ပွမသီကေတ် ယေန်သၞာင်
ပွမသီကေတ် ယေန်သၞာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပံင်နှဴဖအိုတ် ယေန်သၞာင် (အၚ်္ဂလိက်: Cultural Assimilation) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲတုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ကမၠောန်ဂှ် ဂကောံ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် တအ် ဒးပြံင်လှာဲ၊ ဒးလွဳစ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင် ပၠောပ်စိုတ် ညံင်ဂွံ ဗက်စ အခိုက်ကၞာ၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ ကေုာံ လညာတ်ပတှ်ေ ယေန်သၞာင် မဇၞော် (Dominant Culture) တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကၞောတ်တဲ လၟေင်ကမၠောန်ဏအ်မ္ဂး၊ ဂကောံကောန်ဍောတ်တအ်ဝွံ ထောအ်ကၠေအ် လက်သဏ် ယေန်သၞာင် အလဵုဇကု ညးတအ် အိုတ်သီုတုဲ၊ ပံင်နှဴ ကၠေအ်ကၠက်အာ အပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မဇၞော်ဂှ်ရ။
ပ္ဍဲလညာတ် သိပ္ပံမၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ မ္ဂး၊ ဝေါဟာရ "ပွမသီကေတ်" (Assimilation) ဝွံ တၞဟ်ခြာဒၟံင် ကု ဝေါဟာရ "ပွမပံင်ကောံ" (Integration) ရ။ ပွမပံင်ကောံဂှ် ဂကောံကောန်ဍောတ်တအ် နွံအခေါင် မင်မွဲ လက်သဏ်ဇကု သီုကဵု မပါလုပ် ပ္ဍဲဍုင်မွဲစွံ၊ ဆဂး "ပွမသီကေတ်" ဂှ်မ္ဂး ဂကောံကောန်ဍောတ်တအ် ဒးထောအ်ကၠေအ် လက်သဏ်ဇကု သွက်ဂွံ ဒုင်တဲ ယေန်သၞာင်တၟိရ။ ဍေံဒှ် လၟေင်ကမၠောန် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။
သဇိုင်လညာတ် တၠပညာဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ သ္ၚဳဂၠိပ် ပရူ ပွမသီကေတ် ယေန်သၞာင်ဂှ် တၠပညာတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် နာနာသာ်ရ-
- လညာတ် ထၟာဲပံင်နှဴ (Melting Pot Theory): ဒှ်လညာတ် အခိုက်တြေံ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ။ လညာတ်ဏအ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကူနာနာ၊ ယေန်သၞာင်နာနာတအ် မလုပ်ကၠုင် ဍုင်မွဲမ္ဂး ညးတအ် ပံင်နှဴ လေင်စှ်ေအာ ပ္ဍဲကဵု "ထၟာဲမွဲ" တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ယေန်သၞာင် တၟိမွဲ မတုပ်သၟဟ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲလက်တွေ့မ္ဂး ဍေံဟွံဒှ် ယေန်သၞာင်တၟိတုဲ၊ ဂကူကောန်ဍောတ်တအ်ဟေင် ဒးလေင်အာတုဲ ဒးဗက်စ ယေန်သၞာင် မဇၞော်ရ။
- ဒြဟတ်ဓလီု လဒက်ပ္တန် မတုပ်သၟဟ် (Coercive Isomorphism): ပ္ဍဲလညာတ် ခေတ်တၟိမ္ဂး၊ ပွမသီကေတ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ပဝ်လသဳ အလဵုအသဳ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် (Institutions) တအ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်လဝ်ရ။ အလဵုအသဳတအ် စကာ ဘာဗတောန်လိက် ကေုာံ ရုင်အလဵုအသဳ ညံင်ကောန်ဍုင် သီုဖအိုတ် ဂွံတုပ်သၟဟ် မွဲဗီုဓဝ်ရ။[၁]
ဗီုပြင် ပွမသီကေတ် အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမသီကေတ် ယေန်သၞာင်ဝွံ ကတဵုဒှ် နကဵု ဗီုပြင် (၂) သာ် အဓိကရ-
- ပွမသီကေတ် နကဵု ဒြဟတ်အာဏာ (Forced Assimilation): ဒှ်ပွမစကာ ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ဂွံ ပလီုကၠေအ် ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။ ဥပမာ - ပွမကၟာတ်လဒဵု ဟွံကဵုအခေါင် ဟီုအရေဝ် မိမ ပ္ဍဲဒၞာဲမှာဇန်၊ ပွမကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ဗတောန် လိက်ပတ် ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဒးဒုင် ပြံင်လှာဲ ယၟုယၟာ အတိုင်ယေန်သၞာင် မဇၞော် နကဵု အမိင်အလဵုအသဳရ။
- ပွမသီကေတ် နကဵု သဘာဝ / ပရေင်မၞိဟ် (Voluntary / Structural Assimilation): ဟွံမဲကဵု အမိင် သၞောဝ်ဥပဒေကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ မိက်ဂွံ ပါဲဝေင် ပရေင်ပါ်ခြာ (Discrimination) တုဲ၊ ဂကူကောန်ဍောတ်တအ် အလဵုဇကု ညးတအ် ထောအ်ကၠေအ် အရေဝ် မိမ တုဲ ပြံင်အာ ဟီုအရေဝ် ယေန်သၞာင် မဇၞော် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲဘဝရ။
ယန္တရား အဓိက သွက်ဂွံ သီကေတ် ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင် မဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး အလဵုအသဳတအ် ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ယန္တရား (Mechanisms) ဗွဲသၟဝ်ဏအ် သွက်ဂွံ လေင်သီကေတ် ဂကူကောန်ဍောတ်တအ်ရ-
- သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပညာ: ဘာဗတောန်လိက် အလဵုအသဳတအ် ဗတောန်ကဵု ဆ အရေဝ်ဘာသာ စံင်ၜတ် ကေုာံ ဝင် အလဵုအသဳ ဗဟဵု သၟးတုဲ၊ ကောန်ၚာ် ဂကူကောန်ဍောတ်တအ် ညာတ်ကေတ် ဝင် ကေုာံ လိက်ပတ် မိမ ညးတအ် နဒဒှ် အရာဟွံမဲကဆံင်ရ။
- မဳဒဳယာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် မှာဇန်: ရုပ်ဒစေင်၊ ပရိုင် ကေုာံ ဒွက်တအ်ဂှ် ဍိုက်ပေင်ဒၟံင် နကဵု အရေဝ်ဘာသာ ယေန်သၞာင် မဇၞော်သၟးတုဲ ဍေံပၠောပ်စိုတ် ညံင်ဂွံ ဗက်စရ။
အကျဵုသက်ရောက် ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပဝ်လသဳ ပွမသီကေတ် ယေန်သၞာင်ဝွံ ကဵုဖဵုပရေအ် ဗွဲမဇၞော် လတူ ဂကူကောန်ဍောတ်တအ်ရ။ ဍေံဗဒှ်ကဵု ပြဿနာ လိက်ပတ် ကၠေအ်ကၠက်၊ ပွမပလီု လက်သဏ် ဂကူ ကေုာံ ပြဿနာ စိုတ်ဓါတ် (Psychological stress) အကြာ အဆက်မၞိဟ်ရ။
ဆဂး ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ်လေဝ် ဟွံဒုင်ကျ လောဲလောဲတုဲ၊ ညးတအ် စကာ နဲကဲ သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ်ရ-
- ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ် (Institutional Resilience): ဂကောံမၞိဟ်တအ် ဒက်ပ္တန် လဒက်ပ္တန် အလဵုဇကု သွက်ဂွံ မင်မွဲ ယေန်သၞာင်။ ဥပမာ - ဂကူမန်တအ် စကာ ဘာလကျာ် ကေုာံ ဂကောံသာသနာ (ရာမညနိကာယ) နဒဒှ် ဒၞာဲစဵုဒၞာ သွက်ဂွံ ဗတောန် လိက်မန် ကေုာံ တဝ်စၞေဟ် ကု ဒြဟတ်ဓလီု ပွမသီကေတ် ယေန်သၞာင် နူကဵု အလဵုအသဳရ။
- ဗျူဟာ ပွမပံင်နှဴ (Strategic Hybridity): ညးတအ် ဗက်စ အခိုက်ကၞာ ခေတ်တၟိ ညိည သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ လောဲသွာ၊ ဆဂး အပ္ဍဲဂှ် ညးတအ် ဆက်ထိင်ဒဝ်လဝ် ဇုတ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ဂကူညးတအ် ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက်ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The Iron Cage Revisited. American Sociological Review.