ပွမဖျေံသၞောဝ်ဥပဒေ
 ပရေင်ဖျေံသၞောဝ်ဥပဒေဝွံ ဒှ်တာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဂကောံမၞိဟ်ရ | |
| အဓိပ္ပါယ် | ပွမခၞံဗဒှ်၊ ပလေဝ်ဒါန် ကေုာံ ပလီု သၞောဝ်ဥပဒေ |
|---|---|
| ညးမကၠောန် | ပါလဳမာန်၊ ကံင်သဳ ပရေင်သၞောဝ်ဥပဒေ (Legislature) |
| တင်ရန်တၟအ် | ထိင်ဒဝ် ဂကောံမၞိဟ်၊ စဵုဒၞာ အခေါင်အရာ |
| အရာမဆက်စပ် | သၞောဝ်ဥပဒေ၊ အလဵုအသဳ၊ ပါလဳမာန် |
ပွမဖျေံသၞောဝ်ဥပဒေ (အၚ်္ဂလိက်: Legislation) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပွမခၞံဗဒှ် (creating)၊ ပွမပလေဝ်ဒါန် (amending)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပလီုပလာ် (repealing) သၞောဝ်ဥပဒေဂမၠိုင် နကဵု ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞုံကဵု အဝဵုအာဏာ မပ္တံကဵု ပါလဳမာန် (Parliament) ဟွံသေင်မ္ဂး ကံင်သဳဖျေံသၞောဝ် (Legislature) တအ်ရ။
ဝေါဟာရ "Legislation" ဝွံ လဆောဝ်မ္ဂး ညးတအ် စကာ သွက်ဂွံ ကော်စ "သၞောဝ်ဥပဒေ မစၟတ်သမ္တီလဝ်တုဲ" (Statutory law / Acts) တအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ မ္ဂး၊ အဝဵုဖျေံသၞောဝ်ဥပဒေ (Legislative power) ဝွံ ဒှ်အဝဵုမွဲ မပါ်တိတ်လဝ် နူကဵု အဝဵုအုပ်ဓုပ် (Executive) ကေုာံ အဝဵုတတ်သ္ဂုတ် (Judiciary) သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် အဝဵု ရေင်သကအ်ရ။
လၟေင်ကမၠောန် ပွမဖျေံသၞောဝ် (The Legislative Process)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကိုပ်ကၠာ သၞောဝ်ဥပဒေမွဲ ဟွံဂွံဒှ် ကတဵုကၠုင်ဂှ် ဒးတတ်သၠောအ် လၟေင်ကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဍုင်မွဲကဵု ဍုင်မွဲ ဗီုပြင် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ်၊ သဇိုင်လၟေင်ကမၠောန် အဓိကဂှ် နွံ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
- မူကြမ်း ဥပဒေ (Drafting a Bill): ကသပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပၟိက်ဆန္ဒ သွက်ဂွံ ခၞံသၞောဝ်တၟိဂှ် ဒးချူလဝ် နဒဒှ် လိက်မူကြမ်း (Bill) ကိုပ်ကၠာရ။ မူကြမ်းဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ အလဵုအသဳ၊ ကောန်ပါလဳမာန်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံညးဍုင်ကွာန်တအ် မာန်ရ။
- ပွမပတိုန်ထ္ၜး ကေုာံ သဳကၠဳ (Introduction and Debate): မူကြမ်းဂှ် ဒးပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု ပါလဳမာန် (ဟွံသေင်မ္ဂး စၠတ်ထဝ်) ရ။ ညးစၞးတအ် ဗှ်လ္ၚတ်၊ သ္ၚဳဂၠိပ်၊ ထပ်ပလေဝ်ဒါန် (Amendments) ကေုာံ တက်ကျာ သဳကၠဳ ရေင်သကအ် လတူ မူကြမ်းဂှ်ရ။
- ပွမစုတ်မာဲ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် (Voting): ကြဴနူ သဳကၠဳ တုဲဒှ်မ္ဂး၊ ညးစၞးတအ် ဒးစုတ်မာဲရ။ ယဝ်ရ လၟိဟ်မာဲ ညးလပါ်ဂၠိုင် (Majority) တုပ်စိုတ် ထံက်ပင်မ္ဂး မူကြမ်းဂှ် အံင်ဇၞးအာရ။ (ဍုင်လ္ၚဵု နွံ ပါလဳမာန် ၜါကဆံင်မ္ဂး ဒးတတ်သၠောအ် သီုၜါကဆံင်ရ)။
- ပွမဒုင်တဲ စၟတ်သမ္တီ (Assent): မူကြမ်း မအံင်ဇၞးလဝ် နူပါလဳမာန်ဂှ် ဒးပလံင်ဏာ ဇရေင် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဍုင် (ဥပမာ - သမ္မတ ဟွံသေင်မ္ဂး ဨကရာဇ်) သွက်ဂွံ ထပက်စၟတ်တဲ ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဍိုက်ပေင်င် (Act of Parliament/Law) ရ။
တာလျိုင် ကေုာံ တင်ကိစ္စဇၞော်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမဖျေံသၞောဝ်ဥပဒေဝွံ နွံကဵု တာလျိုင် ကိစ္စဇၞော် လတူ ဍုင် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမလောန်ရ-
- ပွမထိင်ဒဝ် ဂကောံမၞိဟ် (Regulating Society): သၞောဝ်ဥပဒေတအ် ဖျေံလဝ် စေဝ်ပၞောန် ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံမံင်တန်တဴ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်၊ စဵုဒၞာ ဒုဟ်ဒဏ် ကေုာံ သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် ပြဿနာဂမၠိုင်ရ။
- စဵုဒၞာ အခေါင်အရာ (Protecting Rights): သၞောဝ်ဥပဒေ ခိုဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ဍေံစဵုဒၞာကဵု အခေါင်အရာ သဇိုင် မၞိဟ်၊ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ စဵုဒၞာ ညးလပါ်အောန် နူကဵု ပရေင်ဍဵုဍိုက်ရ။
- ပွမခမၞံ အလဵုအသဳ (Establishing Government Programs): ပဝ်လသဳ အလဵုအသဳ မပ္တံကဵု ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ သၞောတ်ဝ် အခေါန်သြန် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်သဇိုင် လတူ သၞောဝ်ဥပဒေ မဖျေံလဝ်ရ။
- စၟဳစၟတ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် (Checks and Balances): ဌာနဖျေံသၞောဝ် (Legislature) ဝွံ နွံတာလျိုင် စၟဳစၟတ် ကမၠောန် အလဵုအသဳ (Executive) ညံင်ဟွံဂွံ စကာ အဝဵု လောန်ကာဲ လတူ ညးဍုင်ကွာန်ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သၞောဝ်ဥပဒေ (Law)
- ပါလဳမာန် (Parliament)
- ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ (Democracy)
- အလဵုအသဳ