ပြကိုဟ်မန်ဂမၠိုင်
ပြကိုဟ်မန်ဂမၠိုင် (အင်္ဂလိက်: Mon Religious Texts/Manuscripts) ဂှ် ဒှ်လိက်ပတ်သာသနာ၊ ပြကိုဟ်ပိဋကတ်၊ ကေုာံ လိက်ပတ်ဒဿနနာနာ မချူခၞံလဝ်နကဵုဘာသာမန် ခေတ်အဆက်ဆက်ရ။ ပြကိုဟ်တအ်ဏအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲဗီုပြင်လိက်သၠရိုတ် (Palm-leaf manuscripts)၊ လိက်စံင် (Parabaik) ကေုာံ လိက်ကၞပ်ခေတ်တၟိရ။
၁. ကဏ္ဍပြကိုဟ်အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပြကိုဟ်မန်ဂမၠိုင် ပါ်ခြာလဝ်နကဵုဘာသာပညာနာနာ:
- ပြကိုဟ်ပိဋကတ် (Scriptures): ပြကိုဟ်ဝိနယ၊ သုတ္တန် ကေုာံ အဘိဓမ္မာ မကၠာဲစၠောအ်လဝ်နကဵုဘာသာမန် (နိဿယ)။
- ပြကိုဟ်ဝင်သာသနာ (Ecclesiastical History): ဝင်ကျာ်၊ ဝင်ဓာတ်၊ ကေုာံ ဝင်သံဃမန် (ဥပမာ - ဝင်သာသနာမန်)။
- ပြကိုဟ်လောကဳ (Secular Texts): ပြကိုဟ်ဗေဒင်၊ ပြကိုဟ်ဂဥုဲ ကေုာံ ပြကိုဟ်နဲကဲအုပ်ဓုပ်ဍုင် (ဥပမာ - ပြကိုဟ်ဓမ္မသတ်)။
- လိက်ပတ်ဒဿန (Philosophical Texts): ပြကိုဟ်မလ္ၚတ်ပရူသဘာဝ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဒဿနအဆံင်သၠုင်။
၂. ပြကိုဟ်မန် ကေုာံ အစောံသတ္တိ (Agency)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနဲကဲသုတေသန (Sociology of Knowledge)၊ ပြကိုဟ်မန်ဂှ် ဒှ် "Epistemological Resistance" (ပွမစဵုဒၞာနကဵုသၞောတ်ပညာ)။ ဍေဟ်ထ္ၜးကေတ်မာန် ဗီုလဵုသင်မန် (Mon Sangha) မသုင်စောဲပညာပြကိုဟ် သွက်ဂွံပခိုင်ကေတ် "Institutional Autonomy" (အဝဵုအပ္ဍဲဌာန) မဗၠးၜးနူ "State-led Education" (ပညာရေးအလဵုအသဳ) ရ။