ပွမတီကၠိုဟ်သမ္တီ

ပွမတီကၠိုဟ်သမ္တီ (အင်္ဂလိက်: Familiarity / Deep Comprehension / Cognitive Recognition) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မစၞောန်ထ္ၜးကု အကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ ညာဏ် မလုပ်စိုပ် အဆံင်မတီကၠး၊ မကၠိုဟ်ခၠင် ကေုာံ မစွံသမ္တီလဝ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် လတူပရူပရာ၊ နဲကဲပညာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပူဂိုလ်မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲလောကတော်ကော် ကေုာံ စိုတ်ပညာမ္ဂး ဍေံဒှ်အစောံစရာဲ သွက်ဂွံဗၠးၜးနူ ပွမဒးဒုင်လှေအ်လှန် ကေုာံ ပွမဖေက်လကိုတ် အရာတၟိတအ်ရ။

လဒက်ပ္တန် ကေုာံ လၟေင်အဆံင် (၃) သာ်

ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုလၟေင်ကမၠောန်သတိပညာ (၃) အဆံင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

1. တီ (To Know / Awareness): ဒှ်အဆံင် မစဆဵုဂဗ ဟွံသေင်မ္ဂး မစကလိဂွံ တင်ဂၞင် (Data/Information)။ ဍေံဒှ်ဆ ပွမတီလဝ် ဒဒှ်ရ အရာဏအ် နွံဒၟံင်ရောင်။ (ဥပမာ - တီလဝ် ယၟု AI)။
2. ကၠိုဟ် (To Understand / Comprehension): ဒှ်အဆံင် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ်။ ဟွံသေင်ဆ တီမွဲဓဝ်၊ ဗီုလဵုဍေံကၠောန်ကမၠောန်၊ မုဟိုတ်ဍေံဂွံဒှ်သာ်ဏအ်ရော ဂှ် ညာတ်ကေတ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး။ (ဥပမာ - ကၠိုဟ်ခၠင် သဘဴဓရ် လၟေင်ကမၠောန် AI)။
3. သမ္တီ (To Recognize & Internalize / Familiarity): ဒှ်အဆံင် မဍိုက်ပေင်အိုတ်တုဲ၊ တင်မကၠိုဟ်လဝ်တအ်ဂှ် လုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ကေုာံ ညာဏ်ဗစာရဏာဇကုတုဲ၊ ကာလဆဵုဂဗမ္ဂး ဟွံဒးချပ်လံလ၊ ညာတ်ကေတ် တင်ဍာံစၟတ် ဍာ်တပ်ရ။

ပွမတီကၠိုဟ်သမ္တီ ကေုာံ နဲကဲပညာ

ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်၊ ဝေါဟာရဏအ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာမဆက်စၠောံ ကုစက်ယန္တရာ -

• ပါဲခြာ ပွမစောဲလာံ: ယဝ်ရပိုယ် "တီကၠိုဟ်သမ္တီ" လဝ် သဘဴဓရ် Algorithm သဝ်ယှေဝ်မဳဒဳယာ (Social Media) မ္ဂး၊ ပိုယ်ဟွံဒးဒုင် စောဲလာံ (Addiction) ပ္ဍဲဍေံလောဲလောဲရ။
• ဒှ် "နာဲ" လတူစက်: ပွမတီကၠိုဟ်သမ္တီ ပ္ဍဲလၟေင်ကမၠောန် စက်ယန္တရာ (ဥပမာ - သဒ္ဒါ ကုမ်ဗျူတာ) ဂှ် ပကဵုညံင် ဂုဏ်စရာဲအဲနာဲ ဂွံခိုင်ကၠိုက်တုဲ ဒှ်တၠ လတူနဲကဲပညာရ။
• နူ ဆုက်လုက် စိုပ် သမ္တီ: ပရေင် ဆုက်လုက် (Interaction) လၟိုန်အခိင်ဂှ် ပကဵုညံင်ဂွံစိုပ် အဆံင် "ပွမတီကၠိုဟ်သမ္တီ" (Familiarity) ရ။

လျးတော်ကော် ကေုာံ ဖိုလ်

• ပွမဗၠးၜးနူ ပွမဖေက် (Freedom from Fear): အရာမွဲမွဲ ယဝ်ရပိုယ် ဟွံတီကၠိုဟ်မ္ဂး ပိုယ်မလေပ်ဖေက်လကိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ထေင်ဗၠေတ်ရ။ ကာလ "တီကၠိုဟ်သမ္တီ" မ္ဂး ပွမဖေက်တအ် ကၠေအ်ကၠက်အာတုဲ ကလိဂွံ ညာဏ်မဗၠးၜး ရ။
• ဒှ်သဇိုင် သုစိဘ်: ဍေံဒှ် သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်ပတိုန် သုစိဘ် (သုတ၊ စိန္တာ၊ ဘာဝနာ) ညံင်ဂွံစိုပ် ကဆံင် မနုဿနေမိန် ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• စုက်လုက်
• တော်ကော်
• သဒ္ဒါလျးတော်ကော်
• အဲနာဲ

နိဿဲ

• တင်မဆုက်ညုင် ကေုာံ လညာတ်ပါ်ခြာ နူညးခၞံဝေါဟာမန် (၂၀၂၆)။
• "Cognitive Familiarity and Human-Tech Interaction", Psychology of Technology.