ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ သၞာံ ၁၉၃၆
ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ သၞာံ ၁၉၃၆ (အၚ်္ဂလိက်: 1936 University Students' Strike) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Rangoon University) ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၃၆ အခိင် ဍုင်ဗၟာ မနွံ သၟဝ် တဲ အင်္ဂလိက် တအ် ရ။ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဏအ်ဝွံ ဒှ် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ အလန် ဒုတိယ (ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၂၀) တုဲ ဍေဟ် ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဗၠးၜး ဍုင်ဗၟာ ရ။ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဏအ် ဂှ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် လဝ် နကဵု ကွးဘာ သၟတ် မပ္တံကဵု နာဲအံင်သာန် (Aung San) ကေုာံ ဥူနု (U Nu) တအ် ရ။[၁]
ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဂွံ ကတဵုဒှ် ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု အစာဇၞော်ဘာ (Principal) တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဍဵုဍိုက် ကွးဘာ တအ် ကေုာံ ပ္တိတ် ထောအ် နာဲအံင်သာန် ကဵု ဥူနု နူကဵု တက္ကသိုလ် ရ။ ပရေင်ဏအ် ပကဵု ညံင် ကွးဘာ တအ် ဒစးဒုင် တုဲ တိတ် ထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲ လတူ က္ဍိုပ် ကျာ်လ္ဂုင် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ သၞာံ ၁၉၃၆ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဟိုတ်၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်၊ လၟေင် ပရူဒဒှ်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Overview)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ သၞာံ ၁၉၃၆ ဝွံ ဒှ် ပေါဲတဝ်စၞေဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၁၉၃၆ ရ။ ပရေင်ချဳဓရာင် ဏအ်ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ သွက် အခေါင်အရာ ပရေင်ပညာ သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ပေါဲတဝ်စၞေဟ် ဒစးဒုင် ဝါဒ ကဝ်လဝ်နဳ (Anti-colonialism) မွဲ ကီု ရ။
ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဏအ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဂကောံ သမဂ္ဂ ကွးဘာ မခိုင်ကၠိုက် မွဲ မတွဟ်ဂး ဂကောံသမဂ္ဂ ကွးဘာ အလုံဍုင်ဗၟာ (All-Burma Students' Union - ABSU) ကေုာံ ဍေဟ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင်ဗၟာ အနာဂတ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ နကဵု လညာတ် ဝင် မ္ဂး၊ သၞာံ ၁၉၃၆ ဝွံ ဒှ် သၞာံ မပြံင်လှာဲ ထောအ် ဗီုပြင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ပရေင်အာတ်မိက် အခေါင်အရာ ဓမ္မတာ ဂှ် စိုပ် အာ အဆံင် ပရေင်အာတ်မိက် ဗၠးၜး (Independence) ရ။
၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Historical Background and Political Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ တေအ် ဂှ်၊ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် တအ် ထ္ၜး လဝ် ဆန္ဒ အလန် ပထမ သွက်ဂွံ ဒစးဒုင် သၞောဝ်ဥပဒေ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Rangoon University Act of 1920) မဒှ် သၞောဝ် မဖန် လဝ် သွက် ကောန် သေဌဳ ကေုာံ ကောန် မၞိဟ်ဇၞော် အင်္ဂလိက် တအ် သၟး ဂွံ တိုန် ဘာ မာန် ရ။ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ သၞာံ ၁၉၂၀ ဂှ် အံင်ဇၞး အာ တုဲ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဘာကောန်ဂကူ (National Schools) ပ္ဍဲ အလုံ ဍုင် ရ။[၂]
ဆဂး စိုပ် သၞာံ ၁၉၃၀ တအ် ဂှ်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဝွံ ဆက် တင်းကျပ် ဒၟံင် ဖိုဟ် ရ။ အစာဇၞော်ဘာ (Principal) မနွံ ယၟု အစာဇၞော် သလော့တ် (D.J. Sloss) ဝွံ အုပ်ဓုပ် လဝ် တက္ကသိုလ် နကဵု သၞောတ် တင်းကျပ် တုဲ ဟွံကဵု အခေါင် ကု ကွးဘာ တအ် သွက်ဂွံ ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ရ။ အကာဲအရာ တင်းကျပ် ဏအ် ပကဵု ညံင် ကွးဘာ တအ် ဂွံ ဒှ် ဒေါသ ကေုာံ နွံ ပၟိက် မိက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု အလဵုအသဳ အင်္ဂလိက် ရ။
၃။ ဟိုတ် မကတဵုဒှ် (Causes of the Strike)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဂွံ သကေက် တိတ် ကၠုင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ် နွံ ၜါ သာ် -
- ပရေင်ပ္တိတ် ဥူနု နူ ဘာ: ပ္ဍဲ လပါ် စ သၞာံ ၁၉၃၆၊ ဥူနု (ညးမဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ သမဂ္ဂ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် အခိင် ဂှ်) ဟီု တွံ လိက် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ပေါဲကောံသန္နိပါတ် ညးတအ် တုဲ ညးတေအ် ဒစးဒုင် ပါ်ပါဲ လတူ လဒက်ပတန် အုပ်ဓုပ် တက္ကသိုလ် မတင်းကျပ် လောန် အာ ဂှ် ရ။ ဟိုတ်နူ ဂှ် အစာဇၞော် သလော့တ် ဖျေဟ် အမိင် ပ္တိတ် ထောအ် ညးတေအ် နူကဵု တက္ကသိုလ် ရ။
- လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ မဂ္ဂဇြေန် အိုးဝေ: နာဲအံင်သာန် ဝွံ ဒှ် အစာထီု (Editor) သွက် မဂ္ဂဇြေန် အိုးဝေ (Oway Magazine) မဒှ် မဂ္ဂဇြေန် သမဂ္ဂ ကွးဘာ ရ။ ပ္ဍဲ မဂ္ဂဇြေန် ဂှ်၊ လိက်ပရေင် မွဲ မနွံ ယၟု "ကၠဵုကၠိက် အပါယ် ဂြိပ်တိတ် ဒၟံင်" (Hell Hound At Large) မချူလဝ် နကဵု ယၟု ဓလုက် (ကြဴနူ ဂှ် တီ ကၠုင် ဒဒှ်ရ ဒှ် ဦးညိုမြ) တိတ် ကၠုင် ရ။ လိက် ဏအ်ဝွံ ပျုတ်စောမ် လဝ် ကောန်သၟိင် အုပ်ဓုပ် ဘာ မွဲ တၠ ရ။ အစာဇၞော် သလော့တ် အာတ်မိက် နာဲအံင်သာန် ညံင်ဂွံ လလောင် ထ္ၜး ယၟု ညးမချူ လိက် ဂှ် ရ။ ဆဂး နာဲအံင်သာန် ဒစးဒုင် ဟွံဟီု၊ ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဒှ် စည်းကမ်း သိက္ခာ အစာပရိုင် (Journalistic ethics) တုဲ ညးတေအ် လေဝ် ဒးဒုင် ပ္တိတ် နူ ဘာ ကီု ရ။[၃]
၄။ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ မၞိဟ်အဓိကဂမၠိုင် (Key Leaders and Figures)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဏအ်ဝွံ ပံင်ကောံ လဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် သၟတ် ဗွဲမဂၠိုင် မဒှ် ကၠုင် မၞိဟ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုင်ဗၟာ ရ။
| ယၟု က္ဍိုပ်သကိုပ် | တာလျိုင် အခိင်ဂှ် (၁၉၃၆) | တာလျိုင် လက္ကရဴ ပ္ဍဲ ဝင် |
|---|---|---|
| နာဲအံင်သာန် (Aung San) | အစာထီု မဂ္ဂဇြေန် အိုးဝေ ကေုာံ ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ | က္ဍိုပ်သကိုပ် ပရေင်ဗၠးၜး ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် ဒပ်ပၞာန် |
| ဥူနု (U Nu) | ဥက္ကဋ္ဌ သမဂ္ဂ ကွးဘာ (RUSU) | သမ္မတ/ဝန်ဇၞော် ပထမအိုတ် အခိင် ဍုင်ဗၟာ သၠးပွး |
| အေမ်. အေ. ရာရှေတ် (M. A. Raschid) | ညးအုပ်ကာ သမဂ္ဂ ကွးဘာ | ဝန်ဇၞော် ပရေင်ပညာ ကေုာံ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် |
| ဦးကျော်ငြိမ်း (Kyaw Nyein) | က္ဍိုပ်သကိုပ် ကွးဘာ တဝ်စၞေဟ် | ဒု-ဝန်ဇၞော် ဍုင်ဗၟာ အခိင် ဖဆပလ (AFPFL) |
| ဦးညိုမြ (Nyo Mya) | ညးမချူ လိက် "Hell Hound At Large" | အစာကဝိ ကေုာံ အစာပရိုင် ပြာကတ် |
၅။ လၟေင် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် (Timeline of the Strike and Activities)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ နာဲအံင်သာန် ကဵု ဥူနု ဒးဒုင် ပ္တိတ် နူ ဘာ တုဲ၊ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၅ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆ ဂှ် ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ၜိုတ် ၇၀၀ ပြင်င် ဒေါအ် ထောအ် ပရေင်တိုန် ဘာ တုဲ စတင် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ရ။
ညးတအ် တိတ် အာ နူ တက္ကသိုလ် တုဲ အာ တန် သ္ၚိ ကွးဘာ (Strike Camp) ပ္ဍဲ လတူ က္ဍိုပ် ကျာ်လ္ဂုင် (Shwedagon Pagoda) ရ။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပတန် "ကမ္မတဳ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ" (Strike Committee) မွဲ ရ။ ပရေင်ချဳဓရာင် ဏအ် ပြးဇး အာ ပြဟ်ပြဟ် တုဲ ကွးဘာ နူကဵု ဘာတန် အလုံ ဍုင် မပ္တံကဵု ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မာန္တလေ တအ် လေဝ် ပါလုပ် ကၠုင် မွဲစွံ ကီု ရ။
၆။ ပရေင်ပါလုပ် နူကဵု ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဂကောံနာနာ (Public and Organizational Support)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ ဏအ် ကလိဂွံ ပရေင်ထံက်ပင် နူကဵု ညးဍုင်ကွာန် ဗွဲမဇၞော် ရ။ ဂကူမန်၊ ဂကူဗၟာ၊ ကေုာံ ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင် တၞဟ် တအ် လေဝ် ပလံင် ဇွောအ်မ စၞစ သွက် ကွးဘာ တအ် မနွံ ပ္ဍဲ ကျာ်လ္ဂုင် ရ။[၄]
သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ လကျာ် တအ် လေဝ် ဟီု ထံက်ဂလာန် ကု ကွးဘာ တအ် ကီု ရ။ လိက်ပရိုင် မပ္တံကဵု ပရိုင် မြန်မာ့အလင်း (New Light of Myanmar) တအ် ချူ ထ္ၜး ပရူ ကွးဘာ တအ် လၟိုန် တ္ၚဲ တုဲ ပကဵု ညံင် အလဵုအသဳ အင်္ဂလိက် တအ် ဂွံ ဒးဒုင် ဓရိုဟ် က္ဍင် ကၠုင် ရ။ ပရေင်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ ဂှ် ဒှ် အာ ပေါဲတဝ်စၞေဟ် ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် ရ။
၇။ ပေါဲသဳကၠဳ ကေုာံ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် (Negotiations and Resolutions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ်နူ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဂှ် ဇၞော် ကၠုင် လောန် တုဲ၊ အလဵုအသဳ အင်္ဂလိက် တအ် ဒး ဒက်ပတန် ကမ္မတဳ သၟာန်စၟတ် သွက်ဂွံ သဳကၠဳ ကု ကွးဘာ တအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဝန်ဇၞော် ပရေင်ပညာ ဒေါက်တာ ဘမော် (Dr. Ba Maw) ဒှ် မၞိဟ် ဒေါဝ် မသဳကၠဳ အကြာ ကွးဘာ ကေုာံ တက္ကသိုလ် ရ။
ကြဴနူ ပေါဲသဳကၠဳ ပွိုင် မွဲ ဂိတု ပြင် တုဲ၊ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ဒုင်တဲ တင်အာတ်မိက် ကွးဘာ တအ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
- ကလေင် ဒုင်တဲ နာဲအံင်သာန် ကဵု ဥူနု ညံင် ဂွံ ဆက် တိုန် ဘာ။
- ဖျေဟ် အမိင် သွက်ဂွံ ပြင်ဆင် သၞောဝ်ဥပဒေ တက္ကသိုလ် (University Act) ညံင် ဂွံ နွံကဵု ဗၠးၜး။
- ကဵု အခေါင် ဒက်ပတန် ဂကောံ သမဂ္ဂ ကွးဘာ လတူ ဥပဒေ (Legal recognition of Students' Unions)။
၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်ပညာ (Impact on Education)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ သၞာံ ၁၉၃၆ ဝွံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် သၞောတ် ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဇၞော် ရ။ လဒက်ပတန် တက္ကသိုလ် မအုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု မၞိဟ် အင်္ဂလိက် သၟး ဂှ် ဒး ဖျေဟ် အစောံ တုဲ၊ မၞိဟ် ဒေသ (Local educators) တအ် ပါလုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဂၠိုင် တိုန် ရ။
လက္ကရဴ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဂှ်၊ ဦးဖေမောင်တင် (U Pe Maung Tin) ဂွံ ဒှ် အစာဇၞော်ဘာ ကောန်ဍုင် ဒေသ ပထမအိုတ် (First native Principal) ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ရ။ တုဲပၠန် သၞောတ် ဗတောန် လိက် မစကာ ဆ အင်္ဂလိက် သၟး ဂှ် ယှောတ် စှ်ေ တုဲ ကဵု အခေါင် လ္ၚတ် လိက်ပတ် ကေုာံ ဝင် ဒေသ ဇကု ဂၠိုင် တိုန် ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်အံင်ဇၞး အဓိက သွက် ပရေင်ပညာ ကောန်ဂကူ ရ။
၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜး (Impact on History and Independence Movement)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဖဵုသက်ရောက် ဇၞော်အိုတ် သွက် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ဝင် ပရေင်ဗၠးၜး ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် မတန် သ္ၚိ ပ္ဍဲ ကျာ်လ္ဂုင် ဂှ်၊ ကွးဘာ တအ် ဒက်ပတန် လဝ် ဂကောံသမဂ္ဂ ကွးဘာ အလုံဍုင်ဗၟာ (ABSU) မဒှ် ဂကောံ မပံင်ကောံ လဝ် ကွးဘာ နူကဵု အလုံ ဍုင် မွဲ ရ။[၅]
ဂကောံ ABSU ဏအ်ဝွံ ဒှ် ကောန်ဍုင် (Training ground) သွက် က္ဍိုပ်သကိုပ် သၟတ် တအ် ဂွံ လ္ၚတ် လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ကေုာံ ဝါဒ သဵုရှေယ်လေစ် (Socialism) ရ။ နူကဵု ကွးဘာ တအ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ကၠုင် ဂကောံ သခင် (Thakin movement) ကေုာံ လက္ကရဴ ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပတန် ရဲဘော်သုံးကျိပ် (Thirty Comrades) တုဲ တဝ်စၞေဟ် ပၞာန် ကု အင်္ဂလိက် စဵုကဵု ကလိဂွံ ပရေင်ဗၠးၜး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ရ။
၁၀။ ကဏ္ဍ အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Legacy and Commemoration)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ သၞာံ ၁၉၃၆ ဝွံ ဒှ် အာဲကၟာဲ ဝင် မပြာကတ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဝင် ဂကူမန် ရ။ လညာတ် စိုတ်ဓါတ် "ဟွံဖျေဟ် က္ဍိုပ် ကု ညးမဍဵုဍိုက်" (Defiance against oppression) မစတင် လဝ် နူကဵု ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဏအ် ဂှ် ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကွးဘာ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၆၂၊ ၁၉၈၈ (ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ၈၈၈၈) ကေုာံ စဵုကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ရ။
အခိင် တ္ၚဲဏအ်၊ သ္ၚိ သမဂ္ဂ ကွးဘာ မနွံ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ပလီု လဝ် နကဵု အလဵုအသဳ ပၞာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၂ ကီုလေဝ်၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ပရူ ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ၁၉၃၆ ဝွံ ဆက် ဂျိုင် ဒၟံင် ပ္ဍဲ စိုတ် သၟတ် တအ် လၟိုန် ရ။ တ္ၚဲ ကွးဘာ တအ် မစတင် ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ဂှ် ညးတအ် ကၠောန် သဘင် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် တ္ၚဲ ဝင် ကွးဘာ မွဲ ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Maung, Maung (1989). Burmese Nationalist Movements 1940-1948. Kiscadale Publications, 15-22။
- ↑ Silverstein, J. (1977). Burma: Military Rule and the Politics of Stagnation. Cornell University Press, 32-38။
- ↑ Lintner, B. (1990). Outrage: Burma's Struggle for Democracy. White Lotus, 25-28။
- ↑ Houtman, G. (1999). Mental Culture in Burmese Crisis Politics. ILCAA, 120-125။
- ↑ Aung-Thwin, M. (2013). A History of Myanmar since Ancient Times. Reaktion Books, 180-185။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- တက္ကသိုလ် လ္ဂုင် (Yangon University)
- အံင်သာန်၊ နာဲ (Aung San)
- နု၊ ဦး (U Nu)
- ပေါဲထ္ၜးဆန္ဒ ကွးဘာ သၞာံ ၁၉၂၀ (1920 student strike)