ပေါဲကလိုက်ကမဵု ကွးဘာ ၇ ဂျူလာင်
ပေါဲကလိုက်ကမဵု ကွးဘာ ၇ ဂျူလာင် (အၚ်္ဂလိက်: 1962 Rangoon University protests ဟွံသေင်မ္ဂး 7 July Student Uprising) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရူဒဒှ် ဝင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မကိစ္စဇၞော် မွဲ မကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတု ဂျူလာင် ၇ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Rangoon University) ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ (Myanmar) ရ။ ပရူဒဒှ် ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် (General Ne Win) သီကေတ် အဝဵု ဍုင် နကဵု ဒပ်ပၞာန် (Coup d'état) ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ၂ သၞာံ ၁၉၆၂ တုဲ ဒှ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ပထမအိုတ် မဒစးဒုင် လတူ သၞောတ် အလဵုအသဳ ပၞာန် (Military regime) ရ။[၁]
ပေါဲကလိုက်ကမဵု ဏအ်ဝွံ စတင် ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဒစးဒုင် သၞောဝ် စည်းကမ်း တၟိ မကၟာတ်လဒဵု အခေါင်အရာ ကွးဘာ တအ် ပ္ဍဲ အဆောင် (Hostel rules) ရ။ ဆဂး အလဵုအသဳ ပၞာန် တအ် စကာ လွဟ် တုဲ ပန်ဂစိုတ် ကွးဘာ တအ် နကဵု ဒြဟတ် အာဏာ ရ။ ပ္ဍဲ ဗတံ ဂိတု ဂျူလာင် ၈ ဂှ်၊ အလဵုအသဳ ပၞာန် သီု ဗတိုဟ် ပလီု ထောအ် ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Rangoon University Students' Union - RUSU) မဒှ် ဒၞာဲ ဝင် တမ်မူလ သွက် ပရေင်သၠးပွး ဍုင်ဗၟာ နကဵု ဒိုင်းနမိုက် (Dynamite) ရ။ ပရူဒဒှ် ၇ ဂျူလာင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ကွးဘာ တအ် လတူ အလဵုအသဳ ပၞာန် စဵုကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ အကာဲအရာ သမိုင်း (Introduction and Historical Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံ ဍုင်သၠးပွး နူ အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ၊ အလဵုအသဳ ပါလဳမာန် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မအုပ်ဓုပ် နကဵု သၟိင်ဇၞော် ဥူနု (U Nu) အုပ်ဓုပ် ကၠုင် ဍုင် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတု မာတ် ၂ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် ဍုင်ဗၟာ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် (Ne Win) သီကေတ် အဝဵု ဍုင် တုဲ ဒက်ပတန် လဝ် ကံင်သဳ တော်လှန်ရေး (Revolutionary Council) ရ။
ကံင်သဳ တော်လှန်ရေး ဝွံ လလောင်တြး လဝ် သၞောတ် "ဂၠံင်တရဴ သဵုယှေဝ်လေတ် ဗၟာ" (Burmese Way to Socialism) တုဲ ပလီုထောအ် အခေါင်အရာ ဒဳမဝ်ကရေသဳ သီုဖအိုတ် ရ။ သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (RUSU) မဒှ် ဂကောံ မနွံ သြဇာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ (စတမ် နူ ခေတ် ဗိုလ်ချုပ် အံင်ဆန်း) ဂှ် ဒှ် အရာ မအလဵုအသဳ ပၞာန် တအ် ဂွိင်ဖေက် ကေုာံ မိက်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု ဇၞော်အိုတ် ရ။[၂]
၂။ ဟိုတ် မဂွံ ကတဵုဒှ် (Causes and Background)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု အလဵုအသဳ ပၞာန် ပတိတ် သၞောဝ် စည်းကမ်း တၟိ လတူ ကွးဘာ အဆောင် တအ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရ။
- သၞောဝ် ဏအ်ဝွံ ကၟာတ်လဒဵု လဝ် ကွးဘာ တအ် ဟွံကဵု အခေါင် တိတ် မ္ၚး အဆောင် ပ္ဍဲ အခိင် ဗတံ။
- ကၟာတ်လဒဵု အခေါင် ပရေင်ကောံဓရီု ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်။
- ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် အုပ်ဓုပ် အဆောင် မကြံင်မ္ၚိုဟ် တုပ် ညံင် သၞောတ် ပၞာန်။
ကွးဘာ တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောဝ် တအ်ဏအ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဍဵုဍိုက် အခေါင်အရာ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်သၠးပွး ပညာ (Academic freedom) ရ။ ဂကောံ သမဂ္ဂ ကွးဘာ အလုံ ဍုင်ဗၟာ (ABFSU - ဗကသ) လလောင်တြး ဒစးဒုင် သၞောဝ် တအ်ဏအ် တုဲ ဖန်ဇန် လဝ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ အလုံ တက္ကသိုလ် ရ။
၃။ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ၇ ဂျူလာင် (The Protests of July 7)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၇ ဂျူလာင် ၁၉၆၂၊ အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ဂှ် ကွးဘာ ၜိုတ် ၂,၀၀၀ ပြင်င် ကောံဓရီု ကၠုင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဗဟဵု တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် တုဲ ကၠောန် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဒစးဒုင် အလဵုအသဳ ပၞာန် ရ။ ညးတအ် ဟီု တွံ လတူ စင်၊ ဒယှ်ေ ဒွက် တော်လှန်ရေး၊ ကေုာံ ကွာ် ထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ရ။
အခိင် လပါ်သဝ်တ္ၚဲ ၜိုတ် ၃ နာဍဳ ဂှ်၊ ဒပ် ဗၠာဲသၟိင် (Police force) တအ် စိုပ် ကၠုင် တုဲ စကာ ဍာ် ပက် တုဲ သွက်ဂွံ ပရး ကွးဘာ တအ် ရ။ ဆဂး ကွးဘာ တအ် ဟွံပါ်တိတ် အာ တုဲ ကလေင် ကၠဟ် ဗိုတ် နကဵု တၟအ် ကေုာံ ဒုန် ရ။ အခိင် ဂှ် ဒပ် ဗၠာဲသၟိင် တအ် ထိင် ဟွံမာန် တုဲ၊ အလဵုအသဳ ပၞာန် ပလံင် ဗစိုပ် ဒပ်ပၞာန် (Army troops) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်လွင် (Sein Lwin - လက္ကရဴ ဒှ် သမ္မတ ကေုာံ ဂွံ ယၟု 'ညးဂစိုတ် ဍုင်လ္ဂုင်') သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ဏအ် ရ။
၄။ ပရေင်ပန်ဂစိုတ် ကေုာံ လမျီုမဒးကၠေအ် (The Massacre and Casualties)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အခိင် သဝ်တ္ၚဲ ၜိုတ် ၅ နာဍဳ ကဵု ၃၀ မိနေတ် ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် မရပ် လဝ် လွဟ် G-3 မေတ်သေန်ဂါန် (Machine guns) တအ် တေပ် တိုန် ပ္ဍဲ ဂၠံင် မလုပ် တက္ကသိုလ် ရ။ ဟွံမဲ ကဵု သတိ လလောင်တြး မွဲသာ်၊ ဒပ်ပၞာန် တအ် ပန် စုတ် လတူ ဂကောံ ကွးဘာ မကောံ ဒၟံင် တအ် နကဵု မကမ် ဇေတ်တ် ရ။[၃]
ပေါဲပန်ဂစိုတ် ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် အာ ပွိုင် ၜိုတ် မိနေတ် ညိည တုဲ၊ ကွးဘာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒး လွဟ် တုဲ လောတ် ဒေါမ် ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ရ။ ဆီ ကွးဘာ တအ် ဇွောဝ် တိတ် အာ အလုံ ဂၠံင် လ္ဂုင် ရ။ အလဵုအသဳ ပၞာန် လလောင်တြး အတိုင် သၞောဝ် မ္ဂး လၟိဟ် ကွးဘာ မဒးချိုတ် အာ နွံ ၁၅ တၠ ကေုာံ ဒးဝပ် ၂၇ တၠ သၟး ရောင် ဟီု ကီုလေဝ်၊ လညာတ် ညးမဆဵု ဂဗ တအ် ကေုာံ သုတေသန ဝင် တအ် ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ လၟိဟ် ညးမဒးချိုတ် အာ ဇေတ်တ် ဂှ် နွံ အကြာ ၁၀၀ ကဵု ၁၃၀ တၠ မာန် ရ။
၅။ ပရေင်ပလီုပလာ် ရုင်ဂကောံကွးဘာ (Destruction of the Student Union Building)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ ပရေင်ပန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲ ၇ ဂျူလာင် တုဲ၊ အလဵုအသဳ ပၞာန် တအ် ဖေက် ဂကောံ ကွးဘာ တအ် ကလေင် ဒက်ပတန် ဒြဟတ် မာန် တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ် လဝ် သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ (RUSU building) ရ။
ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၈ ဂျူလာင် အခိင် ဂယး ပြဟ် ၜိုတ် ၆ နာဍဳ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် တအ် စုတ် ဒိုင်းနမိုက် (Dynamite) တုဲ ဗတိုဟ် ပလီု ထောအ် ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ မာန် အာ ရ။ ရုင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ - ဍေဟ် ဒှ် ဒၞာဲ ဗိုလ်ချုပ် အံင်ဆန်း (Aung San)၊ သၟိင် နု (U Nu)၊ ကေုာံ သၟိင် သန့် (U Thant) တအ် မစတင် လဝ် ပရေင်ချဳဓရာင် ဒစးဒုင် အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ တေအ် ရ။ ပရေင်ပလီု ဏအ်ဝွံ ပကဵု ညံင် စိုတ်ဓါတ် ကွးဘာ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဂွံ ထေဲ ဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ရ။
၆။ ပရေင်ကေတ်တာလျိုင် ကေုာံ သၟိင်နေဝေန် (Accountability and General Ne Win)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ ဗတိုဟ် ပလီု ရုင် တုဲ၊ ပ္ဍဲ ဗတံ ၈ ဂျူလာင် ဂှ်၊ ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် နေဝေန် လလောင်တြး လဟီု ပ္ဍဲ ရေဒဳယော ဍုင် (State Radio) ရ။ ညးတေအ် ဟီု တွံ လဝ် ဂလာန် မပြာကတ် မွဲ မတွဟ်ဂး "ယဝ်ရ ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ဏအ်ဝွံ မိက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ပိုယ် (အလဵုအသဳ) မ္ဂး၊ ပိုယ် မာန် ဒုင် တဝ်စၞေဟ် နကဵု လညာတ် ဇင် ကု ဇင်၊ ဗၞုဟ် ကု ဗၞုဟ် (ဓားကိုဓားချင်း လှံကိုလှံချင်း) သၟး ရ"။[၄]
ဂလာန် ဏအ်ဝွံ ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ပၞာန် တအ် ဟွံမဲ ကဵု စိုတ် မဒုင်ဝန် ကေုာံ မိက်ဂွံ စကာ အာဏာ လွဟ် သွက်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု အခေါင်အရာ မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ရ။ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်၊ ကိစ္စ ညးလဵု မကဵု လဝ် အမိင် သွက်ဂွံ ပန် ကွးဘာ ကေုာံ ဗတိုဟ် ရုင် ဂှ် ဒှ် အရာ မအလဵုအသဳ တအ် ကလေင် တးပါဲ ဒၟံင် ရေင်သကအ် (လ္ၚဵု ဟီု နေဝေန်၊ လ္ၚဵု ဟီု အောင်ကြီး ဟွံသေင်မ္ဂး စိန်လွင်) ရ။
၇။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Impact and Suppression)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရူဒဒှ် ၇ ဂျူလာင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် လကျာ် မပံက် ကဵု ခေတ် "သဵုယှေဝ်လေတ် ဗၟာ" မကြံင်မ္ၚိုဟ် ရ။ ဖဵုသက်ရောက် အဓိက တအ်ဂှ် -
- ပရေင်ပညာ ဒးဒုင် ပလီု: တက္ကသိုလ် အလုံ ဍုင် ဒးဒုင် ကၟာတ် ထောအ် ပွိုင် မဂၠိုင် ကဵု ဂိတု။ ကာလ ကလေင် ပံက် လေဝ် သၞောတ် ပညာ ဂှ် ဒးဒုင် ထိင်ဒဝ် သၟဝ် ပၞာန် အလုံစုံ။
- ဂကောံ ညးဍုင်ကွာန် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု: သမဂ္ဂ ကွးဘာ ကေုာံ ဂကောံ သမဂ္ဂ ကမၠောန် သီုဖအိုတ် ဒးဒုင် လလောင်တြး နဒဒှ် ဂကောံ မဟွံသ္ဒး သၞောဝ် ဥပဒေ (Illegal organizations)။
- သၞောတ် ပါတဳ မွဲ (One-Party State): နေဝေန် ဒက်ပတန် ပါတဳ မဆလ (BSPP) တုဲ ကၟာတ်လဒဵု ထောအ် ပါတဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန် တၞဟ် သီုဖအိုတ်။
၈။ လညာတ် ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ လမျီုမဂျိုင်သှ်ေ (Public Perception and Survivors)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက် ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ကွးဘာ တအ် မ္ဂး၊ ၇ ဂျူလာင် ဝွံ ဒှ် တ္ၚဲ မသရ မလွဳ ဟွံဗၠး ပ္ဍဲ ဝင် ရ။ ကွးဘာ မဂျိုင် သှ်ေ နူကဵု ပေါဲပန်ဂစိုတ် တအ်ဂှ် လ္ၚဵု ဒးဒုင် ရပ် ထောအ် ပ္ဍဲ ထံင် ပွိုင် မဂၠိုင် ကဵု သၞာံ၊ လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဒး ဒြေပ် တိတ် အာ တိ ပၞာန် (Jungle) တုဲ ပံင်ကောံ ကု ဗော် ကောန်ဍုင်အရင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗော် ကောန်မြူနေတ် (CPB) သွက်ဂွံ ဆက် တဝ်စၞေဟ် လွဟ် လတူ အလဵုအသဳ ပၞာန် ရ။
လညာတ် ညးဍုင်ကွာန် တအ် ဂှ် တီ ကၠိုဟ် ကၠုင် ဒဒှ်ရ ဒပ်ပၞာန် (Tatmadaw) ဏအ်ဝွံ ဟွံသေင် ဒပ် မမင်မဲ ညးဍုင်ကွာန် ယျ၊ ဍေဟ်တအ် ဒှ် ဒပ် မပလီုပလာ် ကေုာံ ဂစိုတ် ညးဍုင်ကွာန် သွက် အဝဵု သၟး ရောင်။[၅]
၉။ သင်္ကေတ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ၇ ဂျူလာင် (Symbol of Resistance and Legacy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ တအ် ဂစာန် ဇိုတ် ထောအ် ဝင် ဏအ် ကီုလေဝ်၊ ၇ ဂျူလာင် ဝွံ ဒှ် သင်္ကေတ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် မဂျိုင် ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။
ဇၟာပ်ဇၟာပ် သၞာံ စိုပ် ဂိတု ဂျူလာင် ၇ မ္ဂး၊ ကွးဘာ ကေုာံ တၠပညာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် တအ် မလေပ် ကၠောန် ပေါဲ ဗှ်သၞာံ (Memorial services) နကဵု လညာတ် လျိုင် သတိ လတူ ကွးဘာ မဒးချိုတ် အာ တအ် ရ။ စိုတ်ဓါတ် ၇ ဂျူလာင် ဏအ်ဝွံ ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် သွက် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု လက္ကရဴ ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပေါဲကလိုက်ကမဵု ဦးသန့် (U Thant Uprising - 1974) ကေုာံ ပေါဲကလိုက်ကမဵု ၈၈၈၈ (8888 Uprising - 1988) တအ် ရ။
၁၀။ ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝင် ကေုာံ အနာဂတ် (Historical Reflection and Future Outlook)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| စၟတ်တ္ၚဲ | ပရူဒဒှ် အဓိက |
|---|---|
| ၂ မာတ် ၁၉၆၂ | နေဝေန် သီကေတ် အဝဵု ဍုင် တုဲ ဒက်ပတန် ကံင်သဳ တော်လှန်ရေး။ |
| ၇ ဂျူလာင် ၁၉၆၂ (လဒေါဝ်တ္ၚဲ) | ကွးဘာ တအ် စတင် ကၠောန် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဒစးဒုင် သၞောဝ် အဆောင် တၟိ။ |
| ၇ ဂျူလာင် ၁၉၆၂ (သဝ်တ္ၚဲ) | ဒပ်ပၞာန် စကာ လွဟ် မကမ် ဇေတ်တ် တုဲ ပန်ဂစိုတ် ကွးဘာ (မၞိဟ် ၁၀၀ ပြင် ဒးချိုတ်)။ |
| ၈ ဂျူလာင် ၁၉၆၂ (ဂယး) | အလဵုအသဳ ပၞာန် ဗတိုဟ် ပလီု ရုင် သမဂ္ဂ ကွးဘာ နကဵု ဒိုင်းနမိုက်။ |
| ၈ ဂျူလာင် ၁၉၆၂ (ဗတံ) | နေဝေန် လလောင်တြး လဟီု "ဇင် ကု ဇင်၊ ဗၞုဟ် ကု ဗၞုဟ်"။ |
ကလေင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝင် မ္ဂး၊ ပေါဲကလိုက်ကမဵု ကွးဘာ ၇ ဂျူလာင် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပရူဒဒှ် မဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မပြံင်လှာဲ ထောအ် ဂၠံင်တရဴ ဝင် ဍုင်ဗၟာ အလုံ မွဲ ရ။ ဟိုတ်နူ ပရူဒဒှ် ဏအ်၊ ဍုင်ဗၟာ မနွံကဵု ဒဳမဝ်ကရေသဳ တအ် ဒး လုပ် အာ ပ္ဍဲ သမၠုင် ဓမၠု သၞောတ် တၠအဝဵု ပၞာန် ပွိုင် ၅၀ သၞာံ ပြင် ရ။
ဆဂး စိုတ်ဓါတ် ကွးဘာ မတဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၇ ဂျူလာင် ဏအ်ဝွံ လက္ကရဴ ဂှ် ဆက် ကဵု ဒြဟတ် ကု ညးဍုင်ကွာန် ခေတ် တၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်တဝ်စၞေဟ် နွေဦးတော်လှန်ရေး (Spring Revolution) ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၁ သွက်ဂွံ ဆက် ဗတိုက် သၞောတ် တၠအဝဵု ပၞာန် စဵုကဵု စိုပ် ကၞောတ် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Lintner, B. (1989). Outrage: Burma's Struggle for Democracy. Review Publishing, 45-48။
- ↑ Smith, M. (1991). Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity. Zed Books, 202-205။
- ↑ Fink, C. (2001). Living Silence in Burma: Surviving Under Military Rule. Zed Books, 30-33။
- ↑ Myint-U, T. (2006). The River of Lost Footsteps: Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux, 290-295။
- ↑ Taylor, R. H. (2009). The State in Myanmar. NUS Press, 293-298။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပေါဲကလိုက်ကမဵု ၈၈၈၈ (8888 Uprising)
- နေဝေန် (Ne Win)
- သၞောတ် သဵုယှေဝ်လေတ် ဗၟာ (Burmese Way to Socialism)
- တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Rangoon University)