ပွမကၟာတ်ဒဒိုအ် ဘာလိန်

ပွမကၟာတ်ဒဒိုအ် ဘာလိန်
(Berlin Blockade & Airlift)
	; ကောန်ၚာ် ဂျာမနဳ တအ် ရံင်ဒၟံင် က္ၜင်ကျာ C-54 အမေရိကာန် မစှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲက္ၜင်ကျာ Tempelhof ပ္ဍဲအခိင် Berlin Airlift (၁၉၄၈)
ကတဵုဒှ်	၂၄ ဂျောန် ၁၉၄၈ – ၁၂ မေ ၁၉၄၉
ဒၞာဲ	ဘာလိန် ပလိုတ်၊ ဂျာမနဳ
သွဟ်	မဟာမိတ် ရးပလိုတ် တအ် ဇၞး။ သဵုဗိယေတ် ပံက်ကလေင် ကၟာတ်ဒဒိုအ်။
ညးမပါလုပ် အဓိက	မဟာမိတ် ရးပလိုတ်:; အမေရိကာန်; ဗြိတိန်; ပြင်သေတ်; ; မဟာမိတ် ဗမံက်:; ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ်
က္ဍိုက်က္ဍိုပ် (ပလိုတ်)	Lucius D. Clay; William H. Tunner
က္ဍိုက်က္ဍိုပ် (ဗမံက်)	Joseph Stalin; Vasily Sokolovsky
လၟိဟ် ကပေါတ် မပလံင်	၂,၃၃၄,၃၇၄ တာန် (Tons)
လၟိဟ် လမျီု မအိုတ်အာ	အမေရိကာန် ၃၁ တၠ၊ ဗြိတိန် ၄၀ တၠ၊ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် (ဟိုတ်နူ က္ၜင်ကျာ ဒတုံ)

ပွမကၟာတ်ဒဒိုအ် ဘာလိန် (အင်္ဂလိက်: Berlin Blockade) ဟီုဂှ် ဒှ် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု အလုံဂၠးကဝ် အဓိက ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) မကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ သၞာံ ၁၉၄၈ စဵုကဵု ၁၉၄၉ ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ တုဲ၊ ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် (Soviet Union) ကၟာတ်လဒဵုထောအ် ဂၠံင်တရဴ ကွဳပၟတ်၊ ဂၠံင်ကာ ကေုာံ ဂၠံင်ဍာ် သီုဖအိုတ် မဆက်စၠောအ်လဝ် ဇရေင် ဍုင်ဘာလိန် လပါ်ပလိုတ် မနွံသၟဝ် တဲ မဟာမိတ် ရးပလိုတ် (ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ဗြိတိန် ကေုာံ ပြင်သေတ်) တအ်ရ။ သဵုဗိယေတ် တအ် အာတ်မိက်လဝ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ မဟာမိတ် ရးပလိုတ် တအ် နုက်ကေတ်ထောအ် သြန်တၟိ ဒံက်ချ်မာတ် (Deutsche Mark) မပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲ ဘာလိန် လပါ်ပလိုတ် မ္ဂး၊ ညးတအ် ကလေင်ပံက်ကဵု ဂၠံင်ရောင်။ ဆဂး ရးပလိုတ်တအ် ဟွံဒုင်တဲတုဲ၊ စၞးမကဵုဒြဟတ် ပၞာန်ဂှ် ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်ရီုဗင် ကပေါတ် နူလပါ်ကျာ (Berlin Airlift) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် စၞစ၊ ချး ကေုာံ ကပေါတ်နွံပၟိက်ဂမၠိုင် ဇရေင် ညးဍုင်ကွာန် ဘာလိန် လပါ်ပလိုတ် ပွိုင် (၁၅) ဂိတု ရ။

၁။ နိဒါန် (Introduction)

ပွမကၟာတ်ဒဒိုအ် ဘာလိန် ဂှ် ဒှ် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အဓိက ကိုပ်ကၠာအိုတ် အကြာ သၞောတ်ဝ် ဝါဒ ကေပဳတယ်လစ် (Capitalism) ကေုာံ ဝါဒ ကောန်မျူနေတ် (Communism) ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ ရ။ ဍုင်ဘာလိန် ဂှ် ၜိုန်ရ နွံဒၟံင် အပ္ဍဲ ဒေသ ဂျာမနဳ ဗမံက် မနွံသၟဝ်တဲ သဵုဗိယေတ် ကီုလေဝ်၊ အတိုင် သ္ကုတ်ပရအ် ပၞာန်မ္ဂး ဍုင်ဂှ် ပါ်လဝ် ပန် ကဏ္ဍရ။ ကာလ သဵုဗိယေတ် ကၟာတ်ထောအ် ဂၠံင်တရဴ သီုဖအိုတ်ဂှ်၊ ရးပလိုတ်တအ် စကာ က္ၜင်ကျာတုဲ ပလံင်ဗစိုပ် ကပေါတ် သွက် ညးဍုင်ကွာန် ဘာလိန် ပလိုတ် ၜိုတ် ၂.၅ ပြကောဋိကိုဋ် ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ် ဂွံယၟု "Operation Vittles" ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ကေုာံ "Operation Plainfare" ပ္ဍဲ ဗြိတိန် ရ။ ကၞောတ်တဲ သဵုဗိယေတ် တအ် ဒးကလေင် ပံက်ထောအ် ဂၠံင်တရဴ ပ္ဍဲ ဂိတု မေ ၁၉၄၉ ရ^[၁]။

၂။ ဒဒှ်လက္ကရဴ ကေုာံ ဟိုတ်တမ် (Background and Origins)

ကြဴနူ ဂျာမနဳ နာဇြဳ ဒးဒုင်ကျအာ ပၞာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅ ဂှ်၊ မဟာမိတ်တအ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲ တင်တုပ်စိုတ် ပေါတ်သဒါမ် (Potsdam Agreement) တုဲ ပါ်ကရေက်ထောအ် ဂျာမနဳ ပန် ကဏ္ဍ ရ။ ကဏ္ဍတအ်ဂှ် အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု အမေရိကာန်၊ ဗြိတိန်၊ ပြင်သေတ် ကေုာံ သဵုဗိယေတ် ရ။ ဍုင်ဇၞော် ဘာလိန် ဂှ် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲ ဒေသ သဵုဗိယေတ် ဇမ္ၚောဲ ၁၀၀ တိုင် (၁၆၀ ကဳလဝ်မဳတာ) ကီုလေဝ်၊ ဍုင်ဂှ် လေဝ် ပါ်လဝ် ပန် ကဏ္ဍ အတိုင်ဂှ်ကီုရ။ အခိင်ဂှ် လညာတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓূপ အကြာ ရးပလိုတ် ကဵု သဵုဗိယေတ် ဂှ် စတၞဟ်ခြာ ကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ သဵုဗိယေတ်တအ် ကေတ်ဏာ စက်ယန် ကေုာံ ကပေါတ် နူကဵု ဂျာမနဳ သွက်ဂွံ ကလေင်ဒက်ပတန် ဍုင်ညးတအ်တုဲ၊ ရးပလိုတ်တအ်ဂှ် မိက်ဂွံ ကလေင် ဇၞော်မောဝ်ကဵု ဂျာမနဳ ညံင်ဂွံ ဒှ် ဍုင် မခိုင်ကၠိုက် မွဲရ^[၂]။

၃။ ဟိုတ် ကေုာံ ပွမစကၟာတ်ဒဒိုအ် (Causes and Beginning of the Blockade)

ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် သဵုဗိယေတ် ဂွံ ကၟာတ်ဒဒိုအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သြန် (Currency Reform) ရ။ ပ္ဍဲ ဇန်နဝါရဳ ၁၉၄၈၊ မဟာမိတ် ရးပလိုတ် တအ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်သဳကၠဳ တြဴ-ဍုင် (London Six-Power Conference) သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဂျာမနဳ ပလိုတ် နဒဒှ် ဍုင်တၟိ မွဲရ။ ညံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂွံ ခိုင်ကၠိုက်ဂှ် ညးတအ် ပတိတ် သြန်တၟိ "ဒံက်ချ်မာတ် (Deutsche Mark)" ပ္ဍဲကဵု ဂျာမနဳ ပလိုတ် ကေုာံ ဘာလိန် ပလိုတ် ရ။ သဵုဗိယေတ် တအ် ဒက်ဒေါသ ဗွဲမလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတု ဂျောန် ၂၄ ဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ် အမိင် ကၟာတ်ထောအ် ဂၠံင်ကာ၊ ဂၠံင်ကွဳပၟတ် ကေုာံ ဂၠံင်ဍာ် သီုဖအိုတ် မလုပ်စိုပ် ဘာလိန် ပလိုတ် ရ။ လျးလလဳ မကၠုင် နူ လပါ်ဗမံက် လေဝ် ပိုတ်အာ သီုဖအိုတ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် သဵုဗိယေတ် ဂှ် သွက်ဂွံ ကဵု ညးဍုင်ကွာန် ဘာလိန် ပလိုတ် ကၠောဝ်ဗျဵု တုဲ ဒုင်ဖျေဟ်တဲ သၟဝ် အုပ်ဓလီု သဵုဗိယေတ် ရ^[၃]။

၄။ တုင်သွဟ် ရးပလိုတ်: တရဴကျာ ဘာလိန် (Western Response: The Berlin Airlift)

ပရူ Berlin Airlift ပ္ဍဲ YouTube

အခိင် ကၟာတ်ဒဒိုအ်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန် ဘာလိန် ပလိုတ် ၂.၅ ပြကောဋိကိုဋ် ဂှ် နွံ စၞစ သွက် ၃၆ တ္ၚဲ ကေုာံ ချး သွက် ၄၅ တ္ၚဲ သၟးရ။ သေနာပတိ အမေရိကာန် Lucius D. Clay ဂှ် ဒစဵုဒစး သဵုဗိယေတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ "ပိုယ် ဟွံတိတ် နူ ဘာလိန်" ရ။ ယဝ်ရ စကာ ပၞာန် တက်ပံက် ဂၠံင်မ္ဂး ပၞာန်ဂၠးတိ တတိယ ကတဵုဒှ်မာန်ရောင် ထေင်ကေတ်တုဲ၊ သမ္မတ ဟာရဳ ထရူးမေန် (Harry S. Truman) ကဵု အခေါင် စကာ က္ၜင်ကျာ သွက်ဂွံ ပလံင် ကပေါတ်ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ကိုပ်ကၠာ ထေင်လဝ် ဟွံအံင်ဇၞး မာန်၊ ဟိုတ်နူ ဒးပလံင် ကပေါတ် ၃,၄၇၅ တာန် လၟေင်တ္ၚဲ ညံင်ဍုင် ဂွံဂျိုင်တန်တဴ မာန်ရ။ ဆဂး က္ၜင်ကျာ C-47 ကေုာံ C-54 တအ် စတင် ပဝ်တိတ် နူ ဂျာမနဳ ပလိုတ် တုဲ စှ်ေ ပ္ဍဲ ဘာလိန် ရ^[၄]။

၅။ လၟေင်ကမၠောန် တရဴကျာ ကေုာံ ကိရိယာဂမၠိုင် (Airlift Operations and Logistics)

လၟေင်ကမၠောန် တရဴကျာ ဂှ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သေနာပတိ William H. Tunner မကေင် နွံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပလံင်ကပေါတ် လ္တူ ဒဵုဟိမဝန္တာ (The Hump) ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ ရ။ ညး ဖျေဟ် သၞောတ်ဝ် အခိင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်-

က္ၜင်ကျာ တအ် ဒးပဝ် မွဲဂၠံင်ဓဝ် (One-way corridors)။
က္ၜင်ကျာ မွဲမ ကဵု မွဲမ ဒးခြာ ၃ မိနေတ်။
ယဝ်ရ စှ်ေ ဟွံဂွံ ဟိုတ်နူ ရာသဳဥတု မ္ဂး၊ ဟွံကဵု အခေါင် ကလေင်ဂေတ် စှ်ေ မွဲဝါပၠန်၊ သ္ဒး ကလေင်ပဝ်စဴ အာ ဂျာမနဳ ပလိုတ် တပ်တပ်ရ။

ပ္ဍဲ အခိင် အထောတ်အထင်အိုတ်ဂှ်၊ က္ၜင်ကျာ မွဲမ စှ်ေ ပ္ဍဲ ဘာလိန် ဇၟာပ် ၃၀ စက္က ရ။ ကပေါတ် မပလံင် အဓိက ဂှ် ဒှ် ချး (သွက်ဂွံ ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ လလဳ) မဒှ် ၆၅% အလုံ ကပေါတ် သီုဖအိုတ်ရ။ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် ကွာင်၊ က၊ ဍာ်တှ် ကေုာံ ဂဥုဲဂမၠိုင် ရ^[၅]။

၆။ ဗုံးသဂြာ ကေုာံ အစဳအစောန် ဍောတ်တ်ဂမၠိုင် (Candy Bombers and Operation Little Vittles)

အရာ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု Berlin Airlift ဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် ဍောတ်တ် မကော်စ "Operation Little Vittles" ရ။ ကသပ်ဏအ် စတမ်ကၠုင် နူကဵု ပိုက်လောတ် (Pilot) အမေရိကာန် Gail Halvorsen ရ။ ညး ဆဵု ကောန်ၚာ် ဂျာမနဳ တအ် ဒတုံဒၟံင် ပ္ဍဲ သြင် က္ၜင်ကျာ တုဲ၊ ညး ကဵု ဓါတ်ကဝ် ကု ကောန်ၚာ်တအ်ရ။ တုဲ ညး ကဵု ဂတိပါင် ဒဒှ်ရ အလန်ဂတ ညး ကၠုင်မ္ဂး ညး တက်သၞေင် က္ၜင်ကျာ (Wiggle wings) တုဲ ညး ဖျေဟ်ကဵု ကွာင် နကဵု လေပ်က္ဍိုပ် (Parachutes) ဍောတ်တ် ရ။ ညး ဂွံယၟု "Uncle Wiggly Wings" ဟွံသေင်မ္ဂး "Candy Bomber (ဗုံးသဂြာ / Rosinenbomber)" ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ် ပြာကတ်အာ အလုံ ဂၠးတိ တုဲ၊ ညးဍုင်ကွာန် အမေရိကာန် တအ် ကဵု ဒါန် ကွာင် သဂြာ ၜိုတ် ၂၃ တာန် သွက်ဂွံ ဖျေဟ်ကဵု ကောန်ၚာ် ဘာလိန် တအ်ရ^[၆]။

၇။ သၞောတ်ဝ် လေလံ ကေုာံ အန္တရာယ် ပရေင်ကျာ (Air Corridors and Aviation Hazards)

ပရေင်ပလံင် ကပေါတ် နကဵု ကျာ ဂှ် ဒှ် အန္တရာယ် ဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။

လေလံကျာ (Air Corridors): အတိုင် တင်တုပ်စိုတ် ၁၉၄၅ မ္ဂး၊ သဵုဗိယေတ် ကဵုလဝ် အခေါင် လေလံကျာ ၃ သာ် (ဇမၠိင် ၂၀ တိုင်) သွက်ဂွံ ပဝ် လုပ် ဘာလိန် ရ။
ဒၞာဲက္ၜင်ကျာ (Airports): အဓိက ဒၞာဲက္ၜင်ကျာ ဂှ် ဒှ် Tempelhof ပ္ဍဲ ဒေသ အမေရိကာန် ကေုာံ Gatow ပ္ဍဲ ဒေသ ဗြိတိန် ရ။ ဟိုတ်နူ က္ၜင်ကျာ စှ်ေဂၠိုင်လောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲ ဒေသ ပြင်သေတ် ဂှ် ညးတအ် သြိုင်ခၞံ ဒၞာဲက္ၜင်ကျာ တၟိ မကော်စ "Tegel" ပ္ဍဲ အခိင် ဆ ၉၀ တ္ၚဲ ဓဝ်ရ။
အန္တရာယ်: ရာသဳဥတု အခိင် မုဟ်ကျာ (Winter) ဂှ် ပရေအ်လောန် တုဲ မတ်ဗြဲ ဂၠိုင်ရ။ သဵုဗိယေတ် တအ် လေဝ် ကၠောန် ပရေင်ပထုဲ (Harassment) ဗီုကဵု ပံက် လျးထဍိုက် လ္တူ မတ် ပိုက်လောတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပဝ် က္ၜင်ကျာပၞာန် ကြပ်ကြပ် တအ်ရ^[၇]။

၈။ ပွမပံက်ကလေင် ကေုာံ သွဟ် လက္ကရဴ (Lifting of the Blockade and Aftermath)

ကာလ စိုပ် သၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတု ဧပြဳ မ္ဂး၊ လၟိဟ် ကပေါတ် မပလံင် နကဵု ကျာ ဂှ် ဂၠိုင်နူကဵု လၟိဟ် ကပေါတ် မကေင် ပလံင် နကဵု ကွဳပၟတ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံကၟာတ်ဒဒိုအ် တေအ် ဏီရ (စိုပ်စဵုကဵု ၁၂,၉၄၁ တာန် ပ္ဍဲ ဧပြဳ ၁၆ မကော်စ Easter Parade)။ သဵုဗိယေတ် တအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမကၟာတ်ဒဒိုအ် ဂှ် ဟွံအံင်ဇၞး တုဲ ဍေဟ်တအ် ဒးဒုင် ဟီုပျုတ် နူကဵု ဂၠးတိ ဗွဲမလောန်ရ။ တုဲပၠန် ရးပလိုတ် တအ် လေဝ် ကၟာတ်ဒဒိုအ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇရေင် ဂျာမနဳ ဗမံက် (Counter-blockade) တုဲ သဵုဗိယေတ် တအ် အခက်အခုဲ ကတဵုဒှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ ၁၂ မေ ၁၉၄၉၊ သဵုဗိယေတ် တအ် ပံက်ကလေင် ဂၠံင်တရဴ သီုဖအိုတ် ရ။ ဆဂး ရးပလိုတ် တအ် ဆက်ပလံင် ကပေါတ် နကဵု ကျာ စဵုကဵု ၃၀ သေတ်တေမ်ဗာ ၁၉၄၉ ညံင်ဂွံ နွံ ကပေါတ် ရိသတ် (Reserve) ယဝ်ရ သဵုဗိယေတ် ကလေင်ကၟာတ် ပၠန်ရ။

၉။ ဖိုလ်ဆက်စပ် ကေုာံ ဝင်ပြဝေဏဳ (Consequences and Historical Legacy)

ပွမကၟာတ်ဒဒိုအ် ဘာလိန် ဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် ဝင် ဥရောပ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

ပွမဒက်ပတန် NATO: အန္တရာယ် နူကဵု သဵုဗိယေတ် ဏအ် ပကဵု ညံင် ရးပလိုတ် တအ် ဂွံ ဒက်ပတန် ဂကောံ မဟာမိတ် ပၞာန် NATO ပ္ဍဲ ဧပြဳ ၁၉၄၉ ရ။
ဂျာမနဳ ၜါ: လၟေင်ကမၠောန်ဏအ် ပကဵု ညံင် ဂျာမနဳ ပလိုတ် (Federal Republic of Germany - FRG) ကေုာံ ဂျာမနဳ ဗမံက် (German Democratic Republic - GDR) ဂွံ ပါ်တရး ဒက်ပတန် နဒဒှ် ဍုင် ၜါ တၞဟ်ခြာ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။
ဘာလိန် ပလိုတ် နဒဒှ် သင်္ကေတ: ဘာလိန် ပလိုတ် ဂှ် ဒှ်အာ သင်္ကေတ "ပရေင်ဗၠးၜး (Freedom)" ပ္ဍဲကဵု လောက ပၞာန်လၜိုဟ် ရ^[၈]။

၁၀။ လၟိဟ် တွက်ဂၞန် ကေုာံ တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင် (Statistics and Key Figures)

ပရေင်ရီုဗင် လပါ်ကျာ ဏအ်ဂှ် ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် ပလံင်ကပေါတ် လပါ်ကျာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂၠးတိ ရ။

လၟိဟ် က္ၜင်ကျာ စှ်ေ/တိုန်: ၂၇၈,၂၂၈ ဝါ (US ကဵု UK ပံင်)။
လၟိဟ် ကပေါတ်: ၂,၃၃၄,၃၇၄ တာန် (US ပလံင် ၇၆.၄%၊ UK ပလံင် ၂၃.၃%)။
လၟိဟ် လမျီု အိုတ်: မၞိဟ် ၁၀၁ တၠ ချိုတ်အာ (၄၀ ဗြိတိန်၊ ၃၁ အမေရိကာန်၊ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် ဂျာမနဳ) ဟိုတ်နူ က္ၜင်ကျာ ဒတုံ။
တၠပညာ အဓိက:

 * Lucius D. Clay - သေနာပတိ အမေရိကာန် မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံဆုတ် နူ ဘာလိန်။
 * William H. Tunner - ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကေုာံ ဖျေဟ် လၟေင်ကမၠောန် တရဴကျာ။
 * Gail Halvorsen - ပိုက်လောတ် မဖျေဟ် ဗုံးသဂြာ (Candy Bomber)^[၉]။

References

External links

Berlin Blockade - လိက်ပရေင် ပ္ဍဲ အင်္ဂလိက် ဝဳကဳပဳဒဳယာ။
The Berlin Airlift - ရုပ်သေဝ် ဒဝ်ကျူမေန်တရဳ နူ PBS။

↑ Cherny, A. (2008). The Candy Bombers: The Untold Story of the Berlin Airlift and America's Finest Hour. G.P. Putnam's Sons. ISBN 978-0399154966။
↑ Gaddis, J. L. (2005). The Cold War: A New History. Penguin Press. ISBN 978-1594200625။
↑ Berlin Blockade.
↑ Smith, J. E. (1990). Lucius D. Clay: An American Life. Henry Holt & Company. ISBN 978-0805009996။
↑ Tunner, W. H. (1964). Over the Hump. Duel, Sloan, and Pearce။
↑ Raisin Bombers.
↑ West Berlin Air Corridor.
↑ History of Berlin.
↑ William H. Tunner.

[1] Cherny, A. (2008). The Candy Bombers: The Untold Story of the Berlin Airlift and America's Finest Hour. G.P. Putnam's Sons. ISBN 978-0399154966။

[2] Gaddis, J. L. (2005). The Cold War: A New History. Penguin Press. ISBN 978-1594200625။

[3] Berlin Blockade.

[4] Smith, J. E. (1990). Lucius D. Clay: An American Life. Henry Holt & Company. ISBN 978-0805009996။

[5] Tunner, W. H. (1964). Over the Hump. Duel, Sloan, and Pearce။

[6] Raisin Bombers.

[7] West Berlin Air Corridor.

[8] History of Berlin.

[9] William H. Tunner.

[၁]

[၂]

[၃]

[၄]

[၅]

[၆]

[၇]

[၈]

[၉]

ဗ ဓ ပ ပွမကၟာတ်ဒဒိုအ် ဘာလိန် ကေုာံ ပၞာန်လၜိုဟ် ပ္ဍဲ ဂျာမနဳ
လၟေင်ကမၠောန်: တရဴကျာ ဘာလိန် Operation Little Vittles ဗုံးသဂြာ (Candy Bombers)
ဒၞာဲက္ၜင်ကျာ: Tempelhof Gatow Tegel
မၞိဟ် အဓိက: Lucius D. Clay William H. Tunner Gail Halvorsen Joseph Stalin
ကဏ္ဍ ဆက်စပ်: ပၞာန်လၜိုဟ် NATO ဂျာမနဳ ဗမံက် ဂျာမနဳ ပလိုတ်