ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန်
| ဗီုပြင် သၞောတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် လဒက်ပတန် သၞောတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် မဆက်စၠောအ်လဝ် ကုညးဍုင်ကွာန် | |
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | ပရေင်အုပ်ဓုပ်, ကွတ်ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်, သၞောတ်တင်နင် |
ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် (အၚ်္ဂလိက်: Smart Governance) ဟီုဂှ် ဒှ်လဒက်ပတန် ကေုာံ နဲကဲပရေင်အုပ်ဓုပ် မစကာလဝ် ကွတ်ပညာ သၞောတ်တင်နင် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် (Information and Communication Technology - ICT) သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ကဵုဝန်ဆောင်မှု အလဵုအသဳ၊ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေင်သ္အးဇ္ၚး၊ ကေုာံ သွက်ဂွံ ကဵုအခေါင် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲလၟေင်ကမၠောန် သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ရ။[၁] ဝေါဟာဏအ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အလဵုအသဳ အဳလက်ထရောနစ် (E-government) ကေုာံ ဍုင် ဉာဏ်စိစောန် (Smart City) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ၊ ဍေံ စၞောန်ထ္ၜးကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် မပြဟ်ပြေဟ်၊ စိုပ်တရဴ ကေုာံ မၞုံကဵု လညာတ်ဗစာရဏာ မဍိုက်ပေင် နကဵု သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ် ရ။[၂]
၁။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် ၁၉၉၀ တအ် အခိင် ကွန်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနဲ စပြးဇးကၠုင်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ်၊ အလဵုအသဳ ဍုင်ဇၞော်ဇၞော်တအ် စကာ အေန်တာနဲ သွက်ဂွံ တြးပတိတ် တင်နင်ပရိုင် (Information Dissemination) ဆမွဲလပါ်ဓဝ်ရ။
ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၀ တအ်၊ နဲကဲဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် စဵုကဵုစိုပ် ကဆံင် မဆက်စၠောအ် သၟာန်သွဟ် ညးသကအ် (Interactive web portals) မာန်ကၠုင်ရ။ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စပတိုန် လိက်အာတ်မိက်၊ စုတ်အခေါန် သြန် နကဵု လပှ်ကျာ (Online) မာန်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ အလောန်ဂှ် ကွတ်ပညာ တၟိ မပ္တံကဵု ဒေတာဇၞော် (Big Data) ကေုာံ သၞောတ် မိုဝ်ဘိုင်း (Mobile tech) တအ် ပြာကတ်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဝွံ ပြံင်လှာဲစိုပ်အာ ကဆံင် "ဉာဏ်စိစောန်" မာန်ကၠုင်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး၊ နကဵု ပွမစကာ ဉာဏ်ကောန်ကၠတ် (Artificial Intelligence) ဂှ် အလဵုအသဳတအ် သမ္ၚေဝ် ဒေတာ တုဲ ဖန်ဇန် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်အနာဂတ် (Predictive governance) မာန်ကၠုင်ရ။[၃]
၂။ သၞောတ်လဒက်ပတန် ကေုာံ ဗီုပြင် (Framework and Models)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လဒက်ပတန် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ပန်သာ် ရး
- G2C (Government to Citizen): ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ အလဵုအသဳ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်။ ဥပမာ - ပွမပတိတ် လိက်စၟတ်သမ္တီ၊ မကဵု ဝန်ဆောင်မှု ပရေင်ထတ်ယုက် နကဵု သၞောတ်အေန်တာနဲ။
- G2B (Government to Business): ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်/ကမ္မဏဳတအ်။ ဥပမာ - ပွမပတိုန်စရင် သၞောတ်ကမၠောန်၊ ပွမကဵု လိက်အခေါင် သွက်ကမၠောန် နကဵု လပှ်ကျာ။
- G2E (Government to Employee): ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ အလဵုအသဳ ကေုာံ ညးကမၠောန် အလဵုအသဳတအ်။ ဥပမာ - သၞောတ် ထိင်ဒဝ် ဒေတာ သၟာကမၠောန်၊ ပရေင်ဗတောန်ပညာ ဒဳဂျဳတေဝ်။
- G2G (Government to Government): ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ ဌာန အလဵုအသဳ မွဲ ကဵု မွဲ။ ဥပမာ - ပွမပါ်ပရအ် ဒေတာ အကြာ ဌာနဗၠာဲတွာ် ကေုာံ ဌာနသၞောဝ်ဓဝ် ညံင်ဂွံ ပြဟ်ပြေဟ်။[၄]
၃။ ကွတ်ပညာ မဆက်စပ်ဂမၠိုင် (Associated Technologies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ဝွံ ဂွံချဳဒရာင်မာန်ဂှ် ဒးဒုင်သဇိုင် လတူ ကွတ်ပညာ သၠုင်သၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- ဉာဏ်ကောန်ကၠတ် (AI): စကာ သွက်ဂွံ သွဟ်ကဵု သၟာန် ညးဍုင်ကွာန် အလဵုအလဵု (Chatbots) ကေုာံ သမ္ၚေဝ် တင်နင်ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မဍာံပြ။
- အေန်တာနဲ သွက်အရာအိုတ်သီု (IoT): ပွမတက်စုတ် သၞောတ် သေန်သာ (Sensors) ပ္ဍဲဍုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဍာ်ရမတ် ကွဳစက်၊ ဒြဟတ်လလဳ ကေုာံ အမှိုက်သိုက်။
- ဘလံက်ချိန်း (Blockchain): ကွတ်ပညာဏအ်ဝွံ စကာ သွက်ဂွံ မင်မဲ ဒေတာ ညံင်ဟွံဂွံ ဒးဒုင်ပလီုပလာ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ပခိုင်ပတိုန် ပရေင်စှ်ေစိုတ် လတူ စရင်သြန် အလဵုအသဳ။[၅]
- ဒေတာဇၞော် (Big Data Analytics): သမ္ၚေဝ် တင်နင်ဒေတာ မဂၠိုင်ဂၠေင် သွက်ဂွံ တီကေတ် ပၟိက်စိုတ် ကေုာံ ပြသၞာ ညးဍုင်ကွာန် တအ်။
၄။ ဇယား ၜတ်ကၞာတ် (Comparison Table)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဇယား ၜတ်ကၞာတ် အကြာ ပရေင်အုပ်ဓုပ် တြေံ ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ရ။
| တင်စၟတ်သမ္တီ | ပရေင်အုပ်ဓုပ် တြေံ (Traditional) | ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် (Smart) |
|---|---|---|
| လၟေင်ကမၠောန် | လဇုဲလဇ၊ ဒးစကာ လိက်စက္ကူ ဂၠိုင် | ပြဟ်ပြေဟ်၊ စကာ သၞောတ် ဒဳဂျဳတေဝ် |
| ပရေင်သ္အးဇ္ၚး | ဟွံပြာကတ်၊ ဂၠာဲ တင်နင် ဝါတ်ဂါတ် | ပြာကတ်၊ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဗဵုရံင် လောဲသွာ |
| ပရေင်ပါလုပ် | အခေါင်ပါလုပ် အောန် | ညးဍုင်ကွာန် ပါလုပ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လောဲသွာ |
| ပရေင်စရိတ် | ဒးစကာ သြန် ကေုာံ အခိင် ဂၠိုင် | သြန်အိုတ်အောန်၊ အခိင်ဂၠိုင်ကၠုင် |
| အခိင်ဝန်ဆောင်မှု | ဍိုက်ပေင် ဆ ပ္ဍဲ အခိင် ရုင် (၉-၅) | ကလိဂွံ မာန် ၂၄ နာဍဳ လတူ လပှ်ကျာ |
၅။ ဖဵုခိုဟ် ကေုာံ တင်တၟေင် (Benefits and Advantages)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ဝွံ ကဵုဖဵုခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကု ဍုင်မွဲရ။
- ပရေင်သ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ပွမဒုင်လျိုင် (Transparency and Accountability): တင်နင် ဒေတာ သီုဖအိုတ် ဂှ် ညးဍုင်ကွာန် တအ် လုပ်လ္ၚတ်မာန်တုဲ၊ ပရေင်စံက်လတက် သြန် (Corruption) ယှအ်စှ်ေအာရ။
- စိုပ်တရဴ ကေုာံ ပြဟ်ပြေဟ် (Efficiency): ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဟွံဒးအာ စဵုကဵု ရုင်အလဵုအသဳ၊ ကၠောန်ကေတ် လတူ လပှ်ကျာ ဂွံတုဲ အခိင် ဂျိ သက်သာအာရ။
- ပရေင်ပါလုပ် (Citizen Engagement): သၞောတ်ဏအ် ဖန်ကဵု အခေါင် ကုညးဍုင်ကွာန် ညံင်ဂွံ ပတိုန် လညာတ် သွက်သၞောဝ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍုင်ကွာန် ဗွဲမလောဲသွာရ။[၆]
၆။ တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ပရေင်စိန်စာ (Challenges and Barriers)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ နွံကဵု ဖဵုခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ ပွမဖျေဟ် လဒက်ပတန်ဏအ်ဝွံ ဒးဆဵုဂဗ တင်ဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- ပရေင်ပါ်ခြာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Divide): မၞိဟ် မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသ သ္ၚောဲသ္ၚဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်အယုက်ဇၞော်တအ် စကာ အေန်တာနဲ ဟွံလေပ်တုဲ၊ ဟွံကလိဂွံ အခေါင်တုပ်ပံင်ရ။
- အခြေခံအဆောက်အအုံ (Infrastructure): ဍုင် မဟွံဇၞော်မောဝ် တအ်ဂှ် ဟွံမဲ ကု ဇြဟတ်လလဳ ကေုာံ အေန်တာနဲ မခိုင်ကၠိုက်။
- သြန်ဗွဝ် (Financial Constraints): ပွမသြိုင်ခၞံ သၞောတ် ဒဳဂျဳတေဝ် မဇၞော်မောဝ် ဝွံ နွံပၟိက် သြန်ဗွဝ် ဗွဲမဇၞော်ရ။
ဗဳဒဳယော ရှင်းလင်းချက် - ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ကေုာံ ပရေင်စိန်စာဂမၠိုင် (တင်နိဿဲ YouTube)
၇။ ပရေင်ဂီုကၠီု ဆေင်ကဵု ဒေတာ (Data Security and Privacy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ဂီုကၠီု ဆေင်ကဵု သၞောတ်တင်နင် ဝွံ ဒှ် တင်အဓိက အိုတ် သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ရ။ အလဵုအသဳတအ် ပကောံလဝ် ဒေတာ ညးဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ၊ ယဝ်ရ ဒးဒုင် ပလီုပလာ် နူကဵု ကမၠတ် လပှ်ကျာ (Cyber attacks) မ္ဂး၊ အန္တရာဲ ဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။[၇]
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ထပက်လဝ် သၞောဝ် ထိင်ဒဝ် ဒေတာ (ဥပမာ - သၞောဝ် GDPR ပ္ဍဲ ရးဥရောပ) သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါင်အရာ ညးဍုင်ကွာန် တအ်ရ။ သၞောတ် ဘလံက်ချိန်း (Blockchain) ဂှ်လေဝ် ဒှ် အရီုအဗင် မွဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဒေတာ ညံင်ဟွံဂွံ တိတ်ပြးအာရ။[၈]
၈။ ဥပမာ ဍုင်မအံင်ဇၞးဂမၠိုင် (Successful Implementations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဍုင် မစကာ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် အံင်အံင်ဇၞးဇၞး နွံ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- ဍုင်အေတ်သတဝ်နဳယျာ (Estonia): ဒှ် ဍုင် ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ လပါ်ဏအ်ရ။ သၞောတ် "X-Road" ညးတအ်ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် ဌာန အလဵုအသဳ သီုဖအိုတ်တုဲ၊ ညးဍုင်ကွာန် တအ် စကာ ဒဳဂျဳတေဝ် အာဲဒဳ (Digital ID) သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ၉၉% လတူ လပှ်ကျာ မာန်ရ။[၉]
- ဍုင်သေင်ကာပူ (Singapore): နကဵု လၟေင်ကမၠောန် "Smart Nation" ဂှ် ဍုင်သေင်ကာပူ စကာ သေန်သာ (Sensors) ကေုာံ AI သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ကွဳစက်၊ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေင်မံင်စံင် ဍုင် ဗွဲမဍိုက်ပေင်ရ။[၁၀]
- ဍုင်ကဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (South Korea): ဍုင် သိုး (Seoul) ဂှ် စကာ ဒေတာဇၞော် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် လၟေင် ကွဳစက် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် အမှိုက်သိုက် အလဵုအလဵုရ။
၉။ အနာဂတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် (Future of Smart Governance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ အနာဂတ်မ္ဂး၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ဝွံ ဆက်တုဲ ပြံင်လှာဲအာ ကဆံင် သၠုင်တိုန်ဏီရ။ ကွတ်ပညာ တၟိ မပ္တံကဵု မာတာဗာတ် (Metaverse) ဂှ် အလဵုအသဳတအ် စကာ သွက်ဂွံ ပံက် ရုင် လတူ လပှ်ကျာတုဲ ညးဍုင်ကွာန် တအ် လုပ်အာ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရုပ်စၠောအ် (Virtual world) သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် အလဵုအသဳ မာန်ရ။
ပါဲနူဂှ်၊ သၞောတ် AI ဂှ် ပခိုင်ပတိုန်တုဲ၊ အလဵုအသဳတအ် တီကေတ် ပြသၞာ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် (Predictive Governance) တုဲ၊ ဖန်ဇန် သ္ဂုတ်သွာတ် သွက် အနာဂတ် ဍုင်ကွာန် မာန်ကၠုင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။[၁၁]
၁၀။ တင်သရုပ် ကေုာံ လညာတ်တၠပညာ (Conclusion)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သရုပ်တုဲ ဟီုမ္ဂး၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကွတ်ပညာ မွဲဓဝ်၊ ဍေံဝွံ ဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ယေန်သၞာင် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ အလဵုအသဳ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် မွဲရ။
တၠပညာတအ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ "ကွတ်ပညာ ဂှ် ဒှ် ဆ ကိရိယာ မွဲရ။ အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် ပွမဖန်ဇန် ညံင် သၞောတ်ဏအ် ဂွံ ကဵု ဖဵုခိုဟ် ကု ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် ညဳညဳသၟဟ်သၟဟ် (Inclusivity) ဂှ်ရ။"[၁၂] ယဝ်ရ အလဵုအသဳတအ် သောတ်ကၠေအ် တင်ဝါတ်ဂါတ် မပ္တံကဵု ပရေင်ပါ်ခြာ ဒဳဂျဳတေဝ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု ဒေတာ မာန်မ္ဂး၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဉာဏ်စိစောန် ဝွံ သ္ဂောအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဍုင်ကွာန် မၞုံကဵု တသိုက် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မခိုင်ကၠိုက် တွဵုအဆက်ရောင်။
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Dawes, S. S. (2008). The evolution and continuing challenges of e-governance. Public Administration Review, 68(s1), S86-S102.
- ↑ Gil-Garcia, J. R., Pardo, T. A., & Nam, T. (2015). What makes a city smart? Identifying core components and proposing an integrative and comprehensive conceptualization. Information Polity, 20(1), 61-87.
- ↑ Heeks, R. (2001). Understanding e-governance for development. i-Government Working Paper Series, Paper No. 11.
- ↑ Fang, Z. (2002). E-government in digital era: concept, practice, and development. International Journal of The Computer, The Internet and Management, 10(2), 1-22.
- ↑ Ølnes, S., Ubacht, J., & Janssen, M. (2017). Blockchain in government: Benefits and implications of distributed ledger technology for information sharing. Government Information Quarterly, 34(3), 355-364.
- ↑ Meijer, A., & Bolívar, M. P. R. (2016). Governing the smart city: a review of the literature on smart urban governance. International Review of Administrative Sciences, 82(2), 392-408.
- ↑ Kitchin, R. (2014). The real-time city? Big data and smart urbanism. GeoJournal, 79(1), 1-14.
- ↑ Kshetri, N. (2017). Will blockchain emerge as a tool to break the poverty chain in the Global South?. Third World Quarterly, 38(8), 1710-1732.
- ↑ Vassil, K. (2015). Estonian e-government ecosystem: profile, funding and components. World Bank Group, Washington, DC.
- ↑ Mahizhnan, A. (1999). Smart city: Singapore's IT 2000 vision. Cities, 16(1), 13-18.
- ↑ Batty, M. (2013). Big data, smart cities and city planning. Dialogues in Human Geography, 3(3), 274-279.
- ↑ Yildiz, M. (2007). E-government research: Reviewing the literature, limitations, and ways forward. Government Information Quarterly, 24(3), 646-665.