တန်၊ ရမျာင်၊ အဓိပ္ပါယ်၊ အပြံင်အလှာဲ ကေုာံ ပွမသုင်စောဲ အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲကဵုဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ခေတ်ကာလနာနာရ။
ကဏ္ဍအဓိက ပ္ဍဲပရေင်အရေဝ်ဗေဒ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်အရေဝ်ဗေဒဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ကဏ္ဍကတ်လ္ၚတ် အဓိက (၅) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -
- ပညာရမျာင် (Phonetics & Phonology): ကတ်လ္ၚတ် ပရူဗီုပြင်ရမျာင် မကတဵုဒှ်တိတ်ကၠုင် ကေုာံ သၞောတ်ဝ်ရမျာင် ပ္ဍဲအရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲ။
- ပညာလဒက်ပ္တန်ဝေါဟာရ (Morphology): ကတ်လ္ၚတ် ပရူလဒက်ပ္တန် မအက္ခရ်၊ တမ်ဝေါဟာရ ကေုာံ နဲကဲမခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရတၟိဂမၠိုင် (Word Formation)။
- သဒ္ဒါ ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာလဒက်ပ္တန်ဝါကျ (Syntax): ကတ်လ္ၚတ် သၞောတ်ဝ်လၟေင် မအက္ခရ် ကေုာံ ဝေါဟာရ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဝါကျ မဍာံစၟတ်။
- ပညာအဓိပ္ပါယ် (Semantics): ကတ်လ္ၚတ် ပရူအဓိပ္ပါယ် ဝေါဟာရ၊ ဝါကျ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲအဓိပ္ပါယ် ဝေါဟာရ (Semantic Shift) ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက်။
- ပညာလွာစကာ (Pragmatics): ကတ်လ္ၚတ် ပရူပွမသုင်စောဲ အရေဝ်ဘာသာ ဗွဲမကိတ်ညဳ ကုအကာဲအရာ၊ ဒၞာဲဒေသ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောံ။
ပရေင်အရေဝ်ဗေဒ ကေုာံ အပြံင်အလှာဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အရေဝ်ဘာသာမၞိဟ်ဝွံ တုပ်သၟဟ်ကု သတ်မၞုံကဵုလမျီု (Living Entity) မွဲကီုတုဲ၊ ဍေံမလေပ်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ဇၟာပ်အခိင်ရ။
- ညးတာလျိုင်လိက်ပတ် (Lexicographers) တအ်ဝွံ ဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဒၟံင် ဝေါဟာရတၟိ (Neologisms) မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲကဲပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ရ။
- ညးခၞံဝေါဟာ တအ်ဝွံလေဝ် ဒုင်သဇိုင်ကု ပရေင်အရေဝ်ဗေဒတုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ဝေါဟာရဂတာပ်ခေတ် သွက်ဂကူဇကုရ။
ပရေင်အရေဝ်ဗေဒ ကုမ်ဗျူတာ (Computational Linguistics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ် ကုမ်ဗျူတာ ဏအ်၊ ပရေင်အရေဝ်ဗေဒဝွံ ပံင်ဗစပ်ကဵု နဲကဲပညာစက်ယန္တရာတုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ကဏ္ဍတၟိမွဲရ။
ကိစ္စဇၞော် သွက်အရေဝ်မန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပွမမင်မဲ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်: ပရေင်အရေဝ်ဗေဒ ဗိုင်ရီုဗင် သွက်ဂွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရိုဟ်ကၞက်အရေဝ်မန် ကေုာံ သဒ္ဒါ မန် ညံင်ဟွံဂွံကၠေအ်ဗဒအ်အာ။
- ဖန်ဗဒှ် လျးတော်ကော်: ကာလပိုယ် ကတ်လ္ၚတ်အရေဝ်ဘာသာ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံမ္ဂး၊ ပိုယ်ဂွံညာတ်ကေတ် လျးတော်ကော် (Systematic Thought) မၞုံပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်ပိုယ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။
- ဂတာပ်ခေတ်: ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရ ကုမ်ပျူတာ တၟိတၟိ ညံင်အရေဝ်မန် ဂွံလုပ်စိုပ် အဆံင်ဂၠးကဝ်မာန်။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Ismoilova, K. R., et al. (2023). Neologism in English Language and Its Influence on Linguistics. Journal of Advanced Zoology.
- တင်မဆုက်ညုင် ကေုာံ လညာတ်ပါ်ခြာ နူညးခၞံဝေါဟာမန် (၂၀၂၆)။