ပွမစဵုဒၞာ ပဋိပက္ခ
| ပွမစဵုဒၞာ ပဋိပက္ခ
Conflict Prevention | |
|---|---|
ပွမဒက်ပ္တန် ပရေင်ပတှ်ေ ကေုာံ ပရေင်တုပ်စိုတ် ဂှ် ဒှ် သဇိုင် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပဋိပက္ခ ရ | |
| ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက | လ္ၚတ် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးတိ |
| တင်ရန်တၟအ် အဓိက | စဵုဒၞာ ညံင် ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ပဋိပက္ခ ပလီုပလာ် |
| နဲကဲ အဓိကဂမၠိုင် | သၞောတ် ကဵုသတိ ကိုပ်ကၠာ၊ ပွမဒက်ပ္တန် ပရေင်ပတှ်ေ၊ ပွမဟီုဂး ပညဳပညပ် |
| ကဆံင် အခိင် | ကိုပ်ကၠာ ပဋိပက္ခ ဟွံကတဵုဒှ် (Proactive stage) |
ပွမစဵုဒၞာ ပဋိပက္ခ (အၚ်္ဂလိက်: Conflict Prevention) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မကၠောန်သ္ပ ကိုပ်ကၠာ ပဋိပက္ခ ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် တအ် ဟွံဂွံ ဇၞော်မောဝ် ကတဵုဒှ်အာ ပဋိပက္ခ မနွံကဵု ပရေင်ပလီုပလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တဝ်စၞေဟ် လွဟ် ရ။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ဒှ် အရာမကၠောန်သ္ပ ကိုပ်ကၠာ (Proactive approach) တုဲ၊ တၞဟ်ခြာ နူကဵု "ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ" (Conflict Management) ကေုာံ "ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ" (Conflict Resolution) မဒှ် အရာမကၠောန်သ္ပ ကြဴနူ ပြသၞာ ကတဵုဒှ်တုဲ ဂှ်ရ။
ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာဍုင်ဂမၠိုင် (International Relations) ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဂကောံ (Organizational Management) မ္ဂး၊ ပွမစဵုဒၞာ ပဋိပက္ခ ဂှ် ဒှ် ကိစ္စ အဓိက သွက်ဂွံ မင်မွဲလဝ် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက် ရ။ နကဵု လညာတ် စိတ္တဗေဒ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်မ္ဂး၊ ပွမစဵုဒၞာဂှ် အိုတ်သြန် ကေုာံ အခိင် အောန်နူ ပွမကလေင်သောင်က္ဍး ပြသၞာ ဗွဲမလောန်ရ။
ကဆံင် ပွမစဵုဒၞာဂမၠိုင် (Levels of Prevention)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမစဵုဒၞာ ပဋိပက္ခ ဝွံ ပါ်လဝ် ကဆံင် အဓိက ၜါ သာ် အတိုင် အခိင်ကာလ ဍေံရ-
၁။ ပွမစဵုဒၞာ အခိင်ကိုပ်ကၠာ (Structural / Deep Prevention): ဒှ် ပရေင်ကမၠောန် မဂစာန် ပလေဝ်သောင်က္ဍး ဟိုတ်ရိုဟ်ကၞက် မပကဵု ညံင် ပဋိပက္ခ ဂွံကတဵုဒှ်မာန် ရ။ (ဥပမာ - ပွမဖ္အောန်ဖျေံ ပရေင်ဒိုက်ဂတ်၊ ပွမဖန်ဇန် ညံင် အခေါင်အရာ မၞိဟ် ဂွံတုပ်သၟဟ်၊ ပွမဒက်ပ္တန် သၞောဝ်ဥပဒေ မနွံကဵု တြားဓဝ် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မခိုဟ်)။ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ကေတ် အခိင်လံလ တုဲ ဒှ် သဇိုင် သွက် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် မခိုင်ကၠိုက်ရ။
၂။ ပွမစဵုဒၞာ အခိင်ကြပ် (Operational / Light Prevention): ဒှ် ပရေင်ကမၠောန် မကၠောန်သ္ပ အခိင်ကာလ ဇြဟတ်ဒရိုဟ် (Tension) ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် တအ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် တုဲ ညံင်ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ်အာ ပဋိပက္ခ ပလီုပလာ် ရ။ (ဥပမာ - ပွမပလံင် ညးလဒေါဝ် သွက်ဂွံ ပညဳပညပ်၊ ပွမကဵုသတိ အလဵုအသဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမစကာ ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ ညးၜါလပါ်)။ အရာဏအ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ပြသၞာ ဗွဲမပြဟ် ရ။
နဲကဲ အဓိက သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ (Key Preventive Strategies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပဋိပက္ခ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် စဵုဒၞာမာန် ယဝ်ရ သုင်စောဲ နဲကဲ အဓိက ဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်-
- သၞောတ် ကဵုသတိ ကိုပ်ကၠာ (Early Warning Systems): ပွမစၟဳစၟတ် ကေုာံ ပ္ကောံတင်ဂၞင် သွက်ဂွံ တီကေတ် သင်္ကေတ ပဋိပက္ခ ကိုပ်ကၠာ ဍေံဟွံကတဵုဒှ်။ ယဝ်ရ တီ ကိုပ်ကၠာမ္ဂး ပြင်ဆင် ကေုာံ စဵုဒၞာ ဂွံ လောဲသွာရ။
- ပွမဒက်ပ္တန် ပရေင်ပတှ်ေ (Trust Building): ကောန်မၞိဟ်၊ ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်တအ်ဝွံ ယဝ်ရ နွံ ပရေင်ပတှ်ေ (Trust) ရေင်သကအ်မ္ဂး၊ လညာတ် ဟွံတုပ်လေဝ် ဟွံကတဵုဒှ် ပဋိပက္ခ ဇၞော်ဇၞော်ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ပတှ်ေဂှ် ပရေင်တုပ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဟီုတွဟ် မကၠးဖ္ဍး နွံပၟိက်ရ။
- ပရေင်ဆက်စၠောအ် မခိုဟ် (Effective Communication): ပွမပံက်လဝ် ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ ဟီုဂး ရေင်သကအ် (Open channels of communication) ဂှ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ပွမဟီုဂး ဗၠေတ် (Miscommunication) ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် မပကဵု ညံင် ပဋိပက္ခ ဂွံကတဵုဒှ် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
- ပွမပါလုပ် ကေုာံ ပရေင်တုပ်သၟဟ် (Inclusivity & Equality): ယဝ်ရ ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ် မွဲမွဲ ဒးဒုင် ဖျေံလဝ် ကဆံင် (Marginalized) မ္ဂး၊ ဍေံဒှ် မစတမ် ပဋိပက္ခ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံင် ညးအိုတ်သီု ဂွံပါလုပ် ကေုာံ ကလိဂွံ အခေါင် တုပ်သၟဟ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ စဵုဒၞာ မခိုဟ်အိုတ်ရ။
ပရေင်စကာ ပ္ဍဲ ဒၞာဲနာနာ (Applications)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပ္ဍဲ ဒၞာဲကမၠောန် (Workplace): ဌာန သၟာကမၠောန် (HR) တအ် စကာ နဲကဲ စဵုဒၞာ ညံင် သၟာကမၠောန်တအ် ဟွံဂွံ ကယျာန်ခယျ ရေင်သကအ် နကဵု ပွမဖျေံ သၞောဝ် မကၠးဖ္ဍး ကေုာံ ပွမကဵု ပရေင်ပညာ မဆေင်ကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ။
- ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးတိ (International Relations): ကုလသမဂ္ဂ (UN) ကေုာံ ဂကောံဂၠးတိ တအ် စကာ ပရေင်ကလုတ် (Diplomacy) ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင် ပေါဲပၞာန် အကြာဍုင် ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ်။
- ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Community Level): ပ္ဍဲကွာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွိုင်ဍုင်တအ်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဘာသာ၊ မိမ ဇုဇဗဴလ တအ် ဒှ် မၞိဟ် အဓိက သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပဋိပက္ခ အကြာ ကောန်ဍုင်ကွာန် နကဵု နဲကဲ ယေန်သၞာင် ရ။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ (Conflict Management)
- ပဋိပက္ခ (Conflict)
- ပွမဒက်ပ္တန် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peacebuilding)
- ကုလသမဂ္ဂ (United Nations)