ပိဋကတ်ပိ
လိက် သၠရိုတ် ပါဠိ တြေံ မဒှ် သက်သဳ ပွမမင်မဲ လဝ် ဓရ် ပိဋကတ်ပိ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်။ | |
| ဘာသာ (Religion) | ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|---|
| အစာ (Author) | ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ (တမ်မူလ) ကေုာံ သံဃာတအ် ပကောံပကေဝ် |
| ဘာသာ (Language) | ပါဠိ (Pāli) |
| ခေတ်/အခိင် (Period) | ၜိုတ် ၅ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာ သၞာံခရေတ် (တွံ) – ၁ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာ သၞာံခရေတ် (ချူ) |
ပိဋကတ်ပိ (အၚ်္ဂလိက်: Tipiṭaka / Pāli Canon, ပါဠိ: Tipiṭaka ) ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် ဓရ် အဓိက ကေုာံ ပြကိုဟ် မတြေံ အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေင် သာသနာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ယၟု မ္ဂး "တိပိဋက" ဏအ် ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "နိဓိ ပိ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ထိုင် ပိ" ရ။ ပိဋကတ် ပိ ပြကိုဟ် ဏအ် ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဝိနယ ပိဋကတ် (Vinaya Piṭaka) မဆေင်စပ် ကု ဒ္ဂေတ် လၟေတ် ဝိနယ် ခမဳ တအ်၊ သုတ္တန္တ ပိဋကတ် (Sutta Piṭaka) မဆေင်စပ် ကု ပေါဲ ဓမ္မဒေသနာ သုတ္တန် ကျာ်တြဲ ကေုာံ ကွးသာဝက တအ်၊ ကေုာံ အဘိဓမ္မ ပိဋကတ် (Abhidhamma Piṭaka) မဆေင်စပ် ကု သဘောၚ်ဓဝ် ရုပ် နာမ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် တအ် ရ။[၁]
ပိဋကတ်ပိ ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သဇိုင် သွက် ဂၠံင်တရဴ ပွမဇၞော်ပၟဝ် ကမ္မဌာန်၊ ပွမလ္ၚတ် ပညာ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် လၟေတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံအိုတ်သီု ရ။ ဓရ် တအ် ဏအ် ဝွံ မင်မဲ ကၠုင် လဝ် နကဵု အဆက် နှုတ် (Oral tradition) နူ အခိင် ကျာ်တြဲ ပပရိနိဗ္ဗာန် တုဲ စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် သၟိင် ဝဋ္ဋဂါမဏိ ပ္ဍဲ ဍုင် သဳဟိုဠ် (Sri Lanka) ပ္ဍဲ ၁ ဗွဝ်ကၠံ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် ဂှ် စ ချူ ပတိုန် လတူ လိက် သၠရိုတ် အလန် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။[၂]
၁. နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ ပါဠိ "တိပိဋက" (Tipiṭaka) ဏအ် ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု မလိက် "တိ" (Ti) မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "ပိ" ကေုာံ "ပိဋက" (Piṭaka) မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "[wikt:mnw:ပိဋကတ်|ပိဋကတ်]]၊ ထိုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နိဓိ" ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် ထိုင် ဓရ် ပိ သာ် မပကောံပကေဝ် လဝ် သဘောၚ်ဓဝ် ကျာ်တြဲ ရ။
ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ မ္ဂး ပြကိုဟ် ပိဋကတ်ပိ ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မၞုံ ကု တန်ဖျူ အနဂ္ဃ မသၠုင် အိုတ် တုဲ၊ ဂကောံ ခမဳ သံဃာ တအ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူ ပြကိုဟ် မဟာယာန (Mahayana Sutras) ဟိုတ်နူ ပိဋကတ်ပိ ဝွံ စွံ အာရီု လတူ သဘောၚ်ဓဝ် ဇေတ်တ် မဟွံနှဴ ကု ပရေင် ဒဏ္ဍာရဳ တၞဟ်ဟ် ရ။[၃]
၂. ဝင် ကေုာံ ပွမပကောံပကေဝ် (History and Compilation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ပွမပကောံပကေဝ် ပိဋကတ် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပွမပတိုန် သင်္ဂါယန (Buddhist Councils) ရ။ ကြဴနူ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ပပရိနိဗ္ဗာန် ဂွံ ပိ ဂိတု ဂှ်၊ ပ္ဍဲ ဍုင် ရာဇဂြိုဟ် ဂှ် မဟာကဿပ မထေရ် က္ဍိုက်ပ် တုဲ ကၠောန် ဗဒှ် သင်္ဂါယန ပထမ (First Council) ရ။ ပ္ဍဲ ပေါဲ ဏအ် ဂှ်၊ အာနန္ဒာ မထေရ် ဝွံ ဖ္ဍေါတ် တွံ ကဵု သုတ္တန် တအ် တုဲ ဥပါလဳ မထေရ် ဂှ် ဖ္ဍေါတ် တွံ ကဵု ဝိနယ် တအ် ရ။ နူ ဂှ် စ တုဲ ပိဋကတ် ဝွံ ပါ် အာ နကဵု "နိကာယ်" တုဲ သံဃာ တအ် မင်မဲ ကၠုင် လဝ် နကဵု နှုတ် (Bhanaka tradition) ရ။
စိုပ် သင်္ဂါယန တတိယ ပ္ဍဲ လက်ထက် သၟိင် အသောက ဂှ်၊ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ် ပကောံပကေဝ် တုဲ အဘိဓမ္မ ပိဋကတ် ဝွံ အာစိုပ် ဒတုဲ ဍိုက်ပေင် အာ ရ။[၄] ကြဴနူ ဂှ် မဟိန္ဒ မထေရ် ရေင်တၠုင် ဏာ ပိဋကတ်ပိ ဇရေင် တကအ် သဳဟိုဠ် တုဲ၊ ပ္ဍဲ ၜိုတ် ၂၉ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် (ပ္ဍဲ သင်္ဂါယန စတုတ္ထ - ဌာန် အလုဝိဟာရ) ဂှ် သံဃာ တအ် စ ချူ ပတိုန် လိက် ပိဋကတ် လတူ သၠရိုတ် ညံင် ဟွံဂွံ ကၠေအ်ဗဒန် အာ ရ။
၃. ဝိနယပိဋကတ် (The Vinaya Piṭaka)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝိနယပိဋကတ် (Basket of Discipline) ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မဆေင်စပ် ကု သၞောဝ်၊ ဒ္ဂေတ် လၟေတ်၊ ကေုာံ ပရေင် အုပ်ကွပ် အလုံ ဂကောံ သံဃာ (ခမဳ ဇၞော် ကေုာံ ထေရဳ) တအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပြကိုဟ် အဓိက ၃ သာ်- ၁။ သုတ္တဝိဘင်္ဂ (Suttavibhanga): သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ထ္ၜး ကဵု သိက္ခာပိုဒ် ၂၂၇ သာ် (ပါတိမောက္ခ) သွက် ခမဳ ဇၞော် ကေုာံ ၃၁၁ သာ် သွက် ထေရဳ။ ပ္ဍဲ ဏအ် ပါလုပ် ပါရာဇိက ၄ သာ် မဒှ် ဒုဟ် ဇၞော် အိုတ် ရ။ ၂။ ခန္ဓက (Khandhaka): မပါ် လဝ် မဟာဝဂ္ဂ ကေုာံ စူဠဝဂ္ဂ။ တွံ ထ္ၜး ပရူ ဝင် သာသနာ ကေုာံ ကိစ္စ သံဃာ မပ္တံ ကု ဒဂိုန် ဝှ်၊ သဘင် ပဝါရဏာ တအ် ရ။ ၃။ ပရိဝါရ (Parivara): ဒှ် ပြကိုဟ် လက္ကရဴ အိုတ် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကလေင် သရုပ် လဝ် ဝိနယ် တအ် ညံင်ဂွံ လ္ၚတ် လောဲသွာ ရ။[၅]
၄. သုတ္တန္တပိဋကတ် (The Sutta Piṭaka)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သုတ္တန္တပိဋကတ် (Basket of Discourses) ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မပကောံ လဝ် ပေါဲ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဂလာန် တွံ၊ ကေုာံ ဒဏ္ဍာရဳ ကျာ်တြဲ ကေုာံ သာဝက တအ် ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သဇိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘောၚ်ဓဝ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မပ္တံ ကု သစ္စာ ပန်၊ မဂ္ဂင် ဒစာံ၊ ကေုာံ [wikt:mnw:ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်|ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်] ရ။ ဍေံ ဝွံ ပါ် လဝ် နိကာယ် (Nikayas - Collections) ၅ သာ်-
- ဒီဃနိကာယ် (Dīgha Nikāya): ပကောံ လဝ် သုတ္တန် မဂၠိင် ၃၄ သုတ် (ဥပမာ- မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်)။
- မဇ္ဇျိမနိကာယ် (Majjhima Nikāya): ပကောံ လဝ် သုတ္တန် မဇမၠိင် လဒေါဝ် ၁၅၂ သုတ်။
- သံယုတ္တနိကာယ် (Saṃyutta Nikāya): ပကောံ လဝ် သုတ္တန် ၜိုတ် ၂,၈၈၉ သုတ် မစွံ လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ (ဥပမာ- ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်)။
- အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် (Aṅguttara Nikāya): ပကောံ လဝ် သုတ္တန် မပါ် လဝ် နကဵု လၟိဟ် ကဏ္ဍ နူ ၁ စဵုကဵု ၁၁။
- ခုဒ္ဒကနိကာယ် (Khuddaka Nikāya): ပကောံ လဝ် သုတ္တန် ဍောတ်တ် ကေုာံ ဝင် မပ္တံ ကု ဓမ္မပဒ (Dhammapada)၊ ဇာတ် (Jataka tales)၊ ကေုာံ ထေရဂါထာ တအ် ရ။[၆]
၅. အဘိဓမ္မပိဋကတ် (The Abhidhamma Piṭaka)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဘိဓမ္မပိဋကတ် (Basket of Special Doctrine) ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သဘောၚ်ဓဝ် ပရမတ္ထ ၄ သာ် မတွံဂး စိုတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ ကေုာံ နိဗ္ဗာန် နကဵု ဉာဏ် ပညာ မဇြိုဟ်နက် လောန် ရ။ ဍေံ ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူ သုတ္တန် မဟီု တွံ နကဵု ပူဂိုလ် တုဲ၊ ဍေံ ဟီု တွံ နကဵု သဘောၚ်ဓဝ် ล้วนๆ ရ။ ပါ် လဝ် ၇ ကျာံ (ဟွံသေင်မ္ဂး ပြကိုဟ် ၇)- ၁။ ဓမ္မသင်္ဂဏဳ (Dhammasaṅgaṇī) ၂။ ဝိဘင်း (Vibhaṅga) ၃။ ဓာတုကထာ (Dhātukathā) ၄။ ပုဂ္ဂလပညတ် (Puggalapaññatti) ၅။ ကထာဝတ္ထု (Kathāvatthu) ၆။ ယမိုက် (Yamaka) ၇။ ပဋ္ဌာန် (Paṭṭhāna) - တွံ ထ္ၜး သဘောၚ် ပစ္စယ် ၂၄ ပြကာ မဇၞော်လှဲလး အိုတ် ရ။[၇]
| ယၟု ပြကိုဟ် (ပါဠိ) | အဓိပ္ပါယ် (မန်) | ပရူပရာ အဓိက | သွက် ညးလဵု ဂၠိုင် ရော |
|---|---|---|---|
| ဝိနယ ပိဋကတ် | ထိုင် ဝိနယ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် | သၞောဝ်၊ ဒ္ဂေတ် လၟေတ်၊ သၞောတ် အုပ်ကွပ် | သံဃာ (ခမဳ ကေုာံ ထေရဳ) |
| သုတ္တန္တ ပိဋကတ် | ထိုင် သုတ္တန် ကေုာံ ဂလာန် | ပေါဲဓမ္မဒေသနာ၊ ဝင်၊ တမ်မူလ ဓရ် | သံဃာ ကေုာံ ဒါယကာ သီုဖအိုတ် |
| အဘိဓမ္မ ပိဋကတ် | ထိုင် သဘောၚ်ဓဝ် မပြဲ | စိုတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ ဟိုတ် ကဵု ဖဵု | ညးမလ္ၚတ် ပညာ တၠပညာ တအ် |
၆. ဘာသာပါဠိ ကေုာံ ပွမကၠာဲစၠောအ် (Pāli Language and Translations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပိဋကတ်ပိ တမ်မူလ အလုံအိုတ်သီု ဂှ် ချူ လဝ် နကဵု ပါဠိ (Pāli) မဒှ် ဘာသာ အရေဝ် မကြပ် ကု ဘာသာ မာဂဓ (Magadhi) မဒှ် အရေဝ် ကျာ်တြဲ ဟီု တွံ လဝ် ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ ရ။ ဘာသာ ပါဠိ ဏအ် ဝွံ ဟွံမဲ ကု မလိက် (Script) ဍေံ တုဲ၊ ညးတအ် ချူ စုတ် နကဵု မလိက် မန်၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ လင်္ကာ ကေုာံ လာတေန် အတိုင် ရမျာင် မဖ္ဍေါတ် ရ။
ပ္ဍဲ ဒေသ ရးမည (ဍုင်မန်) မ္ဂး ကျာ်ဇၞော် အစာ တၠပညာ ဂကူမန် တအ် ကၠာဲစၠောအ် လဝ် ပိဋကတ်ပိ နူကဵု ဘာသာ ပါဠိ ဇရေင် ဘာသာမန် နူကဵု ခေတ် ဟံသာဝတဳ ကေုာံ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ တေအ် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ဂကောံ ပိဋကတ် မန် (Mon Tipitaka Association) တအ် ဆက် ဂစာန် ကၠာဲစၠောအ် ကေုာံ ပတိတ် လိက် အုပ် ပိဋကတ် ဘာသာမန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။[၈]
၇. ထေရဝါဒ ကေုာံ တန်ဖျူ ပိဋကတ် (Theravada and the Importance of Tipitaka)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပိဋကတ်ပိ ဝွံ ဒှ် လမျီု သာသနာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ယဝ်ရ ပိဋကတ် ဟွံမဲ မ္ဂး သာသနာ ညံင်ဂွံ တန်တဴ အာ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက် ဂှ် ဟွံမာန် ရ။
- ပရိယတ္တိ (Pariyatti): ပွမလ္ၚတ် ဗှ် ဓရ် ပိဋကတ် တအ် ဝွံ ဒှ် ဇြဟတ် ထံက်ပင် သွက်ဂွံ တီ သဘောၚ်ဓဝ် ဍာံ။
- ပဋိပတ္တိ (Patipatti): ပွမဒ္ဂေတ် ဗက် ကေုာံ ပၟဝ် ကမ္မဌာန် ဂှ် ဒး ဒုင်သဇိုင် ကု နဲကဲ မပါ ပ္ဍဲ သုတ္တန် ကေုာံ အဘိဓမ္မ တအ်။
- ပဋိဝေဓ (Pativedha): ပွမအာစိုပ် ဉာဏ် ကေုာံ ဗၠးၜး (နိဗ္ဗာန်) ဂှ် ဒှ် ဖဵု မကၠုင် နူ လ္ၚတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် ဗက် ပိဋကတ် ရ။[၉]
၈. သင်္ဂါယန ၆ ဝါ ကေုာံ ပရေင်မင်မဲ (The Six Buddhist Councils and Preservation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပရေင် မင်မဲ ပိဋကတ် ဝွံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပေါဲ သင်္ဂါယန ဂမၠိုင် ရ-
- ပထမ၊ ဒုတိယ၊ ကေုာံ တတိယ သင်္ဂါယန: ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင် အိန္ဒိယ။
- စတုတ္ထ သင်္ဂါယန: ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ သဳဟိုဠ် (ချူ ပတိုန် လတူ သၠရိုတ်)။
- ပဉ္စမ သင်္ဂါယန: ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင် မာန္တလေဝ် (Mandalay) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၁၊ သၟိင် မင်းတုန်း ခၞံ ပတိုန် လိက် ပိဋကတ် လတူ တၟအ် ၇၂၉ တိုင် (မဒှ် လိက်အုပ် ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ)။
- ဆဋ္ဌ သင်္ဂါယန (Sixth Council): ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ဂုင် (Yangon) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၄ စဵုကဵု ၁၉၅၆ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ၂၅၀၀ သၞာံ သာသနာ တုဲ သံဃာ နူ ဍုင် ထေရဝါဒ ၅ ဍုင် ပါလုပ် ကလေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တုဲ တက်ပတိတ် လိက် အုပ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ရ。[၁၀]
၉. ပိဋကတ် ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ် (The Tipitaka in Modern and Digital Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စိုပ် ခေတ် နဲပညာ လၟုဟ် မ္ဂး ပြကိုဟ် ပိဋကတ်ပိ ဝွံ ဟွံဒး ဗှ် ဆ ပ္ဍဲ လိက် အုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၠရိုတ် ဓဝ် ရ၊ ညးတအ် ပၠောပ် လဝ် ပ္ဍဲ စက် ကောမ်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနဲ ဗွဲမစိစောန် ယျ။
- ဂကောံ သာသနာ VRI (Vipassana Research Institute) တအ် ပတိတ် လဝ် **Chattha Sangayana CD/Web** မၞုံ ကု ပါဠိ ပိဋကတ် အလုံအိုတ်သီု။
- မုက်လိက် **Access to Insight** ကေုာံ **SuttaCentral** တအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် ညံင် ညးလွပ် ဂၠးတိ တအ် ဂွံ ဗှ် လ္ၚတ် ပိဋကတ် နကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက် ကေုာံ ဘာသာ တၞဟ်ဟ် မာန် ရ။
- လိက် ပိဋကတ် မန် လေဝ် ကလိဂွံ ပ္ဍဲ Application နာနာ တအ် မာန် တုဲ သွက် ညးသၟတ် တအ် ဂွံ လ္ၚတ် လောဲသွာ တိုန် ရ။[၁၁]
၁၀. မစၞောန်ပညုင် ကေုာံ သက်သဳဂမၠိုၚ် (References and External Links)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Gombrich, Richard F. (2006). *Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo*. Routledge, p. 4.
- ↑ Norman, K. R. (1983). *Pali Literature*. Otto Harrassowitz, p. 30.
- ↑ Harvey, Peter (2013). *An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices*. Cambridge University Press, p. 88.
- ↑ Hirakawa, Akira (1990). *A History of Indian Buddhism*. University of Hawaii Press, p. 69.
- ↑ Hinüber, Oskar von (1996). *A Handbook of Pāli Literature*. Walter de Gruyter, p. 8.
- ↑ Bodhi, Bhikkhu (2000). *The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Samyutta Nikaya*. Wisdom Publications.
- ↑ Narada Maha Thera (1987). *A Manual of Abhidhamma*. Buddhist Missionary Society.
- ↑ Cousins, L. S. (1996). "Pali oral literature". *Buddhist Studies*, p. 1-11.
- ↑ Walpola Rahula (1959). *What the Buddha Taught*. Grove Press, p. 12.
- ↑ Mendis, N. K. G. (1985). *The Abhidhamma in Practice*. Buddhist Publication Society.
- ↑ Anālayo, Bhikkhu (2014). *The Dawn of Abhidharma*. Hamburg University Press.
လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):
- ဝင် ပွမပကောံ ပိဋကတ် (YouTube - English)
- Pali Canon ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
- SuttaCentral - လိက် ပိဋကတ် ပါဠိ ကေုာံ ဘာသာ နာနာ အန်လာင်။
- Access to Insight - လိက် ကၠာဲ သုတ္တန် အင်္ဂလိက်။