ပြကိုဟ်တဒ္ဓိတ် (၆၂) သုတ်၊သုတ်စဥ်
| ပြကိုဟ်တဒ္ဓိတ် (၆၂) သုတ် | |
|---|---|
| ဝှာင်:Pali Manuscript.jpg ပြကိုဟ်သဒ္ဒါပါဠိ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဝေါဟာရတဒ္ဓိတ် | |
| ညးချူ | မဟာကစ္စာယန (ဟွံသေင်မ္ဂး အစာသဒ္ဒါမန်-ဗၟာ မပကောံလဝ်) |
| ဂကူ လိက်ပတ် | ပြကိုဟ် သဒ္ဒါပါဠိ (Pali Grammar) |
ပြကိုဟ်တဒ္ဓိတ် (၆၂) သုတ် (အင်္ဂလိက်: Pali Grammar: Taddhita Section) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍအဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်သဒ္ဒါပါဠိကစ္စာဲ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵု လၟေင်သုတ် (Sutta) လၟိဟ် ၆၂ သုတ် သွက်ဂွံသောင်ကလး နဲကဲဖန်ဗဒှ် ဝေါဟာရတၟိ နကဵုပွမဆက်စုတ် ပစ္စယ် (Suffixes) ပ္ဍဲကၞောတ် နာမ်ပဒ်ဂမၠိုင်ရ။
နကဵုမတ်တၠပညာ ဘာသာဗေဒ (Linguistics) မ္ဂး၊ လၟေင်ကမၠောန် တဒ္ဓိတ်ဝွံ တုပ်သၟဟ် ကုနဲကဲ ပွမဖန်ဗဒှ် ရုပ်သဒ္ဒါ အဆက် (Secondary Derivation / Morphological Derivation) တုဲ၊ ဍေဟ်ဒှ် သ္ဇိုင်ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံကၠိုဟ်စိုတ် ရိုဟ်ကၞက်ဝေါဟာရ ပါဠိ ဗွဲမနွံကဵု ယုတ္တိဗေဒ ဇေတ်ဇေတ် ရ။
လညာတ်တၠပညာ ကေုာံ ရုပ်သဒ္ဒါဗေဒ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲသၞောတ် သဒ္ဒါပါဠိမ္ဂး ဝေါဟာရမွဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု နာမ် (Noun) ကေုာံ ပစ္စယ် (Suffix) မ္ဂး ကော်စ တဒ္ဓိတ် ရ။ (ယဝ်ရ ဖန်ဗဒှ်လဝ် နူ ကြိယာ-ဓါတ် မ္ဂး ကော်စ ကိတ် ရ)။
- ဗီုပြင် ဖန်ဗဒှ်:
နာမ်ပဒ် + တဒ္ဓိတ်ပစ္စယ် = တဒ္ဓိတန္တပဒ် (ဝေါဟာရတၟိ) - ဥပမာ: ဝသိဋ္ဌ (နာမ်: ယၟုဣသိ) + ဏ (ပစ္စယ်: ကောန်ဇာတ်) = ဝါသေဋ္ဌ (ကောန်ဇာတ် ဣသိဝသိဋ္ဌ)။ နဲကဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာဗေဒ ကော်စ Patronymic derivation ရ။
လၟေင် သုတ်စဥ်ဂမၠိုင် (Structure of the 62 Suttas)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သုတ်ပါဠိ သီုဖအိုတ် ၆၂ သုတ်ဂှ် သွက်ဂွံလ္ၚတ်လောဲသွာ နကဵု သၞောတ်အစာံ (Standardization) မ္ဂး ပါ်ခြာလဝ် နကဵု ကဏ္ဍဍောတ် ၃ သာ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ၄ သာ် အတိုင်မူအစာသဒ္ဒါတၞဟ်ဟ်) ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
၁။ သာမညတဒ္ဓိတ် (အပစ္စ ကေုာံ အနေကတ္ထ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဇၞော်အိုတ်တုဲ သောင်ကလးလဝ် ပစ္စယ် မတွဟ်ဂး "ကောန်ဇာတ်" (အပစ္စ)၊ "ဆေင်စပ်"၊ "နွံတဴ" ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် တၞဟ်ဟ်သာ် (အနေကတ္ထ) ရ။
- သုတ်အဓိကဂမၠိုင်: ဏ, ဏာယန, ဏာန, ဏေယျ စတမ်။
- လညာတ်ပညာ: ဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ် နာမ်မဆေင်စပ် (Relational nouns) ကေုာံ နာမဝိသေသန (Adjectives) ရ။
၂။ ဘာဝတဒ္ဓိတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် စၞောန်ပညုင် ထ္ၜးကဵု သဘာဝ၊ အကာဲအရာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒဒှ် (Abstract concepts) ရ။
- သုတ်အဓိကဂမၠိုင်: တ, တ္တ, တာ, ဏျ, ဏေယျ စတမ်။
- ဥပမာ: မနုဿ (မၞိဟ်) + တ္တ = မနုဿတ္တ (ဒဒှ်မၞိဟ်)။
- လညာတ်ပညာ: တုပ်သၟဟ် ကုပွမစုတ် Suffix "-ness" ဟွံသေင်မ္ဂး "-hood" ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် (Abstract noun derivation) ရ။
၃။ အဗျယတဒ္ဓိတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဝေါဟာရ မဟွံပြံင်လှာဲ ရုပ်သာ် (Indeclinables) မပ္တံကဵု ကြိယာဝိသေသန ကေုာံ ပဒ်အဆက်ဂမၠိုင်ရ။
- သုတ်အဓိကဂမၠိုင်: ထာ, ထံ, ဒါ, ဒါနိ စတမ်။
- ဥပမာ: သဗ္ဗ (အိုတ်သီု) + ထာ = သဗ္ဗထာ (အလုံအိုတ်သီု / သီုဖအိုတ်)။
- လညာတ်ပညာ: သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် Adverbs ကေုာံ Indeclinable words ဗွဲမနွံကဵု ယုတ္တိဗေဒ။
ဇယား လၟေင်သုတ်စဥ် (Partial List)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟိုတ်နူ သုတ်နွံ ၆၂ မတုဲ၊ ပ္ဍဲဇယားဏအ် ထ္ၜးလဝ်ကဵု အစာံ (Sample) သုတ်အဓိကဂမၠိုင်ရ။ (ညးလွပ်တအ် ဆက်ဗပေင်စုတ်မာန်ရ)။
| လၟေင် | ယၟုသုတ် (ပါဠိ) | အဓိပ္ပါယ် / လညာတ်ပညာ | ကဏ္ဍ |
|---|---|---|---|
| ၁ | အပစ္စေ ဏ | သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် ကောန်ဇာတ်။ | သာမညတဒ္ဓိတ် |
| ၂ | ဏာယန ဏာန ဏေယျာ... | ပစ္စယ်တၞဟ် သွက် အပစ္စတဒ္ဓိတ်။ | သာမညတဒ္ဓိတ် |
| ... | ... | ... | ... |
| ၄၅ | တဿ ဘာဝေါ တ္တ တာ ဏျာ... | သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် နာမ်သဘာဝ (Abstract nouns)။ | ဘာဝတဒ္ဓိတ် |
| ... | ... | ... | ... |
| ၆၂ | ဣဒမသ္မိံ... | (သုတ်လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲတဒ္ဓိတ်) | အဗျယတဒ္ဓိတ် |