ပုရဏ ကဿပ
ပုရဏ ကဿပ (အၚ်္ဂလိက်: Purana Kassapa ဟွံသေင်မ္ဂး Pūraṇa Kassapa) ဝွံ ဒှ် အစာ သမဏ (Ascetic teacher) မပြာကတ် ပ္ဍဲ ခေတ် အိန္ဒိယ တမၠာ အကြာ ၅ ဟွံသေင်မ္ဂး ၄ ဗွဝ်ကၠံ ဘဳသဳ (BCE) ရ။ ညးဝွံ ဒှ် အစာ တိတ္ထိ ဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲအကြာ အစာ တိတ္ထိ တြဴ တၠ (Six Heretical Teachers) မဂျိုင် လဝ် ပ္ဍဲ အခိင် တုပ် ကု ကျာ်တြဲ ဂေါတမ (Gautama Buddha) ကေုာံ မဟာဝဳရ (Mahavira) ရ။
ပုရဏ ကဿပ ဝွံ ပြာကတ် ဗွဲမလောန် နကဵု လညာတ် ဒဿန ညး မကော်စ အကိရိယဝါဒ (Akiriyavāda) ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ် မဟွံပတှ်ေ ဖဵု ကံ (Amoralism / Doctrine of Non-action) ရ။ နကဵု လညာတ် ညးမ္ဂး၊ ကမၠောန် မကၠောန် လဝ် သီုဖအိုတ် - လပါ် ခိုဟ် (ကုသိုလ်) ကီု၊ လပါ် ပရေအ် (အကုသိုလ်) ကီု - တအ်ဂှ် ဖဵု (Karma) ဟွံမဲ ပုဟ်။ ယဝ်ရ မၞိဟ် မွဲ ဂစိုတ် သတ်၊ ကၠတ် ဒြပ် မ္ဂး ဒုဟ် ဟွံမဲ၊ တုဲပၠန် ယဝ်ရ ကဵု ဒါန်၊ မင် သဳ မ္ဂး လေဝ် ဖဵု ခိုဟ် ဟွံကလိဂွံ ရောင် ညး တွံ လဝ် ရ။[၁]
လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပုရဏ ကဿပ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဒဿန၊ ပရေင်ဆက်စပ် ကု သာသနာ ဗုဒ္ဓ၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ညး လတူ လညာတ် အိန္ဒိယ တမၠာ ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ဝင် အခိင်ကာလ (Introduction and Historical Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခေတ် အခိင် ကာလ အကြာ ၅ ဗွဝ်ကၠံ ဘဳသဳ ဝွံ၊ ပ္ဍဲ ဒေသ အိန္ဒိယ လပါ် သၟဝ်ကျာ ဂှ် ဒှ် အခိင် မကတဵုဒှ် လညာတ် တွံ ဓရ် ကေုာံ ဒဿန တၟိ တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ အခိင် ဏအ်ဝွံ ညးကော်စ "ခေတ် သမဏ" (Śramaṇa movement) မဒှ် အခိင် ဂကောံ ရသေ့ သမဏ တအ် တဝ်စၞေဟ် လတူ လညာတ် ဗြဟ္မဏ (Brahminical orthodoxy) ကေုာံ ပရေင်ပူဇဴ ယဇ် ရ။
ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ် ဂှ်၊ ပုရဏ ကဿပ ဝွံ ဒှ် အစာ ဇၞော် မွဲ မနွံ ကဵု ကောန်ဗက် ကြဴ (Disciples) ၜိုတ် ၅၀၀ ပြင်င် တုဲ၊ ညးတေအ် ဝွံ ထ္ၜး ကဵု လညာတ် ဗၠးၜး နူကဵု ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကံ (Karma) ကေုာံ နရက် သွဝ် လတူ လညာတ် ဗြဟ္မဏ တအ် ရ။ လညာတ် ညးတေအ် ဝွံ ကဵု သြဇာ လတူ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲ ဒေသ ရး မဂဓ (Magadha) ရ။
၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ အတ္ထုပ္ပတ္တိ (Background and Biography)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် တင်ဂၞင် လိက် အဋ္ဌကထာ ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ ဝင် တမ်မူလ ပုရဏ ကဿပ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဘဝ ဍိက် ရ။ ညးဝွံ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဒှ် ကောန်ဍိက် (Slave) ပ္ဍဲ သ္ၚိ ညးတၠဒြပ် မွဲ ရ။ ဟိုတ်နူ ညးတေအ် ဟွံဒးဂၞပ် ဘဝ ဍိက် ဂှ်ရ၊ ညးတေအ် ဒြေပ် ဒဴ တိတ် နူ သ္ၚိ တၠ ညးတေအ် ရ။
ပ္ဍဲ အခိင် မဒြေပ် ဒဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဂြိုပ် ဂှ်၊ ညးတေအ် ဒးဒုင် ပၠံင် ၜး ကေတ် ကပေါတ် ကေုာံ ဗွိုက်လတက် သီုဖအိုတ် နကဵု ကမၠတ် တအ် ရ။ ဟိုတ်နူ ဟွံမဲ ဗွိုက်လတက် (Naked) ဂှ်ရ၊ ညးတေအ် ဒး တွာ် ကၠုင် အတိုင် ပကတိ ခန္ဓာကိုယ် (ဟွံမဲ ယာတ်) စိုပ် ကၠုင် ကွာန် ရ။ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဆဵု ညးတေအ် တုဲ၊ ထေင် ကေတ် ဒဒှ်ရ ညးဝွံ ဒှ် "ရသေ့ သမဏ မကၠေအ် ကၠက် ထောအ် ကိလေသ ကေုာံ ပရေင်စောဲလာမ်" တုဲ ရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴ ညးတေအ် ရ။ စနူ ဂှ် တုဲ ညးတေအ် ပဒတဴ နဒဒှ် အစာ သမဏ ဟွံမဲ ယာတ် မွဲ ရ။[၂]
၃။ ယၟု ကေုာံ ဂကူ (Name and Clan / Gotra)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယၟု "ပုရဏ ကဿပ" ဝွံ နွံ ကဵု အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ခြာ သာ်ဏအ် ရ -
- ပုရဏ (Pūraṇa): မလိက် ပါဠိ ဏအ်ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပေင်" ဟွံသေင်မ္ဂး "မပပေင် ကဵု" (Full / Completer)။ ဝင် လ္ၚဵု ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ဝွံ ဒှ် ကောန်ဍိက် မရနုက် ကု ကၠံ (100th slave) မပပေင် ကဵု လၟိဟ် ဍိက် ပ္ဍဲ သ္ၚိ တၠ ဂှ်ရ ညးကော်စ "ပုရဏ" ရ။
- ကဿပ (Kassapa): ဝွံ ဒှ် ယၟု ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂေါတြ (Gotra) မဆက်စပ် ကု ဂကူ ဗဗၞး (Brahmin) ရ။ ၜိုန်ရ ညးတေအ် ဒှ် ဍိက် ကီုလေဝ်၊ အခိင် ကာလ ညးတေအ် ဒှ် အစာ တိတ္ထိ ဂှ် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ကော်စ ညးတေအ် နကဵု ယၟု ဂေါတြ ဏအ် ရ။
၄။ လညာတ် ဒဿန ကေုာံ သဳအိုရဳ အကိရိယဝါဒ (Philosophy and Akiriyavada Doctrine)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒဿန အဓိက ပုရဏ ကဿပ ဝွံ ဒှ် အကိရိယဝါဒ (Akiriyavāda) ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ တးပါဲ ထောအ် ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ကမၠောန် (Action) ကေုာံ ဖဵု ကံ (Moral consequence) သီုဖအိုတ် ရ။
နကဵု လညာတ် ပုရဏ မ္ဂး၊ ဇီဝ (ဝိညာဏ်) ဝွံ နွံ ဒၟံင် ပကတိ ဟွံချဳဓရာင် (Passive) ရ။ ကမၠောန် မကၠောန် လဝ် နကဵု ခန္ဓာကိုယ် ဂှ် ဟွံဆက်စပ် ကု ဇီဝ ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ မၞိဟ် မွဲ ကၠောန် ကမၠောန် ပရေအ် (ဥပမာ - ဂစိုတ်)၊ ကမၠောန် ဂှ် ဟွံစောဲ ပ္ဍဲ ဝိညာဏ် ညးတေအ် တုဲ ဖဵု အကုသိုလ် လေဝ် ဟွံကတဵုဒှ် ရ။ လညာတ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် လညာတ် မဒစးဒုင် ကု လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဂျေန် (Jainism) ဗွဲမဇၞော် ရ။
၅။ ကံ ကေုာံ ဖဵု ကံ ပ္ဍဲ လညာတ် ပုရဏ (Karma and its Effects in his view)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကိရိယဝါဒ ဂှ်၊ ပုရဏ ကဿပ ထ္ၜး လဝ် ဥပမာ ဗွဲမကၠးဇြိုဟ် ပ္ဍဲ သမဏဖလ သုတ် (Samaññaphala Sutta) အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -
- လပါ် အကုသိုလ် (Demerit): "ယဝ်ရ မၞိဟ် မွဲ ရပ် ကေတ် သၞာ် ဇၞော် တုဲ၊ ဂစိုတ် ထောအ် သတ် ပ္ဍဲ လတူ တိ ဏအ် သီုဖအိုတ် ညံင် ဂွံ ဒှ် အာ ဖျုန် ဗွဝ် ဇၞော် မွဲ ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ကမၠောန် ဏအ် တုဲ အကုသိုလ် ဟွံမဲ၊ ဒုဟ် ဟွံမဲ။ မၞိဟ် ဂှ် ယဝ်ရ အာ ပၠံင် ၜး၊ ကၠတ် ဒြပ် ညး၊ ပလီု ကောန်ဗြဴ ညး မ္ဂး လေဝ် ဒုဟ် ကံ ဟွံကတဵုဒှ် ရ။"
- လပါ် ကုသိုလ် (Merit): "ယဝ်ရ မၞိဟ် မွဲ ကဵု ဒါန်၊ ပူဇဴ၊ မင် သဳ သွက် ညးဍုင်ကွာန် လပါ် သြင် ကြုင် ဂင်္ဂါ (Ganges) ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ကမၠောန် ဏအ် တုဲ ကုသိုလ် ဟွံမဲ၊ ဖဵု ခိုဟ် ဟွံကလိဂွံ ရ။"[၃]
၆။ ပရေင်ဆက်စပ် ကု သာသနာ ဗုဒ္ဓ ကေုာံ သမဏဖလ သုတ် (Relationship with Buddhism and Samannaphala Sutta)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တင်ဂၞင် အဓိက သွက် ပုရဏ ကဿပ ဝွံ ဂွံ ဆဵု ပ္ဍဲကဵု သမဏဖလ သုတ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ဒဳဃနိကာယ် (Digha Nikaya) ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။
ပ္ဍဲ သုတ် ဏအ်၊ သၟိင် အဇာတသတ္တု (King Ajatasattu) နူ ဍုင် ရာဇဂြိုဟ် (Rajagaha) ဝွံ အာ သၟာန် ပြသၞာ ကု ပုရဏ ကဿပ ပရူ "ဖဵု မဂွံ ဒှ် ရသေ့ သမဏ ပ္ဍဲ ဘဝ လၟုဟ်" ရ။ ပုရဏ သှ် ကဵု ပြသၞာ ဏအ် နကဵု လညာတ် အကိရိယဝါဒ (ဟွံမဲ ဖဵု) ရ။ သၟိင် အဇာတသတ္တု ဟွံပေင် စိုတ် လတူ သွဟ် ဏအ် တုဲ၊ ညးတေအ် နှိုင်းယှဉ် လဝ် ဒဒှ်ရ "သၟာန် ပရူ သတ် မွဲ၊ သှ် ကဵု ပရူ သတ် တၞဟ် မွဲ" ညံင်ရဴ ဂှ် ရ။ ကြဴနူ ဂှ် သၟိင် အဇာတသတ္တု ပြာပ် အာ ဇရေင် ကျာ်တြဲ ဂေါတမ တုဲ ကလိဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် ရ။
| ကဏ္ဍ | လညာတ် ပုရဏ ကဿပ (Akiriyavada) | လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Kammavada) |
|---|---|---|
| ကံ ကေုာံ ဖဵု | ကမၠောန် သီုဖအိုတ် ဖဵု ကံ ဟွံမဲ။ | ဇၟာပ် ကမၠောန် (နွံ စေတနာ) ဖဵု ကံ နွံ။ |
| အကုသိုလ် (ပါပ) | ဂစိုတ် သတ် လေဝ် အကုသိုလ် ဟွံဒှ်။ | ပါဏာတိပါတ ဝွံ ဒှ် အကုသိုလ် ဇၞော်။ |
| ကုသိုလ် (ပုည) | ကဵု ဒါန်၊ မင် သဳ လေဝ် ဖဵု ခိုဟ် ဟွံမဲ။ | ဒါန၊ သဳလ ဝွံ ပကဵု ညံင် ဂွံ စိုပ် သွဝ်၊ နိဗ္ဗာန်။ |
| ဝိညာဏ် | ဝိညာဏ် (ဇီဝ) ဝွံ ပကတိ၊ ဟွံဆက်စပ် ကု ကမၠောန်။ | ဝိညာဏ် ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင်၊ ဆက်စပ် ကု ကံ။ |
၇။ တၠပညာ တိတ္ထိ တြဴ တၠ (The Six Heretical Teachers)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပုရဏ ကဿပ ဝွံ ဒှ် ပ္ဍဲအကြာ ဂကောံ အစာ သမဏ မပြာကတ် တြဴ တၠ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ရ။ ဂကောံ တြဴ တၠ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒစးဒုင် (Rivals) သွက် ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ကေုာံ သာသနာ ဗုဒ္ဓ ရ။ ညးတအ် ဂှ် -
- ပုရဏ ကဿပ (Purana Kassapa) - လညာတ် အကိရိယဝါဒ။
- မက္ခလဳ ဂေါသာလ (Makkhali Gosala) - အစာ ဇၞော် အာဇဳဝက (Ajivika) မပတှ်ေ နိယတိ (Fatalism)။
- အဇိတ ကေသကမ္ဗလ (Ajita Kesakambali) - လညာတ် ဥစ္ဆေဒဝါဒ (Materialism/Annihilationism)။
- ပကုဓ ကစ္စာယန (Pakudha Kaccayana) - လညာတ် သဿတဝါဒ (Eternalism of elements)။
- သဉ္ဇယ ဗေလဋ္ဌိပုတ္တ (Sanjaya Belatthiputta) - လညာတ် အမရာဝိက္ခေပ (Agnosticism)။
- နိဂဏ္ဌ နာဋပုတ္တ (Nigantha Nataputta) - မဟာဝဳရ (Mahavira) မဒှ် အစာ ဂျေန် (Jainism)။[၄]
၈။ လအိတ် ဘဝ ကေုာံ ပရေင်စုတိ (End of Life and Death)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် တင်ဂၞင် လိက် အဋ္ဌကထာ ဓမ္မပဒ (Dhammapada Commentary) ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ လအိတ် ဘဝ ပုရဏ ကဿပ ဝွံ အိုတ် အာ နကဵု ပရေင်ဟွံခိုဟ် ရ။
ပ္ဍဲ ဍုင် သာဝတ္ထိ (Shravasti)၊ အစာ တိတ္ထိ တြဴ တၠ တအ် ဂစာန် ပြိုင်ပကာန် ထ္ၜး ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ (Miracles) ကု ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ရ။ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ထ္ၜး "ယမိုက် ပါဋိဟာ" (Twin Miracle) တုဲ ညးဍုင်ကွာန် တအ် လျိုင်ဇြုင်သ္ဍိုက် လတူ ကျာ်တြဲ အိုတ် ရ။ ဟိုတ်နူ မကျ အာ ပေါဲပြိုင် ဏအ် ကေုာံ ဒးဒုင် ထေက် က္ဍုဟ် နူ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဂှ်ရ၊ ပုရဏ ကဿပ စိုတ်ဍိုန်လျ ဗွဲမလောန် တုဲ၊ ညးတေအ် ကေတ် နုင် ဍာ် ဇၞော် မွဲ၊ စုတ် ဇုက် ပ္ဍဲ ကအ်၊ တုဲ ကၠဟ် ဖျေဟ် ဇကု ပ္ဍဲ ဍာ် ကြုင် တုဲ စုတိ (Suicide by drowning) အာ ရ။[၅]
၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ လညာတ် ဒဿန အိန္ဒိယ (Impact on Indian Philosophy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ လညာတ် ပုရဏ ကဿပ ဒးဒုင် တးပါဲ နကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဂျေန် ကီုလေဝ်၊ ဒဿန ညးတေအ် ဝွံ ကဵု သြဇာ လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ် ဗၠးၜး (Free thought) ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ တမၠာ ဗွဲမဇၞော် ရ။
ပရေင်တးပါဲ ကံ ကေုာံ ဖဵု ဏအ်ဝွံ ဒှ် လညာတ် မပကဵု ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ပါ်ပါဲ လတူ သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ဒုဟ် ကုသိုလ် (Moral orthodoxy) မထိင်ဒဝ် လဝ် နကဵု လညာတ် ဗဗၞး တအ် ရ။ လညာတ် အကိရိယဝါဒ ဝွံ လက္ကရဴ ဂှ် ပံင်ကောံ အာ ကု လညာတ် သဘာဝဝါဒ ဟွံသေင်မ္ဂး စာရဝါက (Cārvāka) မဒှ် လညာတ် မပတှ်ေ ဆ ဒြပ် ရုပ် သက်သက် ရ။
၁၀။ နှိုင်းယှဉ်ချက် ကု လညာတ် ခေတ်တၟိ (Comparison with Modern Thought - Amoralism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယဝ်ရ နှိုင်းယှဉ် အာ ကု လညာတ် ဒဿန ခေတ်တၟိ ပ္ဍဲ ရးပလိုတ် မ္ဂး၊ လညာတ် ပုရဏ ကဿပ ဝွံ တုပ် ဒၟံင် ကု လညာတ် အာမဝ်ရယ်လစ်ဇမ် (Amoralism) ဟွံသေင်မ္ဂး နဳဟဳလစ်ဇမ် သဳလ (Moral Nihilism) ရ။
လညာတ် ခေတ်တၟိ ဏအ် ဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ "ခိုဟ်" ကဵု "ပရေအ်" (Good and Evil) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဍာံဍာံ တေအ် ဟွံမဲ ပ္ဍဲ သဘာဝ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ဆ အရာ မၞိဟ် တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ် (Social constructs) သၟး ရ။ ပုရဏ ကဿပ ဝွံ ကိုပ်ကၠာ နူ တၠပညာ ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု ဖြဳဒရစ်ှ နဳချေ (Friedrich Nietzsche) တအ် ပြာကတ် တေအ်၊ ညးတေအ် စတင် လညာတ် မတးပါဲ သၞောတ် သဳလ သဘာဝ (Objective morality) ပ္ဍဲ အိန္ဒိယ တမၠာ နူကဵု ၂,၅၀၀ သၞာံ ပြင် တေအ် ရ။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Basham, A. L. (1951). History and Doctrines of the Ājīvikas: A Vanished Indian Religion. Luzac & Company, 80-85။
- ↑ Bhaskar, Bhagchandra Jain (1972). Jainism in Buddhist Literature. Alok Prakashan, 15-20။
- ↑ Walshe, Maurice (1995). The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Digha Nikaya. Wisdom Publications, 95-97။
- ↑ Ñāṇamoli, Bhikkhu (1995). The Middle Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikaya. Wisdom Publications, 630-635။
- ↑ Rhys Davids, T. W. (1899). Dialogues of the Buddha (Sacred Books of the Buddhists). Luzac & Company, 69-75။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သမဏဖလ သုတ် (Samaññaphala Sutta)
- ကျာ်တြဲ ဂေါတမ (Gautama Buddha)
- မက္ခလဳ ဂေါသာလ (Makkhali Gosala)
- အကိရိယဝါဒ (Amoralism)