ပေါဲဇာတ်
ပေါဲဇာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြဇာတ် (အၚ်္ဂလိက်: Theatre ဟွံသေင်မ္ဂး Theater) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အနုသုခုမ ပရေင်ထ္ၜးပျး (Performing arts) မွဲဂကူ မစကာ သၟာဇာတ် (Actors) တအ် သွက်ဂွံ ဟီုတွံ၊ တွိင်တွိုက်၊ ကေုာံ ထ္ၜးပျး ပရူပရာ မွဲမွဲ (မဒှ် ဇေတ်တ် ဟွံသေင်မ္ဂး မဖန်ဗဒှ် လဝ်) ပ္ဍဲ ဂတ မုက် ပရိသတ် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲ (ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ လတူ စင်) ရ။ ပေါဲဇာတ် ဝွံ ပံင်ကောံ လဝ် အနုသုခုမ နာနာ သာ် မပ္တံကဵု အရေဝ် ဟီုဂလာန် (Speech)၊ အခိုက်အလိုက် ကယျိုင်ကယဝ် (Costume)၊ ဒွက် ကေုာံ လှေ် (Music and dance)၊ ကေုာံ ပရေင်ဖန်ဇန် စင် (Stagecraft) သွက်ဂွံ ပလံင် ဗစိုပ် အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ရသ ကု ပရိသတ် တအ် ရ။[၁]
ပေါဲဇာတ် ဝွံ ဒှ် အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာင် သဇိုင် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဂၠးတိ နူကဵု ခေတ် တမၠာ စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ရ။ ဍေဟ် ဟွံသေင် ဆ ပရေင်ကဵု မိပ်မြဟ် (Entertainment) သၟး ပုဟ်၊ ဍေဟ် သီု ဒှ် ဒ္ၚောဝ် မထ္ၜး ကဵု အကာဲအရာ ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ကေုာံ ဒဿန ကောန်မၞိဟ် (Human philosophy) ကီု ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပေါဲဇာတ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ နာနာ သာ်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဍေဟ် လတူ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "Theatre" ဝွံ ကၠုင်နူ မလိက် ဂရိတ် "theatron" (θέατρον) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ဗဵု ရံင်" ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ မန် ပိုယ် မ္ဂး၊ ညးစကာ ဝေါဟာရ "ပေါဲဇာတ်" မပံင်ကောံ လဝ် "ပေါဲ" (အရာ မကောံသၟဟ် ကေုာံ ထ္ၜးပျး) ကေုာံ "ဇာတ်" (ပရူပရာ ဇာတ်နိပါတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝင်) ရ။
နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် အကယ်ဒမစ် မ္ဂး၊ ပေါဲဇာတ် ဝွံ နွံကဵု ရိုဟ်ကၞက် အဓိက ပိ သာ် - (၁) ညးမထ္ၜးပျး (Performer)၊ (၂) ဒၞာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး စင် (Space)၊ ကေုာံ (၃) ပရိသတ် (Audience) ရ။ ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကု ပရိသတ် မ္ဂး၊ ပရေင်ထ္ၜးပျး ဂှ် ဟွံဒှ် ပေါဲဇာတ် ဍာံပြ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ဆ ပရေင်စံင်ၜတ် (Rehearsal) သၟး ရ။ ပေါဲဇာတ် ဝွံ ဒှ် ပရေင်ဆက်ဆံ လမျီု (Live interaction) အကြာ သၟာဇာတ် ကေုာံ ပရိသတ် မကတဵုဒှ် အခိင် တုပ်ပ် ရ။
၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ရးပလိုတ် (History and Origins in the West)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ပေါဲဇာတ် ရးပလိုတ် ဝွံ စတင် ပြာကတ် ကၠုင် နူကဵု ဍုင် အေတိန် (Athens)၊ ဂရိတ် တြေံ ပ္ဍဲကဵု ၆ ဗွဝ်ကၠံ ဘဳသဳ (6th century BCE) ရ။
- ပေါဲဇာတ် ဂရိတ် (Greek Theatre): စတမ် ကၠုင် နူကဵု သဘင် ပူဇဴ ကျာ် ဒဳယဝ်နဳသတ် (Dionysus) မဒှ် ကျာ် သုရာ ကေုာံ သြောအ်ဂျိုင် ရ။ နူကဵု ပရေင်ဒယှ်ေ ဒွက် ပူဇဴ ဏအ် ဂှ် ဇၞော်မောဝ် အာ ဒှ် ပေါဲဇာတ် ဂကူ သောက (Tragedy) ကေုာံ ဂကူ ဂြိုင် (Comedy) ရ။ တၠပညာ ချူ ဇာတ် မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် အဳသကဳလတ် (Aeschylus)၊ သဝ်ဖဝ်ကလဳ (Sophocles)၊ ကေုာံ ယူရဳပဳဒဳ (Euripides) ရ။
- ပေါဲဇာတ် ရဝ်မ (Roman Theatre): ကံက် ကေတ် အခိုက် နူ ဂရိတ် တုဲ ညးတအ် ပသောင် ကဵု ပရေင်မိပ်မြဟ် (Entertainment) ဂၠိုင် နူကဵု ဒဿန ရ။ ရဝ်မ တအ် ဖန်ဗဒှ် ရုံပေါဲဇာတ် ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ ပရေင်လှေ် ထ္ၜးပျး (Pantomime) ရ။
- ခေတ် ကလေင် ဂျိုင် (Renaissance): ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဍုင်အင်္ဂလာန် ဂှ် နွံ တၠပညာ ချူ လိက်ဇာတ် ဇၞော် အိုတ် မွဲ ယၟု ဝဳလဳယောမ် ရှိတ်သပီးယား (William Shakespeare) မချူ လဝ် ပြဇာတ် ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု "ရဝ်မဳယဝ် ကေုာံ ဂျူလဳယေတ်" (Romeo and Juliet) ရ။[၂]
၃။ ပေါဲဇာတ် ရးဗၟံက် ကေုာံ အာရှ (Eastern and Asian Theatre)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲဇာတ် ပ္ဍဲ ရးဗၟံက် ကေုာံ အာရှ ဝွံ နွံကဵု အခိုက်အလိုက် မတၞဟ်ခြာ နူ ရးပလိုတ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဍေဟ် ပံင်ကောံ လဝ် လှေ်၊ ဒွက်၊ ကေုာံ ဘာသာရေင် ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက် ရ။
- ပေါဲဇာတ် အိန္ဒိယ (Indian Sanskrit Theatre): ဒုင်သဇိုင် လတူ ပြကိုဟ် နာတျာသတ္တရ (Natyashastra) မဒှ် လိက် ပရူ အနုသုခုမ လှေ် ကေုာံ ပေါဲဇာတ်။ ဍေဟ် အာရီုစွံ လတူ "ရသ" (Rasa) မဒှ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပရိသတ်။
- ပေါဲဇာတ် ကြုက် (Chinese Xiqu / Peking Opera): ပံင်ကောံ လဝ် ဒွက်၊ လှေ်၊ အခိုက် တဝ်စၞေဟ် (Martial arts)၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် မနွံကဵု သင်္ကေတ။ ကယျိုင် မံက်ဂတဝ် ကေုာံ အသာ် မုက် (Face painting) ဝွံ ထ္ၜး ကဵု စရိုတ် သၟာဇာတ် ရ။
- ပေါဲဇာတ် ဂျပေန် (Japanese Noh and Kabuki): "နဝ်" (Noh) ဂှ် ဒှ် ပေါဲဇာတ် မစကာ ဍုပ် ကေုာံ ချဳဓရာင် သိုက်သိုက် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပရူ ဝိညာဏ် ကေုာံ ဒဿန ဇေန် (Zen)။ "ကာဗူကဳ" (Kabuki) ဂှ် ဒှ် ပေါဲဇာတ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် မနွံကဵု အခိုက် ထ္ၜးပျး တၟးတၟး ကေုာံ လှေ် မပြဟ် ရ။
သွက် ဂကူ မန် ကေုာံ ရးအာရှ အဂၞဲ မ္ဂး၊ အခိုက် ဇာတ် နိပါတ် (Jataka plays) ကေုာံ ပေါဲ ရာမာယဏ တအ် ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် တုဲ၊ ဍေဟ်တအ် လဴ ထ္ၜး ဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဟိန္ဒူ နကဵု လှေ် ဒွက် သဘင် ရ။
၄။ ဂကူ ပေါဲဇာတ် အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Theatre)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲဇာတ် ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူ (Genres) နာနာ သာ် အတိုင် အခိုက်အလိုက် ဇာတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ရ။
| ဂကူ ပေါဲဇာတ် (Genre) | လက္ခဏာ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် | ဥပမာ ဇာတ် (Examples) |
|---|---|---|
| ဇာတ် သောက (Tragedy) | ဇာတ် မနွံကဵု ပရူပရာ ဇြိုဟ်နက်၊ တၠဇာတ် သ္ဒး ဆဵုဂဗ ကု ဒဒိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး ကပ်ဘဲ ဟိုတ်နူကဵု အရာမှာရာ ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ကံကုသိုလ်။ လက္ကရဴ အိုတ် မလေပ် အာစိုပ် ဒတုဲ နကဵု လဟီု ဍာ်ရမတ်။ | Hamlet (ရှိတ်သပီးယား)၊ Oedipus Rex (သဝ်ဖဝ်ကလဳ) |
| ဇာတ် ဂြိုင် (Comedy) | ဇာတ် မရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ကဵု ဓရ်ဂြိုင်၊ မလေပ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ကၠိုဟ် မှာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်။ အာစိုပ် ဒတုဲ နကဵု ပရေင်မိပ်မြဟ် (ဥပမာ - သဘင် မင်္ဂလာ)။ | A Midsummer Night's Dream (ရှိတ်သပီးယား) |
| ဇာတ် ဒွက် (Musical Theatre) | ဇာတ် မပံင်ကောံ လဝ် လိက်ဇာတ် (Dialogue)၊ ဒွက် ဒယှ်ေ (Songs)၊ ကေုာံ လှေ် (Choreography) သွက်ဂွံ လဴ ဝင် မွဲ။ | The Phantom of the Opera, Les Misérables |
| မေလဝ်ဒရာမာ (Melodrama) | ဇာတ် မစကာ ပရေင်ဒုင်စသိုင် သၠုင်သၠုင် (Exaggerated emotions)၊ ပါ်ခြာ လဝ် ညးခိုဟ် (Hero) ကဵု ညးပရေအ် (Villain) ကၠးကၠး။ | ပြဇာတ် သဘင် ကွာန်၊ ဇာတ် ရုပ်ဒမျိုင် ခေတ် တြေံ |
၅။ လဒက်ပတန် ကေုာံ ကပေါတ် ပါလုပ်ဂမၠိုင် (Elements of Theatre)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကတဵုဒှ် ပေါဲဇာတ် မွဲ မ္ဂး၊ ဍေဟ် သ္ဒး နွံကဵု အရာ ပါလုပ် အဓိက ဂမၠိုင် ရ -
- လိက်ဇာတ် (Script / Text): ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက မချူ လဝ် ဇာတ်လမ်း၊ လိက်ဟီု (Dialogue) ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင်။ ညးမချူ လိက်ဇာတ် ဂှ် ညးကော်စ Playwright ရ။
- ညးမဖန်ဇန် / ဒါရိုက်တာ (Director): ဒှ် မၞိဟ် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဖန်ဇန် ဗီုပြင် အလုံ ပေါဲဇာတ် မွဲ ညံင် ဂွံ ဒှ် အတိုင် တင်ရန်တၟအ် ရသ ရ။
- သၟာဇာတ် (Actors): ဒှ် မၞိဟ် မယိုက်ဂၠေင် စၞး စရိုတ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဇာတ်၊ မစကာ ရုပ်ခန္ဓာ၊ ရမ္သာင်၊ ကေုာံ စိုတ် သွက်ဂွံ လဴ ဇာတ်။
- ပရေင်ဖန်ဇန် စင် (Design/Stagecraft): ပါလုပ် သီုကဵု ပရေင်ဖျေဟ် လျး (Lighting)၊ ရမ္သာင် (Sound)၊ ဍာ်ရုပ် စင် (Set design)၊ ကေုာံ ကယျိုင်ကယဝ် (Costumes) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ ဇာတ် ဂှ် ရ။
၆။ ပေါဲဇာတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာင် (Theatre and Cultural Identity)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲဇာတ် ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ ညးဍုင်ကွာန် တအ် ထ္ၜးပျး ကေုာံ မင်မဲ လဝ် ယေန်သၞာင် (Cultural identity) ဇကု ရ。 ပ္ဍဲကဵု ဂကူ မန် ပိုယ်၊ ပေါဲဇာတ် မန် တအ် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မလဴ ထ္ၜး ဝင် ဂကူ၊ အခိုက်အလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ကေုာံ ဒွက် မန် ရ။
ပေါဲဇာတ် ဝွံ သီု ဒှ် လွဟ် သွက်ဂွံ ပကောံပကေဝ် စိုတ်ဓါတ် ညးဍုင်ကွာန် (Social cohesion) တုဲ၊ ပ္ဍဲ အခိင် တၠအာဏာ တအ် အုပ်ဓုပ် မ္ဂး၊ ပေါဲဇာတ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု ဟိုတ်နူကဵု ဍေဟ် မာန် ပံက် ညာဏ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပၠန်ဂတး စိုတ်ဓါတ် ပရိသတ် မာန် ရ။
၇။ ပေါဲဇာတ် ခေတ်တၟိ ကေုာံ အပြံင်အလှာဲ (Modern Theatre and Transformations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲဇာတ် ခေတ်တၟိ (Modern Theatre) ဝွံ စတင် ပြံင်လှာဲ ကၠုင် ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု လညာတ် အဓိက ဂမၠိုင် -
- ဝါဒ ဇေတ် (Realism): တၠပညာ မပ္တံကဵု ဟိန်ရစ် အိပ်သေန် (Henrik Ibsen) ကေုာံ အန်တွန် ချက်ကပ် (Anton Chekhov) တအ် ချူ ပြဇာတ် မထ္ၜး ဘဝ ဇေတ်တ်၊ ပြသၞာ သ္ၚိကၟိန်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် အတိုင် မကတဵုဒှ် ဍာံဍာံ (ဟွံသေင် ပရူ ဒေဝတဴ ဟွံသေင်မ္ဂး သၟိင် တအ် သၟး)။
- ပေါဲဇာတ် ဟွံမဲ အဓိပ္ပါယ် (Theatre of the Absurd): ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ တုဲ၊ ပေါဲဇာတ် ဏအ် (ဥပမာ Waiting for Godot) ထ္ၜး လညာတ် ဒဒှ်ရ ဘဝ ကောန်မၞိဟ် ဏအ် ဟွံမဲ ကု တင်ရန်တၟအ် ချိုတ်ပၠိုတ်၊ တုဲ အရေဝ် ဟီုဂလာန် တအ် ဂှ် လေဝ် အဓိပ္ပါယ် လီုလာ် ဒၟံင် ရ။[၄]
၈။ သၞောတ် နဲကဲ သၟာဇာတ် (Acting Techniques and Systems)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ယိုက်ဂၠေင် စၞး (Acting) ဝွံ နွံကဵု နဲကဲ အကယ်ဒမစ် ဍာံပြ ရ။ နဲကဲ မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် သၞောတ် သတာနစ်သလာပ်သကဳ (Stanislavski's system) မဖန်ဗဒှ် လဝ် နူ ဍုင်ရုရှာ ရ။
- သၞောတ် ဏအ်ဝွံ အာတ်မိက် ညံင် သၟာဇာတ် တအ် ဂွံ "ဂျိုင်" ပ္ဍဲကဵု စရိုတ် ဂှ် ဍာံဍာံပြပြ (Psychological realism) စၞး မစကာ အခိုက်အလိုက် ဟီု တုပ်ပ် (Artificial acting) ရ။
- သၟာဇာတ် သ္ဒး သၟာန် ဇကု "ယဝ်ရ အဲ ဒှ် မၞိဟ် ဏအ် မ္ဂး ဗီုလဵု အဲ ဂွံ ချဳဓရာင် ရဝ်?" (The Magic If)။
နူကဵု သၞောတ် ဏအ် ဂှ် ဇၞော်မောဝ် အာ ဒှ် နဲကဲ မက်သက် (Method acting) မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဟဝ်လဳဝုဒ် (Hollywood) ရ။
၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ (Impact on Society and Education)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲဇာတ် ဝွံ နွံကဵု ဖဵုသက်ရောက် ဇၞော် လတူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ -
- ပေါဲဇာတ် သွက် ပရေင်ပညာ (Theatre in Education - TIE): စကာ ပေါဲဇာတ် ပ္ဍဲ ဘာလ္ၚတ် သွက်ဂွံ ဗတောန် ကွးဘာ တအ် ပရူ ဝင်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ ညံင် ဂွံ နွံကဵု စိုတ် ဓဝ်စာနာ (Empathy) လတူ ညးတၞဟ် ရ။
- ပေါဲဇာတ် ဍဵုဍိုက် (Theatre of the Oppressed): တၠပညာ အဝ်ဂတ်သတဝ် ဘဝ်အယ် (Augusto Boal) ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပေါဲဇာတ် မကဵု အခေါင် ပရိသတ် တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဇာတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ သွဟ် သွက် ပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။[၅]
၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ လညာတ် အနာဂတ် (Conclusion and Future Perspectives)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲဇာတ် ဝွံ ဒှ် အနုသုခုမ မနွံကဵု လမျီု ကေုာံ ဒြဟတ် သွက်ဂွံ သၠုင် ပတိုန် လညာတ် ညာဏ် ကောန်မၞိဟ် ရ။ ၜိုန်ရ ခေတ် တ္ၚဲဏအ် မၞိဟ် တအ် ရံင် ရုပ်ဒမျိုင် (Cinema) ကေုာံ ဗဳဒဳယဝ် လတူ အင်တာနက် ဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် နူကဵု ပေါဲဇာတ် ဇေတ်တ် (Live performance) ဂှ် အရာ လဵု မွဲ လေဝ် ပြိုင်ပ္ကာန် ဟွံမာန် ပုဟ်။
ပ္ဍဲ အနာဂတ်၊ ပေါဲဇာတ် ဝွံ သ္ဒး ဆက် ဇၞော်မောဝ် အာ နကဵု ပရေင်ပံင်နှဴ နည်းပညာ တၟိ မပ္တံကဵု လျး ဒဳဂျဳတေဝ်၊ ကေုာံ သၞောတ် ရုပ် ၃ ဇမၠိင် (Virtual Reality) တအ် ကီုလေဝ်၊ ရိုဟ်ကၞက် အဓိက မဒှ် "ပရေင်ဆက်ဆံ လမျီု အကြာ ကောန်မၞိဟ် ကဵု ကောန်မၞိဟ်" ဂှ် သ္ဒး ဆက် တန်တဴ အာ လၟိုန် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Brockett, O. G. (2007). History of the Theatre, 10th, Pearson, 1-15။
- ↑ Carlson, M. (1993). Theories of the Theatre: A Historical and Critical Survey. Cornell University Press, 15-30။
- ↑ (1995) The Cambridge Guide to Theatre. Cambridge University Press, 45-52။
- ↑ Esslin, M. (2001). The Theatre of the Absurd. Vintage Books, 12-25။
- ↑ Boal, A. (1979). Theatre of the Oppressed. Pluto Press, 119-122။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သၟာဇာတ် (Actor)
- ဒါရိုက်တာ (Director)
- ရုပ်ဒမျိုင် (Film)
- ယေန်သၞာင် (Culture)