ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ
| ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ Conflict Resolution | |
|---|---|
| ပွမရပ်တဲ သောင်က္ဍး ပွမပညဳပညပ် ကေုာံ ပွမရပ်တဲဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ အံင်ဇၞး ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ ရ | |
| ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက | သၞောဝ်ဥပဒေ၊ စိတ္တဗေဒ၊ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ပရေင်ဆက်ဆောံ |
| တင်ရန်တၟအ် အဓိက | ကလိဂွံ သွဟ် မပေင်စိုတ် ၜါလပါ် (Win-Win Outcome) |
| နဲကဲ အဓိကဂမၠိုင် | ပွမပညဳပညပ်၊ ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် (Mediation)၊ ခုံရုင် (Arbitration) |
| အစောံစရာဲ နွံပၟိက် | ပွမကလင်၊ ဓဝ်မေတ္တာ၊ ပွမဂၠာဲသွဟ် |
.svg){kind=link}
ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ (အၚ်္ဂလိက်: Conflict Resolution) ဝွံ ဒှ် နဲကဲ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မသုင်စောဲ သွက်ဂွံ လဇဟ်ဖျေံ၊ ပိုတ်သကုတ်၊ ကေုာံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ဟွံတုပ်စိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တဝ်စၞေဟ် အကြာ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ရးနိဂီု ဍုင်ဂမၠိုင် ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။
တၞဟ်ခြာ နူကဵု "ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ" (Conflict Management) မရန်တၟအ် ညံင်ပြသၞာ ဟွံဂွံ ဇၞော်တိုန်ဂှ်၊ "ပွမသောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ" ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် လက္ကရဴအိုတ် (Final solution) မပကဵု ညံင် ပဋိပက္ခဂှ် ဂွံအိုတ်အာ အလုံမွဲပေင်ပေင် ရ။ သွဟ် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သောင်က္ဍးဏအ်ဂှ် ဒှ် သွဟ် ဇၞး-ဇၞး (Win-Win outcome) မဒှ် သွဟ် လပါ် သီုဖအိုတ် ကလိဂွံ အရာမပေင်စိုတ် တအ်ရ။
နဲကဲ အဓိက သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး (Key Resolution Methods)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ဆက်ဆောံမ္ဂး နဲကဲ အဓိက သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ (Alternative Dispute Resolution - ADR) နွံ ၄ သာ် အဓိက-
၁။ ပွမပညဳပညပ် (Negotiation):
ဒှ် နဲကဲ မသောင်က္ဍး တိုက်ရိုက် အကြာ လပါ် ၜါလပါ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်) သီုဟွံမဲကဵု မၞိဟ်လဒေါဝ် (Third party) ရ။ ညးတအ် ဟီုဂး၊ သၠာဲဂတး လညာတ် ကေုာံ အာတ်မိက် ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် မွဲ။
၂။ ပွမစကာ ညးလဒေါဝ် (Mediation):
ယဝ်ရ ပညဳပညပ် တိုက်ရိုက် ဟွံမာန်မ္ဂး၊ ပါလုပ်ကေတ် ပူဂိုလ် ညးလဒေါဝ် မွဲ (Mediator) ရ။ ညးလဒေါဝ်ဝွံ ဟွံဖျေံကဵု သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ဆဂး ညးရီုဗင် ကဵု လပါ် ၜါလပါ် ညံင်ဂွံ ဟီုဂးစ ညဳသၟဟ် တုဲ ညံင်ဂွံ ဂၠာဲဆဵု သွဟ် ညးတအ် အလဵုဇကု ရ။
၃။ ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ခုံရုင် / ညးလဒေါဝ် (Arbitration):
နဲကဲဏအ်ဂှ် တုပ်ကဵု ရုင်ဗစာ ညိကီုလေဝ် ဟွံသေင် ကု ရုင်ဗစာ အလဵုအသဳ ရ။ လပါ် ၜါလပါ် ရုဲစှ်ကေတ် မၞိဟ်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် (Arbitrator) မွဲတုဲ၊ မၞိဟ်ဂှ် ကလင်ကေတ် သက်သဳ ၜါလပါ်တုဲ ဖျေံကဵု သ္ဂုတ်သွာတ် မဒးဒုင်တဲ (Binding decision) ရ။
၄။ ပွမစကာ သၞောဝ်ဥပဒေ (Litigation):
ဒှ် နဲကဲ လက္ကရဴအိုတ် မဒးအာ ရုင်ဗစာ (Court) တုဲ တၠသၞောဝ် (Judge) ဒှ် မၞိဟ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ ဍုင် ရ။ နဲကဲဏအ်ဝွံ ကေတ် အခိင်လံ ကေုာံ အိုတ်သြန် ဂၠိုင်ရ။
ဗီုပြင် သွဟ် ပဋိပက္ခဂမၠိုင် (Outcomes of Conflict)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွဟ် မတိတ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်သောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ ဝွံ ပါ်လဝ် ပိ ဂကူ အဓိက ရ-
- သွဟ် ဇၞး-ဇၞး (Win-Win): လပါ် သီုဖအိုတ် ကလိဂွံ အရာမပေင်စိုတ် တုဲ၊ ပရေင်ဆက်ဆောံလေဝ် ဟွံလီုလာ်။ (ဒှ် သွဟ် မခိုဟ်အိုတ်)
- သွဟ် ဇၞး-ကျ (Win-Lose): လပါ် မွဲလပါ် ကလိဂွံ ပၟိက်ဆန္ဒဇကုတုဲ လပါ် မွဲလပါ်ဂှ် ဒးဆောမ်လေင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင်ယှအ် အလုံမွဲပေင်ပေင်။ (မလေပ် ပကဵု ညံင် ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂွံလီု)
- သွဟ် ကျ-ကျ (Lose-Lose): လပါ် ၜါလပါ် သီုဖအိုတ် ဟွံကလိဂွံ အရာဇကု နွံပၟိက် တုဲ ဆောမ်လေင် သီုၜါလပါ်။ (ဥပမာ - ပေါဲပၞာန် မလီုလာ် သီုၜါလပါ်)။
အစောံစရာဲ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး (Essential Skills)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ သောင်က္ဍး ပဋိပက္ခ ဗွဲမအံင်ဇၞးဂှ် မၞိဟ်မပါလုပ်တအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ညးလဒေါဝ် တအ် နွံပၟိက်ကဵု အစောံစရာဲ မပ္တံကဵု-
- ပွမကလင် ဗွဲမစွံအာရီု (Active Listening): ပွမကလင် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ပၟိက်ဆန္ဒ ကေုာံ စိုတ်ဒွိင် ညးတၞဟ် သီုဟွံမဲကဵု ပရေင်ပါ်ပါဲ ကိုပ်ကၠာ။
- ဓဝ်မေတ္တာ ကေုာံ ပွမကၠိုဟ်စိုတ် (Empathy): ပွမစွံဇကု ပ္ဍဲဒၞာဲ ညးတၞဟ်တုဲ ရံင်အကာဲအရာ နူကဵု လညာတ် ညးတၞဟ်။
- ပွမပါ်ပါဲ ပြသၞာ (Problem Analysis): ပွမပါ်ခြာ အကြာ "ပူဂိုလ်" ကေုာံ "ပြသၞာ" တုဲ စွံအာရီု လတူ ပွမဂၠာဲသွဟ် သွက် ပြသၞာ သၟး။
- ပွမထိင်ဒဝ် ဒေါသ (Emotion Regulation): ပွမဟီုဂး သောင်က္ဍး နကဵု စိုတ်မၜိုဟ်သြိုဟ် သီုဟွံစကာ ဒေါသ။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပွမကောပ်ကာဲ ပဋိပက္ခ (Conflict Management)
- ပွမစဵုဒၞာ ပဋိပက္ခ (Conflict Prevention)
- ပွမပညဳပညပ် (Negotiation)
- သၞောဝ်ဥပဒေ (Law)