ပွမပါ်ခြာ ဝေါဟာရမန် နကဵု ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties) ကေုာံ ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties)
| ဝေါဟာရမန် (ရုပ် ကဵု နာမ်)
Mon Vocabulary (Physical & Abstract) | |
|---|---|
ပွမပါ်ခြာ ဂုဏ်စရာဲ လပါ်ရုပ် ကေုာံ လပါ်နာမ် ပ္ဍဲ ဘာသာမန် | |
| ကဏ္ဍ အဓိက | ဝေါဟာရမန်၊ ဘာသာဗေဒ |
| ကဏ္ဍ ရုပ်
(Physical Property) |
အရာမတ်ညာတ်၊ ကာယ၊ ဗီုပြင်၊ ၜတ်ကၞာတ်ဂွံ။ |
| ကဏ္ဍ နာမ်
(Abstract Property) |
အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ စိုတ်၊ လညာတ်၊ သတ္တိ။ |
| သၞောတ် လဒက်ပ္တန် | စကာ အဆက်လဒေါဝ် (Infixes) သွက်ဂွံ ပြံင် နာမ်။ |
ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဗေဒ ကေုာံ လိက်ပတ်မန်၊ ဝေါဟာရဂမၠိုင်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု ကဏ္ဍအဓိက ၜါသာ် မတွဟ်ဂး ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Property) ကေုာံ ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Property) ရ။ ပွမပါ်ခြာဏအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်သုင်စောဲ မအရေဝ်မန်၊ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ၊ ကေုာံ ပွမချူ လိက်ပရေင် လပါ်သိပ္ပံ ကေုာံ ဒဿနဂမၠိုင် ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်ရ။
၁။ ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ ရုပ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂုဏ်စရာဲ လပါ်ရုပ်) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတ်ညာတ်၊ အရာရပ်စပ်ဂွံ (Concrete/Tangible)، ပရေင်ချဳဒရာင် ကာယ ကေုာံ အရာမၜတ်ကၞာတ် နကဵု ကိရိယာ မာန်တအ်ရ။
- အဝဲ ကေုာံ ဗီုပြင် (Size and Shape): ဇၞော် (Big)၊ ဍောတ် (Small)၊ ဂၠိင် (Long)၊ ဂၠေအ် (Short)၊ ခဍံက် (Round)။
- အာရီု ကေုာံ သဘာဝ (Senses and Nature): ဗု (White)၊ ဍာဲ (Red)၊ ကတဴ (Hot)၊ လၜိုဟ် (Cold)၊ ပသ (Smelly)။
- ပရေင်ချဳဒရာင် (Physical Actions): အာ (Go)၊ စ (Eat)၊ ဍုန် (Cook)၊ တက် (Hit)။
- ဒြဟတ် ကေုာံ လယိုင် (Force and Weight):
- ဒြဟတ် (Physical force - ဥပမာ: ဒြဟတ်ကာယ၊ ဒြဟတ်လလဳ)။
- ဇြိုင် (Heavy)၊ သာ (Light)။
၂။ ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ ကဏ္ဍ နာမ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂုဏ်စရာဲ လပါ်နာမ်) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ အရာရပ်စပ် ဟွံဂွံ (Intangible / Conceptual)၊ အရာမဆေင်ကဵု စိုတ်၊ လညာတ်၊ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ အစောံသတ္တိတအ်ရ။
- စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotions and Feelings): ဆာန် (Love)၊ ထေဲ (Anger)၊ ဟိုတ်မာဲ (Sad)၊ သ္ဍိုက်မၠိုက် (Appreciate)။
- လညာတ် ကေုာံ ပညာ (Intellect and Concepts): ပညာ (Wisdom)၊ ညာဏ် (Intelligence)၊ တင်သမ္တီ (Knowledge)၊ ဓရ် (Truth/Dhamma)။
- အစောံသတ္တိ (Energy and Potential):
- ဇြဟတ် (Abstract energy - ဥပမာ: ဇြဟတ်စိုတ်၊ ဇြဟတ်တ္ၚဲ၊ ဇြဟတ်ချဳဒရာင်)။
- အကာဲအရာ ကေုာံ အခိင် (States and Time): အခိင် (Time)၊ လၟေင် (Sequence)၊ ဒဒှ် (State of being)။
၃။ သၞောတ် လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ (Morphological Formation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဘာဝ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမန် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဝေါဟာရ လပါ်ရုပ် (ကြိယာ/နာမဝိသေသန) ညံင်ဂွံ ဒှ်အာ ဝေါဟာရ လပါ်နာမ် (Abstract Nouns) ဂှ် ဒှ်ပွမစကာ အဆက်လဒေါဝ် (Infixes) မပ္တံကဵု "-မ-" ဟွံသေင်မ္ဂး "-န-" ရ။
- ဂၠိင် (Long - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ ဇမၠိင် (Length - နာမ်/Abstract)
- ကၠောန် (To work - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ ကမၠောန် (Work/Job - နာမ်/Abstract)
- လ္ၚတ် (To study - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ လၞၚတ် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်လ္ၚတ် (Study/Research - နာမ်/Abstract)
- ဒုင် (To receive - ရုပ်/Physical) $\rightarrow$ ဒနုင် (Reception - နာမ်/Abstract)
၄။ သ္ၚိအင် ပွမပါ်ခြာ (Comparison Table)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| တင်ပါ်ခြာ | ကဏ္ဍ ရုပ် (Physical Properties) | ကဏ္ဍ နာမ် (Abstract Properties) |
|---|---|---|
| သဘာဝ အဓိက | အရာမတ်ညာတ်၊ ကာယ၊ အရာဝတ္ထု ဇေတ်ဇေတ် (Concrete) | အရာမတ်ဟွံညာတ်၊ စိုတ်၊ လညာတ်၊ ဒဿန (Abstract/Conceptual) |
| ပွမၜတ်ကၞာတ် | ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ယူနေတ် လောဲသွာမာန် (ဥပမာ - မဳတာ၊ ကဳလဝ်) | ၜတ်ကၞာတ် ဇြိုင်တုဲ ဒးစကာ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင် |
| ဝေါဟာရ ဥပမာ (၁) | ဒြဟတ် (Force / Physical Power) | ဇြဟတ် (Energy / Mental Power) |
| ဝေါဟာရ ဥပမာ (၂) | ဂၠိင် (Long - ဥပမာ: ဇုက်ဏအ် ဂၠိင်ကွေဟ်) | ဇမၠိင် (Length - ဥပမာ: ဇမၠိင် ဍေံ ၜိုတ်မွဲမဳတာ) |