ပွမစောဲဗာန် လောန်ကာဲ
| Overwhelmingly Fixated | |
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | စိတ္တဗေဒ၊ စိတ္တဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် | |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | စိုတ်စောဲလာံ (Obsession), အာရီုစောဲဗာန် (Hyperfocus), လညာတ်အပါတ် (Cognitive bias), ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသာမည (Trauma) |
ပွမစောဲဗာန် လောန်ကာဲ (အၚ်္ဂလိက်: Overwhelmingly fixated) ဝွံ ဍေံ ဒှ် အကာဲအရာ စိတ္တဗေဒ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မွဲ မတွံဂး ပွမစွံ အာရီု၊ စောဲဗာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗာန်စပ် လတူ လညာတ်၊ ပူဂိုလ်၊ အရာ ဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး ဒဒှ် မွဲမွဲ ဗွဲမလောန်ကာဲ စဵုကဵု ဍေံ ဓလီုပ္ဍိုက် ကၠေအ် လညာတ် စိုတ်ဓါတ် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ဖန် ညံင် ပူဂိုလ် ဂှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ ဂှ် ဂွံ ဝိုတ် ကၠေအ်၊ ဟွံညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံစွံ အာရီု လတူ အရာ တၞဟ်မွဲ သာ် ရ။
သဘဴဓရ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ မလေပ် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု ကဆံင် ပူဂိုလ် (Individual level) ကေုာံ ကဆံင် ဂကောံမၞိဟ် (Societal level) တုဲ၊ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ယဲ စိုတ်စောဲလာံ (OCD)၊ ပရေင် ဖေက်ဂၟံက်၊ ကေုာံ နဲကဲ စဵုဒၞါ စိုတ် (Coping mechanisms) တအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။
၁။ တမ်ရိုဟ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ ဝွံ ဍေံ ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု မအရေဝ် ၜါ သာ်-
- Overwhelmingly (လောန်ကာဲ / ဓလီုပ္ဍိုက်): အကာဲအရာ မဇၞော် လောန်၊ ထတ် လောန် စဵုကဵု ထိင်ဒဝ် ဟွံမာန်၊ စဵုကဵု ဍေံ ကၟာတ် ကၠေအ် လညာတ် တၞဟ် တအ် သီုဖအိုတ်။
- Fixated (စောဲဗာန် / ဗာန်စပ်): ကၠုင် နူ သဘဴဓရ် စိတ္တဗေဒ Sigmund Freud မတွံဂး "Fixation" (ပွမဗာန်စပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကဆံင် မွဲမွဲ၊ ပြံင်လှာဲ ဟွံမာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဂစာန် ကလေင် က္တဵုဗဒှ် ဒဒှ် အတိက်)။
ဟိုတ်ဂှ်ရ "Overwhelmingly fixated" ဟီု ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပရေင် စောဲဗာန် မွဲ မဟွံမွဲ ကု ပရေင် ထိင်ဒဝ် သတိ (Uncontrolled obsession) မဖန် ညံင် မၞိဟ် မွဲ ဂွံ ဒှ် အာ "မတ် ကမၠက်" (Tunnel vision) လတူ အရာ မွဲ ဓဝ် ရ။
၂။ ဗီုပြင် ကေုာံ လက္ခဏာဂမၠိုင် (Forms and Characteristics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင် စောဲဗာန် လောန်ကာဲ ဏအ် ဝွံ ဍေံ ပြာကတ် ကၠုင် နကဵု ဗီုပြင် ၜါ သာ်-
က။ လပါ် ပူဂိုလ် (Individual Level)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- စိုတ်စောဲလာံ (Obsessive Thoughts): ကလေင် ချပ် ဒၟံင် ပရူ မွဲ ဓဝ် ထပ် ကဵု ထပ် (ဥပမာ - စောဲဗာန် လတူ ရုပ်ရဴ ဇကု၊ စောဲဗာန် လတူ ပရေင် အံင်ဇၞး မွဲမွဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စောဲဗာန် လတူ မၞိဟ် ဆာန် မပြး အာ)။
- အာရီုစောဲဗာန် (Hyperfocus): ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ် မၞုံ ကု ယဲ ADHD ဟွံသေင်မ္ဂး Autism တအ် မ္ဂး၊ ညးတအ် မလေပ် စောဲဗာန် လတူ ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာ ညးတအ် ဒးဂၞပ် မွဲ ဓဝ် စဵုကဵု ဝိုတ် စ၊ ဝိုတ် တိတ် မံင် ရ။
ခ။ လပါ် ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Societal / Political Level)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- စောဲဗာန် လတူ ဝင် အတိက် (Historical Fixation): ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကူ လ္ၚဵု တအ် ဂှ် "စောဲဗာန် လောန်ကာဲ" လတူ ပရေင် ကျ ပၞာန် ပ္ဍဲ အတိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင် မလီုလာ် အာ (ဥပမာ - ဍုင်ဟံသာဝတဳ) စဵုကဵု ညးတအ် ဝိုတ် ကၠေအ် သွက်ဂွံ သြိုင်ခၞံ အနာဂတ် ခေတ်တၟိ ရ။
- စောဲဗာန် လတူ သၞ (Enemy Fixation): ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် တအ် စွံ အာရီု လတူ ပွမဗတိုက် သၞ မွဲ ဓဝ် စဵုကဵု ညးတအ် ဝိုတ် ကၠေအ် ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင် ပညာ ကေုာံ ပရေင် ပိုန်ဒြပ်။
၃။ ဟိုတ် မက္တဵုဒှ် (Causes)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မုဟိုတ် မၞိဟ် တအ် ဂွံ စောဲဗာန် လောန်ကာဲ လတူ အရာ မွဲ ဓဝ် ရော?
- ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသာမည (Trauma): မၞိဟ် မဒး ဒုင် လဝ် ဍဵုဍိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဘဲ အန္တရာဲ တအ် ဂှ် ညးတအ် စောဲဗာန် ဒၟံင် ကု အကာဲအရာ ဂှ် တုဲ တိတ် ဗၠး ဟွံမာန်။
- စိုတ် ဂၠိုင် သံသယ ကေုာံ ဖေက်ဂၟံက် (Anxiety & Loss of Control): ကာလ အကာဲအရာ ဂၠးတိ (ဟွံသေင်မ္ဂး) ဘဝ ပြံင်လှာဲ ပြဟ် လောန် မ္ဂး မၞိဟ် တအ် ရပ် စောဲ လဝ် အရာ ညးတအ် မတီ လဝ် (Familiar object) ဗွဲမတေင် ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင် ဂီုကၠီု ရ။
- လညာတ် အပါတ် (Confirmation Bias): ညးတအ် ဒုင်တဲ ဆ တင်နင် မထံက်ဂလာန် ကု အရာ ညးတအ် မစောဲဗာန် လဝ် ဂှ် သၟး တုဲ၊ တင်နင် တၞဟ် ဂှ် ညးတအ် ဝိုတ် ကၠေအ် အိုတ် ရ။
၄။ အဆက်ဖဵု ကေုာံ နဲကဲ သှ်ပလး (Impacts and Solutions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- အဆက်ဖဵု (Impacts): ပွမစောဲဗာန် လောန်ကာဲ ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံင် ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ဂွံ ရပ် ဇိုင်။ ပူဂိုလ် မ္ဂး လီုလာ် ပရေင် ဆက်ဆောံ၊ ဂကောံ မ္ဂး ဟွံညာတ် အကာဲအရာ ခေတ်တၟိ တုဲ ဒှ် အာ "သှေ်သၟေဟ် လဟီုခေတ်" (Obsolete Relic) မာန် ရ။
- နဲကဲ သှ်ပလး (Solutions):
* ပ္ဍဲ လပါ် ပူဂိုလ် မ္ဂး ဒး လွဳယဲ နကဵု နဲကဲ လညာတ် စိတ္တဗေဒ (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) ညံင် ဂွံ ကလေင် ပြံင်လှာဲ လညာတ်။ * ပ္ဍဲ လပါ် ဂကောံမၞိဟ် မ္ဂး ဒး သ္ပ ပရေင် ဆဝ်မ္ၚုဟ်၊ သဳကၠဳ ကေုာံ ပါ်ပဲါ (Critical discourse) ညံင် ဂွံ ညာတ် ဇဳဒိုဟ် ကေုာံ သၠး ကၠေအ် နူကဵု ပရေင် စောဲဗာန် အတိက် တအ် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- စိတ္တဗေဒ ပရေင်မၞိဟ်
- သှေ်သၟေဟ် လဟီုခေတ် (Obsolete Relic)
- ယဲစိုတ်စောဲလာံ (Obsessive-Compulsive Disorder)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Freud, Sigmund. (1905). Three Essays on the Theory of Sexuality.
- Kahneman, Daniel. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.