ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂၠးကဝ်

ဝှာင်:Palais des Nations Geneva.jpg

ရုင်ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲဂျေနဳဗာ - သင်္ကေတ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ်

ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ် (အၚ်္ဂလိက်: International Politics ဟွံသေင်မ္ဂး International Relations - IR) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍပညာ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူပရေင်ဆက်ဆောံ အကြားရးနိဂီုဂမၠိုင်၊ ဂကောံအလဵုအသဳဂၠးကဝ် (IGOs)၊ ဂကောံဟွံသေင်ကုအလဵုအသဳ (NGOs) ကေုာံ ကုမ္ပဏဳဂၠးကဝ်ဂမၠိုင်ရ။ ဍေဟ်လ္ၚတ် ပရူပရေင်ၜိုဟ်လလံ၊ ပၞာန်၊ ပရေင်ဗၞိက်၊ အခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဥတုဗေဒ ပ္ဍဲအဆံင်ဂၠးကဝ်ရ။

တင်ရန်တၟအ် အဓိက (Core Objectives)

ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ်ဝွံ ဂစာန်သောင်ကလး ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု တင်အဓိကဂမၠိုင်-

1. ပရေင်ဂီုကံ (Security): စဵုဒၞာပၞာန် ကေုာံ ဘဲအန္တရာယ် အကြားရးနိဂီုဂမၠိုင်။
2. ပရေင်ၜိုဟ်လလံ (Peace): သုင်စောဲနဲကဲ သံတမန် (Diplomacy) သွက်ဂွံသောင်ကလး တင်ပြဿနာ နကဵုနဲကဲၜိုဟ်လလံ။
3. ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy): ထံက်ပင် ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံ ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်။
4. အဝဵု (Power): သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုရးနိဂီုဇၞော်ဇၞော်တအ် (Superpowers) စကာအဝဵု ကေုာံ ဩဇာ ပ္ဍဲဂၠးတိ။

ဂကောံအဓိက ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ် (Key Actors)

• ရးနိဂီုဂမၠိုင် (Nation-States): ဒှ်ညးမနွံကဵု အဝဲပိုင်ပြဳ (Sovereignty) အဓိက။
• ဂကောံဂၠးကဝ် (International Organizations): မပ္တံကဵု ကုလသမဂ္ဂ (UN)၊ ယူနက်သကို (UNESCO)၊ အာသဳယာန် (ASEAN) ကေုာံ EU။
• ဂကောံအဝဵုဇၞော် (Superpowers): ရးနိဂီုအမေရိကာန် (USA)၊ ဍုင်ကြုက် (China) ကေုာံ ရုရှား (Russia) မဒှ်ညးမထိင်ဒဝ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂၠးကဝ်။

သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Key Theories)

၁။ ရဳယေလ်လဇြာမ် (Realism): ညာတ်ကေတ် ရးနိဂီုဂမၠိုင် ဂစာန်ကေတ် အဝဵု ကေုာံ ပရေင်ဂီုကံ ဇကုအဓိက။ ၂။ လဳဗရယ်လဇြာမ် (Liberalism): ညာတ်ကေတ် ပရေင်ပံင်ကောံ အကြားရးနိဂီု ကေုာံ ဂကောံဂၠးကဝ် ပကဵုညံင်ဂွံၜိုဟ်လလံမာန်။ ၃။ ကန်သတြာတ်တိဗဳဇြာမ် (Constructivism): ညာတ်ကေတ် ယေန်သၞာင်၊ စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ တန်ဖိုးမၞိဟ်တအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ်။

ပြဿနာဂၠးကဝ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် (Contemporary Global Issues)

• **ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတုဗေဒ:** ဒှ်ကိစ္စဂၠးကဝ် မဒးပံင်ကောံ သောင်ကလးရေင်သကအ်။
• **ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒေသ (Regionalism):** မပ္တံကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ ပ္ဍဲဒေသအာရှအគ្នေဲ (ASEAN)။
• **ဘဲကပ်ယဲ (Pandemics):** ဥပမာ - COVID-19 မပကဵုညံင် ရးနိဂီုဂမၠိုင် ဒးပံင်ကောံရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော်။