ပွမစကာ ဓရ် ကဵု ဓဝ်
ပွမစကာ ဓရ် ကဵု ဓဝ် ပ္ဍဲအရေဝ်မန်ပိုယ်ဂှ် ဝေါဟာရ ၜါဏအ်ဝွံ ရမျာင်တိတ်တုပ် (Dhaw) ကီုလေဝ်၊ ပရေင်သုင်စောဲ (Usage)၊ တမ်မူလ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်လာသီရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် လေပ်ချူဗၠေတ် ချူထုဲဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ။
ဓရ် (ဓမ္မ / Dhamma)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "ဓရ်" (သ္ဒးကွက် ရ-ရိုတ်) ဝွံ ကၠုင်နူ တမ်မူလ အရေဝ်ပါဠိ "ဓမ္မ" (Dhamma) ရ။
- အဓိပ္ပါယ်: ဍေံမဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်မဍာံစၟတ်၊ သဘာဝ၊ တင်ဒၠောအ်ဗ္တောန် ကျာ်တြဲ (တရား)၊ ကေုာံ သၞောဝ်လဒက်ပ္တန်ရ။ ပရူမဆက်စပ် ကုသာသနာ၊ စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ သဘာဝတအ်မ္ဂး သ္ဒးစကာ "ဓရ်" ရ။
- ဥပမာ ပွမစကာ:
- ကျာ်တြဲတွဟ် ဓရ် လတူဒဵုဂိဇ္ဇျကုဋ်။
- ရတ်ပိပြကာမ္ဂး ကျာ်၊ ဓရ်၊ သံဃာ။
- ပိုယ်ဒးမင်မဲ ဓရ်မေတ္တာ လတူညးတၞဟ်ရ။
- အရာသီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ် ဓရ်သဘာဝ ဖအိုတ်ရ။
- ညးဂှ် နွံကဵု ဂုဏ်ဓရ် ဍိုက်ပေင်ဒၟံင်ရ။
ဓဝ် (မွဲဓဝ် / တပ်ဓဝ်)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "ဓဝ်" (သ္ဒးကွက် ဝ-ဆဝ်) ဝွံ ဒှ်အရေဝ်မန်ဇေတ်တ် မကၠုင်နူတြေံရ။
- အဓိပ္ပါယ်: ဍေံမဂွံအဓိပ္ပါယ် ဆမွဲ (Only / Single / Alone) ဟွံသေင်မ္ဂး တပ်တး (Straight / Upright) ရ။ ကာလမိက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး လၟိဟ်ဆမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အရာမတပ်တးမ္ဂး သ္ဒးစကာ "ဓဝ်" ရ။
- ဥပမာ ပွမစကာ:
- ညးမွဲ ဓဝ် မံင်ပ္ဍဲသ္ၚိဏအ်။
- အဲဆာန် နာဲမွဲ ဓဝ် ရ။
- ကပေါတ်ဏအ် သှ်ေဒၟံင် ဆမွဲ ဓဝ် ရ။
- ဂၠံင်ဏအ် တပ် ဓဝ် ဒၟံင်ရ။
- ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် စိုတ်တပ် ဓဝ် မွဲတၠရ။
သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ ဗွဲခမၞောန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| ဝေါဟာရ | တမ်မူလ | အဓိပ္ပါယ် | ဥပမာ သုင်စောဲ |
|---|---|---|---|
| ဓရ် | ပါဠိ (ဓမ္မ) | ဓမ္မ၊ တင်ဒၠောအ်ဗ္တောန်၊ သဘာဝ | ကျာ်တွဟ်ဓရ်၊ ဓရ်မေတ္တာ၊ ဓရ်သဘာဝ |
| ဓဝ် | မန် | ဆမွဲဓဝ်၊ တပ်တး | ညးမွဲဓဝ်၊ ဆမွဲဓဝ်၊ တပ်ဓဝ် |
တင်စၟတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လိက်မန်ခေတ်တၟိလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ရမျာင်တိတ်တုပ်တုဲ စကာ "ဓဝ်" ပ္ဍဲဒၞာဲ "ဓရ်" နွံကီုလေဝ် (ဥပမာ - ဓဝ်မေတ္တာ)၊ အတိုင်သၞောတ်လိက်မန် ဇေတ်တ်မ္ဂး သ္ဒးပါ်ခြာစကာ အတိုင်ဗွဲလတူဏအ်မ္ဂး တပ်တး ကေုာံ ကၠးဖ္ဍးအိုတ်ရ။