ပွမစကာ ညးလဒေါဝ်
| ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် Mediation | |
|---|---|
| ညးလဒေါဝ် ပွမဆက်စၠောအ် ဟီုဂးစ ညဳသၟဟ်ဂှ် ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်စကာ ညးလဒေါဝ် ရ | |
| ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက | သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ၊ ပရေင်မၞိဟ် |
| တင်ရန်တၟအ် အဓိက | ရီုဗင် လပါ် မကယျာန်ခယျတအ် ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် |
| ညးပါလုပ် အဓိက | ညးလဒေါဝ် (Mediator) ကေုာံ လပါ်မနွံကဵု ပြသၞာ |
| လက္ချဏ် သဇိုင် | ဟွံဗက်လပါ် (Impartiality)၊ ဟွံမဲကဵု အဝဵု သ္ဂုတ်သွာတ် (Non-binding) |
ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Mediation) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ မွဲတုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်မ္ဂး ပူဂိုလ် မရနုက်ကဵု ပိ မဟွံဗက်လပါ် ကေုာံ မဟွံမဲကဵု အဂတိ မွဲ (မကော်ခဴစ ညးလဒေါဝ် - Mediator) ဂှ် ပါလုပ် ရီုဗင်ကဵု လပါ် ၜါလပါ် ညံင်ဂွံ ဟီုဂးစ ညဳသၟဟ် တုဲ ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် မပေင်စိုတ် သီုၜါလပါ် ရ။
နဲကဲဏအ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သောင်က္ဍး ပြသၞာ မွဲ သီုဟွံဒးအာ ရုင်ဗစာ (Alternative Dispute Resolution - ADR) ရ။ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ခုံရုင် (Arbitration) ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်ဗစာ (Litigation) ညိဂှ်၊ ညးလဒေါဝ် ဝွံ ဟွံနွံကဵု အဝဵု သွက်ဂွံ ဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် မဒးဒုင်တဲ ရ။ ညးလဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ဆ ညးမရီုဗင် ပံက်ကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ ပညဳပညပ် ကေုာံ ပွမပါ်ပါဲ ပြသၞာ တုဲ၊ အဝဵု သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ လပါ် ညးမနွံကဵု ပြသၞာ တအ် သၟးရ။
တာလျိုင် ကေုာံ လက္ချဏ် ညးလဒေါဝ် (Role of the Mediator)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲကဵု ပွမစကာ ညးလဒေါဝ်ဂှ် ညးလဒေါဝ် မွဲ နွံပၟိက်ကဵု လက္ချဏ် ကေုာံ တာလျိုင် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
- ဟွံဗက်လပါ် ကေုာံ သြဇာ (Impartiality and Neutrality): ညးလဒေါဝ်ဂှ် ဒးဒှ် မၞိဟ် မဟွံစွံစိုတ် လပါ် မွဲလပါ်၊ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆက်စပ် (Conflict of interest) ကု လပါ် လဵုမွဲတုဲ၊ ဒးနွံကဵု သြဇာ မဒးဒုင်တဲ ၜါလပါ် ရ။
- ပွမထိင်ဒဝ် ဓလုက် (Confidentiality): အရာ မဟီုဂး ညဳသၟဟ် အပ္ဍဲ ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးဒှ် ပရေင်ဓလုက် (Secret) ရ။ ညးလဒေါဝ်ဂှ် ဟွံကလိဂွံ အခေါင် အာဒုင်သက်သဳ ပ္ဍဲ ရုင်ဗစာ ယဝ်ရ ပရေင်ပညဳပညပ် ဟွံအံင်ဇၞး မ္ဂး။
- ပွမရီုဗင် ဆက်စၠောအ် (Facilitator of Communication): ညးလဒေါဝ်ဂှ် ဟွံဖျေံကဵု သွဟ်။ ဆဂး ညး ရီုဗင် ဖန်ဇန်ကဵု ညံင် လပါ် ၜါလပါ် ဂွံ ဟီုဂးစ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး၊ ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပၟိက်ဆန္ဒ ရေင်သကအ်၊ ကေုာံ ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သွဟ် တၟိတၟိ ရ။
လၟေင်ကဆံင် ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် (Stages of Mediation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် ဝွံ ကွာ်အာ အတိုင် လၟေင်ကဆံင် (၅) သာ် ရ-
၁။ ပွမပံက် အစဳအဇန် (Introduction / Opening Statement): ညးလဒေါဝ် ပံက်ကဵု ပေါဲကောံဓရီု၊ သောင်က္ဍးကဵု တာလျိုင် ညး၊ ကေုာံ ဖျေံ သၞောဝ် သွက်ဂွံ ဟီုဂး ရေင်သကအ် (Ground rules)။ ၂။ ပွမလဴထ္ၜး ပြသၞာ (Storytelling / Fact-finding): လပါ် ၜါလပါ် ကလိဂွံ အခေါင် သွက်ဂွံ လဴထ္ၜး ပြသၞာ ကေုာံ လညာတ် ညးတအ် အလဵုဇကု သီုဟွံမဲကဵု ပွမပထုဲ (Interruption)။ ၃။ ပွမပါ်ပါဲ ပၟိက်ဆန္ဒ (Identifying Issues and Interests): ညးလဒေါဝ် ရီုဗင် ပါ်ခြာကဵု အကြာ "အရာ ညးတအ် အာတ်မိက်" (Positions) ကေုာံ "အရာ ညးတအ် နွံပၟိက် ဇေတ်တ်" (Interests/Needs) ညံင်ဂွံ မံက်ကၠး တိုန်။ ၄။ ပွမဂၠာဲ သွဟ် ကေုာံ ပညဳပညပ် (Problem-Solving and Bargaining): လပါ် ၜါလပါ် ပံင်ကောံတုဲ ဖန်ဗဒှ် ဂၠာဲ သွဟ် နာနာသာ် (Brainstorming) တုဲ ပညဳပညပ် ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် သွဟ် မခိုဟ်အိုတ်။ ၅။ ပွမဖျေံ တင်တုပ်စိုတ် (Reaching an Agreement): ယဝ်ရ ကလိဂွံ သွဟ် မပေင်စိုတ် သီုၜါလပါ်မ္ဂး၊ ညးလဒေါဝ် ချူစၟတ်သမ္တီကဵု လိက်ကသုက် တင်တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ ထပက်စၟတ်တဲ ရ။
ဗီုပြင် ညးလဒေါဝ် နာနာသာ် (Models of Mediation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပွမရီုဗင် ပညဳပညပ် (Facilitative Mediation): ဒှ် နဲကဲ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ညးလဒေါဝ်ဂှ် ကဵု အခေါင် လပါ် ၜါလပါ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ကေတ်တ်တုဲ ညးဆ ရီုဗင် လၟေင်ကမၠောန် ဟီုဂး သၟးရ။
- ပွမပါ်ပါဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Evaluative Mediation): ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် ညးလဒေါဝ် (ဗွဲမဂၠိုင် တၠသၞောဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး အစာသၞောဝ်ဥပဒေ) ဂှ် ပ္တိတ်ကဵု လညာတ် ပါ်ပါဲ လတူ ဒြဟတ် ကေုာံ ပရေင်ဍိုန်လျ လပါ် ၜါလပါ် (ဥပမာ - ယဝ်အာ ရုင်ဗစာမ္ဂး မုဒှ်မာန်) တုဲ ထ္ၜးကဵု ဂၠံင် သွက်ဂွံ တုပ်စိုတ် ရ။
- ပွမပြံင်လှာဲ ပရေင်ဆက်ဆောံ (Transformative Mediation): ဟွံစွံအာရီု လတူ သွဟ် ပြသၞာ မွဲဓဝ်တုဲ၊ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ကေုာံ လွဳလွတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ (Relationships) အကြာ လပါ် ၜါလပါ် ညံင်ဂွံ ခိုဟ်တိုန် လံလ ရ။
ဖိုလ်ခိုဟ်ဂမၠိုင် (Benefits)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- စရိတ်အောန်၊ အခိင်ပြဟ်: ယှအ်ဖျေံမာန် စရိတ် အစာသၞောဝ် ကေုာံ အခိင် မဒးအာ ရုင်ဗစာ။
- ပရေင်ဆက်ဆောံ ဟွံလီုလာ်: ဟိုတ်နူ သောင်က္ဍး နကဵု နဲကဲ ဇၞး-ဇၞး (Win-Win) တုဲ၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ကောန်ဂကောံ၊ သ္ၚိကၟိန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သၟာဗၞိက် တအ် ဟွံလီုလာ်။
- မၞိဟ်ဒုင်တဲ ဂၠိုင် (High Compliance): ဟိုတ်နူ တင်တုပ်စိုတ်ဂှ် ညးတအ် အလဵုဇကု ပါလုပ် ဖျေံလဝ် သ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ၊ ပရေင် မင်မွဲ ကေုာံ ကၠောန်ဗက် အတိုင် တင်တုပ်စိုတ်ဂှ် သၠုင် နူကဵု တၠသၞောဝ် မဖျေံကဵု သ္ဂုတ်သွာတ် ရ။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ (Conflict Resolution)
- ပွမပညဳပညပ် (Negotiation)
- ခုံရုင် (Arbitration)
- သၞောဝ်ဥပဒေ (Law)