ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဃံင်သမာဓိ
| ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဃံင်သမာဓိ Arbitration | |
|---|---|
 သင်္ကေတ ချိန်ခါင် တြားဓဝ် မစၞောန်ထ္ၜး ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမညဳသၟဟ် | |
| ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက | သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် |
| တင်ရန်တၟအ် အဓိက | ဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ပြသၞာ ၜါလပါ် |
| ညးပါလုပ် အဓိက | အစာဃံင်သမာဓိ (Arbitrator) ကေုာံ လပါ်မနွံကဵု ပြသၞာ |
| လက္ချဏ် သဇိုင် | မဒးဒုင်တဲ (Binding)၊ ပရေင်ဓလုက် (Confidential) |
ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဃံင်သမာဓိ (အၚ်္ဂလိက်: Arbitration) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သောင်က္ဍး ပြသၞာ မ္ၚးရုင်ဗစာ အလဵုအသဳ (Alternative Dispute Resolution - ADR) မွဲတုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်မ္ဂး လပါ် မကယျာန်ခယျ ဒၟံင် ရေင်သကအ် တအ်ဝွံ တုပ်စိုတ် ပ္အပ်ပြာပ် ပြသၞာ ညးတအ် ဇရေင် ပူဂိုလ် မရနုက်ကဵု ပိ (မကော်ခဴစ အစာဃံင်သမာဓိ - Arbitrator) သွက်ဂွံ ဖျေံကဵု သ္ဂုတ်သွာတ် ရ။
တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် (Mediation) ညိဂှ်၊ အစာဃံင်သမာဓိ ဝွံ နွံကဵု အဝဵု သွက်ဂွံ ဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် မဒးဒုင်တဲ (Binding decision / Arbitral award) လတူ လပါ် သီုၜါ ရ။ အဓိပ္ပါယ်ဍေံဂှ် လပါ် ၜါလပါ် တအ်ဝွံ ဒးကလင် ကေုာံ ဒးကၠောန်ဗက် အတိုင် သ္ဂုတ်သွာတ် ဃံင်သမာဓိ ညံင်ရဴ မဒးကလင် အမိင် ရုင်ဗစာ (Court decision) ကီုရ။ နဲကဲဏအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် အကြာ ဍုင် ကဵု ဍုင် ရ။
လက္ချဏ် အဓိကဂမၠိုင် (Key Characteristics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ဃံင်သမာဓိ ဝွံ နွံကဵု လက္ချဏ် တၞဟ်ခြာ ၄ သာ်-
၁။ တန်တဴ လတူ တင်တုပ်စိုတ် (Consensual): ပွမအာ ဃံင်သမာဓိ ဂှ် ကတဵုဒှ်မာန် ဆ အခိင်ကာလ လပါ် သီုၜါ တုပ်စိုတ် ဟေင်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ညးတအ် ထပက်လဝ် စၟတ်တဲ ပ္ဍဲ လိက်ကသုက် ကိုပ်ကၠာ (Arbitration clause) ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ပြသၞာ ကတဵုဒှ်မ္ဂး ဒးသောင်က္ဍး နကဵု ဃံင်သမာဓိ ရ။ ၂။ မၞိဟ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် မရုဲစှ်ကေတ် (Chosen Arbitrators): လပါ် ၜါလပါ် ကလိဂွံ အခေါင် ရုဲစှ် အစာဃံင်သမာဓိ ညးတအ် အလဵုဇကု ရ။ အစာဃံင်သမာဓိ တအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ် တၠပညာ မနွံကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ မဆက်စပ် ကု ပြသၞာ ဂှ်ရ။ ၃။ သ္ဂုတ်သွာတ် မဒးဒုင်တဲ (Binding Decision): သ္ဂုတ်သွာတ် မတိတ်ကၠုင် နူ ဃံင်သမာဓိ (Award) ဂှ် ဒးဒုင်တဲ တုဲ၊ အခေါင် သွက်ဂွံ ကလေင် အာတ်မိက် ပြင်ဆင် (Appeal) ပ္ဍဲ ရုင်ဗစာ ဓမ္မတာ ဂှ် နွံအောန် ဗွဲမလောန် ရ။ ၄။ ပရေင်ဓလုက် (Confidentiality): တၞဟ်ခြာ နူကဵု ရုင်ဗစာ အလဵုအသဳ မဒှ် အရာ မမံက်ဂတှ် (Public) ဂှ်၊ ပေါဲဃံင်သမာဓိ ဝွံ ဒှ် ပရေင်ဓလုက် အကြာ လပါ် ၜါလပါ် သၟးတုဲ၊ တင်ဂၞင် သြန် ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် တအ် ဟွံတိတ်အာ မ္ၚးရ။
ပရေင်တၞဟ်ခြာ ကု နဲကဲတၞဟ်ဂမၠိုင် (Differences from Other Methods)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ကု ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် (Mediation): ညးလဒေါဝ် ဂှ် ဟွံဖျေံကဵု သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ညးဆ ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ ပညဳပညပ် သၟးရ။ အစာဃံင်သမာဓိ ဂှ် ကလင် သက်သဳ ၜါလပါ် တုဲ ဖျေံကဵု သ္ဂုတ်သွာတ် မဒးဗက်စ ရ။
- ကု ရုင်ဗစာ ဓမ္မတာ (Litigation): ရုင်ဗစာ ဂှ် ဒှ် သၞောတ် အလဵုအသဳ တုဲ တၠသၞောဝ် ဂှ် အလဵုအသဳ မခါန်ကၞက်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲ ဃံင်သမာဓိ မ္ဂး ညးမနွံကဵု ပြသၞာ တအ် ရုဲစှ်ကေတ် အစာဃံင်သမာဓိ ဇကုအပိုင် တုဲ၊ လၟေင်ကမၠောန်ဂှ် ပြဟ်နူ ကေုာံ မံက်သၠဲ (Flexible) နူ ရုင်ဗစာ ရ။
လၟေင်ကဆံင် ပွမအာ ဃံင်သမာဓိ (Arbitration Process)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ပွမအာ ဃံင်သမာဓိ ဝွံ ကွာ်အာ အတိုင် လၟေင်ကဆံင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ- ၁။ ပွမအာတ်မိက် (Request for Arbitration): လပါ် မွဲလပါ် ပလံင် လိက်အာတ်မိက် သွက်ဂွံ စကၠောန် ပေါဲဃံင်သမာဓိ။ ၂။ ပွမခါန်ကၞက် အစာဃံင်သမာဓိ (Appointment of Arbitrator): လပါ် ၜါလပါ် ရုဲစှ် အစာဃံင်သမာဓိ (မွဲတၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ပိတၠ)။ ၃။ ပွမပြင်ဆင် လိက်သက်သဳ (Written Submissions): လပါ် ၜါလပါ် ပလံင်ဗစိုပ် လိက်သက်သဳ၊ လိက်ဒုင်စဳရေင်၊ ကေုာံ လညာတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ညးတအ် ဇရေင် ဃံင်သမာဓိ။ ၄။ ပေါဲကလင် သက်သဳ (Hearing): အစာဃံင်သမာဓိ ကလင် သက်သဳ၊ သၟာန်စၟတ် မၞိဟ်သက်သဳ တအ် တိုက်ရိုက် (တုပ်ကဵု ရုင်ဗစာ ညိ)။ ၅။ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် (The Award): အစာဃံင်သမာဓိ ဖျေံ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် လက္ကရဴအိုတ် မဒးဒုင်တဲ သီုၜါလပါ်။
ဂကူ ဃံင်သမာဓိ မပြာကတ်ဂမၠိုင် (Types of Arbitration)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဃံင်သမာဓိ ပရေင်ဗၞိက် (Commercial Arbitration): သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ပြသၞာ အကြာ ကုမ္ပဏဳ ကဵု ကုမ္ပဏဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။
- ဃံင်သမာဓိ ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးတိ (International Arbitration): သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ပြသၞာ အကြာ ကုမ္ပဏဳ မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်။ (ဥပမာ - သောင်က္ဍး ပ္ဍဲ ရုင် ICC အပ္ဍဲ ဍုင်သေင်ကာပူ ဟွံသေင်မ္ဂး သွိဇြာလာန်)။
- ဃံင်သမာဓိ သၟာကမၠောန် (Labor Arbitration): သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ပြသၞာ အကြာ သၟာကမၠောန် ကေုာံ တၠကမၠောန်။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ (Conflict Resolution)
- ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် (Mediation)
- သၞောဝ်ဥပဒေ (Law)
- ရုင်ဗစာ (Court)