ပဝ်လာန်
| သမ္မတဍုင် ပဝ်လာန် Rzeczpospolita Polska | |
|---|---|
 အလာံ
တဆိပ်
| |
| ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ပဝ်လာန် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ပဝ်လာန် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ | |
| ဍုင်ဇၞော် | ဝါသဝ် 52°14′N 21°01′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ဝါသဝ် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာ ပဝ်လာန် |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်ပါလဳမာန် သမ္မတ |
• သမ္မတ | အာန်ဒရေး ဒူဒါ |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | ဒဝ်နယ် တာတ်သ် |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၃၇.၆ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃) |
| လှုဲ | ဇလဝ်တဳ ပဝ်လာန် (PLN) |
| ဇြောမ်အခိင် | CET (UTC+1) |
ပဝ်လာန် (အၚ်္ဂလိက်: Poland)၊ ယၟု အလဵုအသဳ သမ္မတဍုင် ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ ဗောလ်တေတ် ကေုာံ ဍုင် ရုရှ (ဒေသ ကာလဳနဳန်ဂရတ်)၊ လပါ်အီသာန် ဆက်စပ် ကု ဍုင် လဳသူယေနဳယျာ၊ လပါ်ဗမံက် ဆက်စပ် ကု ဍုင် ဗေလာရုသ် ကဵု ယူကရေန်၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် သလဝ်ဗာကဳယျာ ကဵု ချေက်သဳယျာ၊ ကေုာံ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် ဂျာမနဳ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု တိဍာ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ဝါသဝ် ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဒဵု သၠုင်သၠုင် ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: လပါ် သၠုင်ကျာ ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ဓရိုင်ဒဵု ကာပါသဳယေန် ကေုာံ ဒဵု သူဒေတေန် ရ။ ၜဳ ဗဳသတူလာ ကေုာံ ၜဳ အဝ်ဒါ တအ် ဂှ် ဒှ် ၜဳ အဓိက မဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် နူ သၠုင်ကျာ စဵုကဵု စိုပ် ၜဳ ဗောလ်တေတ် ရ။
- ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ သြောတ် စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ကညင် မ္ဂး ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ အခိင် လဒေါဝ် တ္ၚဲ နွံ စ ဂၠိုင် ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု သယံဇာတ တၟအ်ဆု ကေုာံ သတ္တု ရ။
- သတ္တု ကေုာံ တၟအ်ဆု: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ တၟအ်ဆု လမ္စံက် ကေုာံ တၟအ်ဆု သာ်မံက် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ သၠုင်ကျာ (ဒေသ သဳလေသဳယျာ) ရ။ ပါဲနူ ဂှ် နွံ ကု ဗရိုတ် ကေုာံ သြန်လာဲ မဂၠိုင် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ကီု ရ။
- တိဗ္ၚ ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု: ၜိုတ် ၃၀% အလုံ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ တိဍာ် သွက် ပရေင် တဵုလွဳ လေဝ် လှဲလး ဗွဲမလောန် ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပြသၞာ ကျာ လီုလာ်: ဟိုတ်နူ ဍုင် ဏအ် တန်တဴ ဒၟံင် လတူ ပွမသုင်စောဲ တၟအ်ဆု သွက်ဂွံ ဍိုက် ပၟတ် ဂၠိုင် လောန် အာ တုဲ၊ ပရေင် ကျာလီုလာ် ဂှ် ဒှ် ပြသၞာ သဘာဝ မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ အခိင် ကသီု ရ။
- ဒေသ အာဲကၟာဲ ဗဳယဴလဝ်ဗဳဇာ: ဂြိုပ် သဘာဝ ဗဳယဴလဝ်ဗဳဇာ (Białowieża Forest) မနွံ ပ္ဍဲ ပယျဵု အကြာ ပဝ်လာန် ကဵု ဗေလာရုသ် ဂှ်၊ ဍေံ ဒှ် ဂြိုပ် တမ်မူလ တြေံ အိုတ် ကေုာံ အလက္ကရဴ အိုတ် မသှ်ေ သိဟ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဝင် မၞုံကဵု ဇြဟတ် မဇၞော် ကေုာံ ပရေင် ဒးဒုင် လီုလာ် မဂၠိုင် ကု ကၠံ သၞာံ ရ။
- ခေတ် ဨကရာဇ် ကေုာံ ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ: ပ္ဍဲ ၁၆ ကဵု ၁၇ ဗွဝ်ကၠံ တေအ်၊ "ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ ပဝ်လာန်-လဳသူယေနဳယျာ" ဂှ် ဍေံ ဒှ်လဝ် ကၟိုန်ဍုင် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ဇြဟတ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
- ခေတ် ဒးဒုင် ပါ် တိဍာ်: ပ္ဍဲ နှုတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဍုင် ပဝ်လာန် ဝွံ ဒးဒုင် ပါ် ကေတ် တိဍာ် နကဵု အေန်ပါယာ ရုရှ၊ ပရတ်သျှာ ကေုာံ အဝ်သထရဳယျာ တုဲ ဍုင် ဏအ် ကၠေအ် အာ နူကဵု ဗီုတိ ဂၠးကဝ် လုကဴ ၁၂၃ သၞာံ ရ။
- ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ: ကြဴနူ ကလိဂွံ သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈ တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် ဂျာမနဳ ကဵု သဵုဗဳယေတ် တအ် လုပ် ဗတိုက် ဍုင် ပဝ်လာန် တုဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ စ က္တဵုဒှ် လဝ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန် ဏအ် မၞိဟ် ဒး ချိုတ် အာ ၜိုတ် ၆ မဳလဳယာန် ပြင် (မပ္တံကဵု ဂကူ ဂျူး ၃ မဳလဳယာန်) ရ။
- ပၠန်ဂတး ကေုာံ ခေတ်တၟိ: ကြဴနူ ပၞာန်၊ ဍုင် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ပၠန်ဂတး နူကဵု ဂကောံ သဝ်လဳဒါရဳတဳ (Solidarity) က္တဵုဒှ် တုဲ သၞောတ်ဝ် ကောန်မျူနေတ် လီုလာ် အာ ရ။ လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ နေတဝ် (သၞာံ ၁၉၉၉) ကေုာံ သမဂ္ဂ ဥရောပ (သၞာံ ၂၀၀၄) ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၉၇%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ပဝ်လာန် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နဒဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာ ခရေတ်ယာန် ကဲသလိတ် (Catholic) ဂၠိုင် အိုတ် ကေုာံ ကြံင်မ္ၚုဟ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
- ယေန်သၞာင် ကေုာံ သိပ္ပံ: ဍုင် ပဝ်လာန် ဂှ် ဒှ် ဍုင် တွိုက် သၠးဂၠံဂဝ် သွက် တၠပညာ ဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု အစာ နက္ခတ် နဳကဝ်လာတ်သ် ကဝ်ပါနဳကတ်သ် (Nicolaus Copernicus) ကေုာံ အစာ သိပ္ပံ မာရဳ ကျူရဳ (Marie Curie) တအ် ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် ရ။ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ရ။
- တက္ကသိုလ်: တက္ကသိုလ် ယာဂဳလဝ်နဳယေန် (Jagiellonian University) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ကရာကဝ် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၃၆၄ တုဲ ဒှ် တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။ တက္ကသိုလ် ဝါသဝ် လေဝ် ဒှ် တက္ကသိုလ် အဓိက ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် မွဲ ကီု ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပဝ်လာန် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကဆံင် သၠုင် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပြဟ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ အကြာ ဍုင် ကောန်မျူနေတ် တြေံ တအ် ရ။
- ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် စက်ယန္တရား၊ ကမၠောန် ပတိတ် ကွဳစက်၊ ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက သွက် ဍုင် ရ။ ဍုင် ဏအ် လေဝ် ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT Sector) ကေုာံ ပရေင် ကမၠောန် ဗဳဒဳယဝ် ဂေမ် (Video Games) ပ္ဍဲ ဥရောပ ကီု ရ။
- သြန်: ၜိုန်ရ ပါလုပ် ပ္ဍဲ သမဂ္ဂ ဥရောပ ကီု လေဝ်၊ ပဝ်လာန် ဂှ် ဆက် သုင်စောဲ ဒၟံင် သြန် ဇလဝ်တဳ (Złoty) နဒဒှ် သြန် အလဵုအသဳ ဏီ ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Poland Profile". BBC News.
- "World Factbook: Poland". CIA.
- Poland, Wikipedia.