ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
| ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ရေဖြူမြို့နယ် (Yebyu Township) ဍာ်ဗု | |
|---|---|
| သဘာဝ ၜဳကြုင် ကေုာံ ဗီုပြင် ဒေသ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု သဘာဝ ၜဳကြုင် ကေုာံ ဗီုပြင် ဒေသ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု | |
  ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဒၞာဲ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု မနွံ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ | |
| ဒတန်ဒၞး: 14°15′N 98°12′E / 14.250°N 98.200°Eဒတန်: 14°15′N 98°12′E / 14.250°N 98.200°E | |
| ဍုင် | ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ |
| ရးဒေသဇၞော် | ရးတၞင်သဳ |
| ခရိုင် | ခရိုင်ထဝါဲ |
| ဍုင်သကိုပ်ပွိုင်ဍုင် | ဍုင်ဍာ်ဗု |
| လၟိဟ်မၞိဟ် (2014) | |
| • သီုဖအိုတ် | ၁၁၅,၀၀၀ |
| ဒၞာဲအပိုင်အခြာ အခိင် | UTC+06:30 (MST) |
ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု (အၚ်္ဂလိက်: Yebyu Township၊ ဗၟာ: ရေဖြူမြို့နယ်) ဝွံ ဒှ် ပွိုင်ဍုင်မွဲ မနွံပ္ဍဲ ခရိုင်ထဝါဲ၊ ရးတၞင်သဳ၊ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ရ။ ဍုင်သကိုပ်ပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဒှ် ဍုင်ဍာ်ဗု ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပွိုင်ဍုင်ဏအ်ဂှ် သီုပံင်ကောံလဝ် ဍုင်ပွိုင်ဍုင်ပါ် (Sub-township) မၞုံယၟု ဍုင်ကလိင်အံင် မဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကီုရ။[၁]
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Overview)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု ဒေသ ကရေက်သၟဝ်ကျာ အိုတ် သွက် ခရိုင်ထဝါဲ တုဲ၊ ဒှ် ပွိုင်ဍုင် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု တွဵုရးဍုင်မန် ကေုာံ ဍုင်သေံ ရ။ ယၟုမ္ဂး "ဍာ်ဗု" ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍာ် မၞုံကဵု အသာ်ဗု သ္အးဇ္ၚး ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒေသဏအ်ဝွံ နွံကဵု သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု တၞံဆု၊ တိဗ္ၚ၊ ပရေင်တမ္ၚာ ကေုာံ ဂြိုပ်ဒဵု မဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် သွက် ကောန်ဍုင်ကွာန် တအ်ရ။ ပရေင်ကမၠောန် သတ္တု ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ ကៅဘာ တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဏအ် ရ။
၂။ ဝင်အတိက် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (History and Administrative Changes)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင်အတိက် သွက် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဝင်ရးတၞင်သဳ ကေုာံ ဝင်ဍုင်ထဝါဲ ဗွဲမလှဲလး ရ။ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်တမၠာ တေအ်၊ ဒေသဏအ်ဝွံ ပါလုပ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရး သၟိင်မန် ဍုင်သဓီု တုဲ၊ ကြဴနူဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အေန်ပါယာ ဍုင်ဗကာံ၊ တုဲပၠန် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ဍုင်သေံ အယုဒ္ဓယ ကေုာံ ဍုင်ဗၟာ ခေတ်ကုန်းဘောင် အိုတ်ရ။[၂]
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ကိုပ်ကၠာ အေန်ဂလိက် ဟွံဂွံ သီကေတ် ဒေသဏအ်ဂှ်၊ ဒေသဍာ်ဗု ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ ပၞာန်ဗၟာ ကေုာံ ပၞာန်သေံ တအ် မပြိုင်ပကာန် ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဒေသ ပြင်ၜဳ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀ တအ်ဂှ်၊ ဒေသဏအ်ဝွံ ဒှ်ကၠုင် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ပရေင်ကမၠောန် ဓါတ်ဂါတ် (Yadana Gas Pipeline) မပလံင်ဗစိုပ် နူ ၜဳကပ္ပလဳ ဇရေင် ဍုင်သေံ ရ။ ပရေင်ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကီုလေဝ်၊ သီုဗဒှ်ကဵု ပြသၞာ ပွမသီကေတ် တိဍာ် ကေုာံ ပရေင်ဒြေပ်ဒဴ သွက် ကောန်ဍုင်ကွာန် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီုရ။[၃]
၃။ ပထဝဳဝင် ကေုာံ သဘာဝ (Geography and Natural Environment)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဝွံ နွံ ပ္ဍဲ လံင်ဂျဳကျူ ၉၈ ဒီဂရဳ ၁၂ မိနေတ် ကေုာံ လတ္တဳကျူ ၁၄ ဒီဂရဳ ၁၅ မိနေတ် ရ။ သမၠဲတိ ပွိုင်ဍုင်ဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ် သၠဲလး တုဲ နွံကဵု ဂြိုပ်ဒဵု ကေုာံ ပြင်ၜဳ အဓိက ရ။
- ပယျဵု အာဏာစက်:
- လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ: ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် (တွဵုရးဍုင်မန်)
- လ္ပာ်သမၠုင်ကျာ: ဆက်စပ် ကု ပွိုင်ဍုင်ထဝါဲ
- လ္ပာ်ဗၟံက်: ဆက်စပ် ကု ပယျဵု ဍုင်သေံ (Thailand)
- လ္ပာ်ပလိုတ်: ဆက်စပ် ကု ၜဳကပ္ပလဳ (Andaman Sea)
ဒဵုတၞင်သဳ မနွံ လ္ပာ်ဗၟံက် ဂှ် ဒှ် ဒဵု မသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဏအ် တုဲ ကြုင်ထဝါဲ (Dawei River) ဝွံ ဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူ လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ ကဵု သမၠုင်ကျာ ကုတ်တတ်အာ ပွိုင်ဍုင်ဏအ် ရ။[၄]
၄။ ရာသဳဥတု ကေုာံ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် (Climate and Natural Disasters)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရာသဳဥတု ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဝွံ ဒှ် ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ ကေုာံ ဗြဲဂၠိုင် (Tropical Monsoon Climate) ရ။ ပ္ဍဲ ဥတုဗြဲ မ္ဂး ဗြဲဂူ သကာတ်မြဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ လၟိဟ် ဍာ်ဗြဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ ဂှ် စိုပ်အာ ၜိုတ် ၂၀၀ ဣင်္ဆဳ ပြင်င် မာန်ရ。 ဟိုတ်နူကဵု ဗြဲဂၠိုင် တုဲ ပရေင်ကတဵုဒှ် ဍာ်ဒဳ ကေုာံ တိလာ် တအ်ဂှ် ဒှ် အန္တရာယ် မလေပ် ကတဵုဒှ် စိုပ် အခိင် ဥတုဗြဲ လၟေင်င်သၞာံ ရ။
၅။ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူနာနာ (Demographics and Ethnic Groups)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး၊ လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဝွံ နွံ ၜိုတ် ၁၁၅,၀၀၀ တၠ ပြင်င် ရ။ ဒေသဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲ မၞုံကဵု ဂကူနာနာ မပံင်ကောံ မံင်တန်တဴ ဒၟံင် ရ။ ဂကူထဝါဲ (မဒှ် ကဏ္ဍမွဲ သွက် ဂကူဗၟာ) ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် တုဲ၊ ဂကူကရေင် ကေုာံ ဂကူမန် တအ်ဂှ် ဒှ် ဂကူ လၟိဟ် မဒုတိယ ကေုာံ တတိယ မဂၠိုင်အိုတ် ရ။[၅]
| ဂကူ | တၟေင်က္ဍိုပ်ကၠံ (%) | ဒေသ မပဒတဴ ဂၠိုင် |
|---|---|---|
| ထဝါဲ (ဗၟာ) | ၆၅% | မံင်ပ္ဍဲ ဍုင်ဍာ်ဗု ကေုာံ ကွာန်ဇၞော် |
| ကရေင် | ၂၀% | မံင်ပ္ဍဲ ဒေသဒဵု ကေုာံ ဂြိုပ် ပယျဵုသေံ |
| မန် | ၁၀% | မံင်ပ္ဍဲ ဒေသ ကွာန်ကံပေါက် ကေုာံ ကလိင်အံင် |
| တၞဟ်ဟ် | ၅% | ဒေသနာနာ |
၆။ ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Religion and Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကောန်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဝွံ ဒှ် ညးမလျိုင်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ လၟိဟ် မၞိဟ်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၈၇% တုဲ၊ ဘာသာခရေတ်ယာန် (မလျိုင်ပတှ်ေ နကဵု ဂကူကရေင် ဗွဲမဂၠိုင်) ဂှ် နွံ ၇%၊ ကေုာံ ဘာသာအေတ်သလာမ်၊ ဟိန္ဒူ တအ်လေဝ် နွံဒၟံင် ညိည ကီုရ။
ယေန်သၞာင် မန် ကေုာံ ထဝါဲ တအ်ဝွံ ပြာကတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု သဘင် လၟေင်သၞာံ တအ်ရ။ သဘင်ကျာ် ကေုာံ သဘင်က္ညနိဗ္ဗာန် တအ်ဂှ် ဒှ် သဘင် မစွံအာရီု အဓိက သွက် ဒေသ ဏအ်ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း (Economy and Livelihoods)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ ကမၠောန်တဵုလွဳ ကေုာံ သယံဇာတ သဘာဝ ရ။
- ပရေင်တဵုလွဳ: တဵုလွဳ တၞံကៅဘာ (Rubber)၊ တၞံသတ်ဗြဴ၊ ကေုာံ သတ်နာနာ (Cashew nuts, Betel nuts) တအ်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ရ။
- ပရေင်တမ္ၚာ: ဟိုတ်နူ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ၜဳကပ္ပလဳ တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ကဖျီု (Dried fish) ကေုာံ ၚပိ (Ngapi) တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် ရ။
- ဓါတ်ဂါတ်: ပရေင်ကမၠောန် ဓါတ်ဂါတ် Yadana ကေုာံ Yetagun တအ် မတတ်အာ ပွိုင်ဍုင် ဏအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ် သြိုင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မွဲ သွက် ကၟိန်ဍုင် ရ။[၆]
၈။ ဌာန်ဒေသစိုတ်လုပ်စ (Tourism and Attractions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ ဟွံဒှ် ဒေသ အဓိက သွက် ပရေင်ကမၠောန် တရဴအာ (Tourism) ကီုလေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု နွံကဵု ဒၞာဲ သဘာဝ မကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- ကြုင်ထဝါဲ (Dawei River): ဒှ် ဒၞာဲ မကျေဝ်ဂေါဝ် သွက်ဂွံ ဝေင်ဍာ် ကေုာံ ဗဵု ရုပ် သဘာဝ ရ။
- သဘာဝ ဟိန်ဇဲ (Heinze Basin): ဒှ် ဒၞာဲ ၜဳကေက် ကေုာံ ဂြိုပ်ဆု မမင်မွဲလဝ် မၞုံကဵု တိရစ္ဆာန် နာနာ သာ် ရ။
- ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်: ကျာ်စေတဳ တြေံ မနွံ ပ္ဍဲကဵု ကွာန်မန် ကေုာံ ဍုင်ကလိင်အံင် တအ်ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် မကၠုင် လ္ၚောဝ် ရ။
၉။ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Education and Healthcare)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ လ္ပာ် ပရေင်ပညာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု နွံကဵု ဘာတန်သၠုင် (High Schools) ပ္ဍဲ ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ဍုင်ကလိင်အံင် ကေုာံ ကွာန်ကံပေါက် တအ်ရ။ ဘာတန်လဒေါဝ် ကေုာံ ဘာတန်သဇိုင် တအ်ဂှ် နွံ အလုံ မွဲ ပွိုင်ဍုင် ရ။[၇]
ပရေင်ထတ်ယုက် မ္ဂး ရုင်ဂဥုဲ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲ တိုက်နယ် ကံပေါက် တအ်ဂှ် ဒှ် ရုင်ဂဥုဲ အဓိက မကဵုဒၟံင် လွဳလွတ် ကု ယဲမၞိဟ်ဂမၠိုင် ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကောန်ဍုင်ကွာန် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ် အာ ရုင်ဂဥုဲ ဇၞော် ပ္ဍဲ ဍုင်ထဝါဲ သွက် ယဲ မဇၞော် တအ်ရ။[၈]
၁၀။ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကေုာံ အခြေခံအဆောက်အအုံ (Transportation and Infrastructure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု ဝွံ ဇၞော်မောဝ် တိုန်ဒၟံင် ရ။
- ဂၠံင်ကာ: ဂၠံင်ကာ အဓိက မဆက်လဝ် ဍုင်ရေဝ် ကေုာံ ဍုင်ထဝါဲ (Ye-Dawei Highway) ဂှ် ကုတ်တတ်အာ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် တုဲ ဒှ် ဂၠံင် အဓိက သွက် ပရေင်သွံရာန် ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ ရ။[၉]
- ဂၠံင်ကွဳစက် (Railway): ဂၠံင်ကွဳစက် ပၟတ် နူ ရေဝ် စိုပ် ထဝါဲ လေဝ် နွံ ကီုလေဝ်၊ အခိင်လၟုဟ် ပရေင်စကာ အောန်ဒၟံင် ရ။
- ပရေင်ဆက်သွယ်ရေး: ကွန်ရက် ဖုင် (Telecom networks) တအ် စိုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ကွာန်ဇၞော် တအ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။
- ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်: ဗီုရုပ် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု (YouTube)
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Myanmar Information Management Unit (MIMU). "Yebyu Township Profile". September 2019.
- ↑ Helen James (2004). Ooi, Keat Gin (ed.). Southeast Asia: a historical encyclopedia. ABC-CLIO.
- ↑ EarthRights International. "The Yadana Pipeline Project and Human Rights Abuses".
- ↑ OpenStreetMap. "Yebyu Township Geographic Data".
- ↑ Ministry of Immigration and Population. "The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Tanintharyi Region". May 2015. p. 17.
- ↑ World Bank. "Myanmar Economic Monitor: Economic Transitions".
- ↑ Ministry of Education, Myanmar. "Basic Education Schools Directory: Tanintharyi Region".
- ↑ World Health Organization. "Health Facilities in Tanintharyi Region".
- ↑ Global New Light of Myanmar. "Development Projects in Tanintharyi Region Highway Networks".
- Myanmar Information Management Unit (MIMU). "Yebyu Township Profile". September 2019.
- Ministry of Immigration and Population. "The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Tanintharyi Region". May 2015. p. 17.
- Helen James (2004). Ooi, Keat Gin (ed.). Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor. ABC-CLIO.
- EarthRights International. "The Yadana Pipeline Project and Human Rights Abuses".
- UNHCR. "South-East Myanmar Information Management Unit: Tanintharyi Region Profile". June 2014.
- Burma News International. "Dawei Road could endanger forests and wildlife - Report". 12 July 2019.
- Myanmar Peace Monitor. "Nearly 1000 IDPs in Tanintharyi's Yebyu in urgent need of aid". May 2025.
- OpenStreetMap. "Yebyu Township Geographic Data".
- World Bank. "Myanmar Economic Monitor: Economic Transitions".
- World Health Organization. "Health Facilities in Tanintharyi Region".
<ref> tag with name "MIMU" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Census2014" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "James2004" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "EarthRights" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "UNHCR" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "BNI" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "PeaceMonitor" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "OSM" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "WorldBank" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "WHO" defined in <references> is not used in prior text.