ပွမချဳဒရာင် နကဵုနဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ်

ပွမချဳဒရာင် နကဵုနဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် Nonviolent Action
သင်္ကေတ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peace symbol) မစကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ချဳဒရာင် အဟိံသ
ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက	ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်
တင်ရန်တၟအ် အဓိက	ပြံင်လှာဲ သၞောတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်မၞိဟ် သီုဟွံစကာ ဒြဟတ်ပလီုပလာ်
နဲကဲ အဓိကဂမၠိုင်	ပွမထ္ၜးဆန္ဒ၊ ပွမဟွံပံင်တောဲ (Noncooperation)၊ ပွမပါလုပ် တိုက်ရိုက် (Intervention)
ပူဂိုလ် မပြာကတ်	မဟတ္တမ ဂါန္ဒဳ၊ မာတင် လူတာ ကေန် ဍောတ်၊ ဂျေန် ရှာပ်

ပွမချဳဒရာင် နကဵုနဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် (အၚ်္ဂလိက်: Nonviolent Action) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမတဝ်စၞေဟ် ဟွံစကာ ပလီုပလာ် (Nonviolent Resistance) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်မၞိဟ် သီုဟွံမဲကဵု ပွမစကာ ဒြဟတ်အဆီ ကေုာံ လွဟ် (Physical violence) ရ။

နဲကဲဏအ်ဝွံ ဒှ် ဂၠံင်တရဴ လဒေါဝ် မွဲ အကြာ "ပွမဒုင်ယှအ် စှ်ေဖျေံက္ဍိုပ်" (Passive submission) ကေုာံ "ပွမတဝ်စၞေဟ် နကဵု လွဟ်" (Armed struggle) ရ။ ပူဂိုလ် မစကာ နဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် တအ်ဝွံ ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ အဝဵုအာဏာ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမအုပ်ဓုပ် တအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ "ပရေင်ပံင်တောဲ ကေုာံ ပရေင်ဒုင်တဲ နူကဵု ညးဍုင်ကွာန်" (Consent of the governed) တုဲ၊ ယဝ်ရ ညးဍုင်ကွာန် တအ် နုက်ကေတ်ထောအ် ပရေင်ပံင်တောဲဂှ်မ္ဂး၊ အဝဵုအာဏာဂှ် လီုလာ် စှ်ေအာမာန်ရ။

ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins)

လညာတ် ပွမတဝ်စၞေဟ် သီုဟွံစကာ ပလီုပလာ် ဝွံ နွံသဇိုင် လတူ သဘဴဓဝ် အဟိံသ (Ahimsa - ပွမဟွံပလီုပလာ် လမျီုညးတၞဟ်) မပြာကတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဂျိန် (Jainism) နူကဵု ဍုင်အိန္ဒိယ တြေံတေံရ။

ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ် နဲကဲဏအ် ဒှ်ကၠုင် လွဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မနွံကဵု ဒြဟတ် ဗွဲမလောန် နကဵု ပရေင်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် အဓိက ၜါ-

• မဟတ္တမ ဂါန္ဒဳ (Mahatma Gandhi): ညးဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ် "သတျာဂြဟ" (Satyagraha - ဒြဟတ် ဍာံစၟတ်) တုဲ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်လဝ် ပေါဲဗတိုက် ဗၠးၜး ဍုင်အိန္ဒိယ နူကဵု အေန်ပါယာ ဗြိတိန် နကဵု နဲကဲ သပိတ်ကၟာတ်၊ ပွမကွာ်တရဴ ၜဵု (Salt March) ကေုာံ ပွမဟွံကလင်အမိင် အလဵုအသဳ ရ။
• မာတင် လူတာ ကေန် ဍောတ် (Martin Luther King Jr.): ပ္ဍဲ ဍုင်အမေရိကာန်၊ ညးဝွံ စကာလဝ် နဲကဲ ဂါန္ဒဳ သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု သၞောတ်ပါ်ခြာ အသာ်စၞာံ (Segregation) ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ချဳဒရာင် အခေါင်အရာ ကောန်ဍုင်ကွာန် (Civil Rights Movement) စဵုကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

နဲကဲ အဓိကဂမၠိုင် (Key Methods)

အတိုင် သုတေသန တၠပညာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂျေန် ရှာပ် (Gene Sharp) မ္ဂး၊ နဲကဲ ပွမချဳဒရာင် နကဵုနဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ဝွံ နွံ စဵုကဵု ၁၉၈ သာ် တုဲ၊ ညး ပါ်လဝ် ဂကောံ အဓိက ပိ သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

၁။ ပွမထ္ၜးဆန္ဒ ကေုာံ ပွမကဵုသတိ (Protest and Persuasion): ဒှ် ပရေင်ချဳဒရာင် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဒစဵုဒစး နကဵု သင်္ကေတ သီုဟွံစကာ ဒြဟတ်ရ။ (ဥပမာ - ပွမကွာ်ထ္ၜးဆန္ဒ (Marches)၊ ပွမယိုက် ဒဒန်လိက် (Banners)၊ ပွမကောံဓရီု ဟီုတွဟ်၊ ကေုာံ ပွမဒယှ်ေဒွက် ဒစဵုဒစး တအ် ပါလုပ်ရ)။

၂။ ပွမဟွံပံင်တောဲ / ပွမဟွံကလင်အမိင် (Noncooperation): ဒှ် ပရေင်ချဳဒရာင် မနုက်ကေတ်ထောအ် ပရေင်ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဍုင်ကွာန် ရ။ (ဥပမာ - ပွမသပိတ်ကၟာတ် ဟွံရာန် ကပေါတ် (Boycotts)၊ သၟာကမၠောန်တအ် ဟွံစှ်ေကမၠောန် (Strikes)၊ ပွမဟွံကဵု အခေါန်၊ ကေုာံ ပွမတဝ်စၞေဟ် ဟွံကလင်အမိင် သၞောဝ် (Civil Disobedience) တအ် ပါလုပ်ရ)။

၃။ ပွမပါလုပ် ချဳဒရာင် တိုက်ရိုက် (Nonviolent Intervention): ဒှ် ပရေင်ချဳဒရာင် မလုပ်အာ ကၟာတ်လဒဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ပြံင်လှာဲထောအ် အကာဲအရာ မွဲမွဲ တိုက်ရိုက် ရ။ (ဥပမာ - ပွမလုပ်ဂဇအ်ထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲရုင် (Sit-ins)၊ ပွမကၟာတ်လဒဵု ဂၠံင်တရဴ (Blockades)၊ ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳ ညးဍုင်ကွာန် မပြိုင်ပ္ကာန် (Parallel government) တအ် ပါလုပ်ရ)။

ပရေင်အံင်ဇၞး ကေုာံ အစောံသတ္တိ (Effectiveness and Success)

ဗွဲမဂၠိုင် မၞိဟ်တအ် ထေင်လဝ် ပွမစကာ လွဟ်ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်နူ နဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ဆဂး အတိုင် သုတေသန ပရေင်ဍုင်ကွာန် မကၠောန်လဝ် နကဵု တၠပညာ **အေရဳကာ ချေနဝ်ဝေတ်** (Erica Chenoweth) ကေုာံ **မာရဳယာ သတဳဖေန်** (Maria Stephan) မ္ဂး-

• အကြာ သၞာံ ၁၉၀၀ ကဵု ၂၀၀၆ ဂှ်၊ ပရေင်ချဳဒရာင် နကဵုနဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် တအ်ဝွံ ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး (၅၃%) မဒှ် လၟိဟ် ၜါဆ ဂၠိုင်နူကဵု ပရေင်တဝ်စၞေဟ် နကဵု လွဟ် (မကလိဂွံ အံင်ဇၞး ဆ ၂၆%) ရ။
• သၞောဝ် ၃.၅% (The 3.5% Rule): သုတေသနဏအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ကောန်ဍုင်ကွာန် ၃.၅% သၟး ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ချဳဒရာင် နကဵုနဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ဗွဲမတန်ကြန်မ္ဂး၊ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်တၠအဝဵု လဵုမွဲ ဟွံဟီု ဒးဒုင် ပြံင်လှာဲ လီုလာ်အာ လၟိုန်ရ။

ဟိုတ် မဂွံအံင်ဇၞး ဂၠိုင်ဂှ်၊ နဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ပကဵု ညံင် ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ (မပ္တံကဵု ညးဗြဴ၊ ကောန်ၚာ်၊ ကေုာံ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်) တအ် ဂွံပါလုပ် လောဲသွာတုဲ၊ ဍေံ ကလိဂွံ ပရေင်ထံက်ပင် နူကဵု ဂၠးတိ ကေုာံ ပကဵု ညံင် ကောန်ပၞာန် ကေုာံ ဒပ်ဗၠာဲရဲ အလဵုအသဳ တအ် ဂွံ ပြံင်လှာဲလပါ် စိုတ် ညးတအ် လောဲသွာ ရ။

ဆက်လ္ၚတ်

• မဟတ္တမ ဂါန္ဒဳ (Mahatma Gandhi)
• ပွမဟွံကလင်အမိင် သၞောဝ် (Civil Disobedience)
• ပွမပြံင်လှာဲ ပဋိပက္ခ (Conflict Transformation)
• ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peace)
• အဟိံသ (Ahimsa)