ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ

ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ
	ဝှာင်:WW2 TitlePicture For Wikipedia Article.jpg; နူလတူ လပါ်ပါဲ ကၠောအ်အာ လပါ်သတုံ: ဒပ်ပၞာန်မဟာမိတ်တအ် ပ္ဍဲကန္တာရ၊ ဒပ်ပၞာန်ရုရှာ ပ္ဍဲဍုင်ဗာလိန်၊ က္ၜင်က္ၜင်ကျာ ဂျပေန် ဒးဒုင်ဗတိုက်၊ ဒပ်ရုရှာ ပ္ဍဲ သတာလေန်ဂရက်၊ ဒပ်မဟာမိတ်တအ် တိုန်သြင် ပ္ဍဲ နဝ်မေန်ဒဳ (D-Day)။
Date	၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၃၉ – ၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၄၅ ; (၆ သၞာံ ကဵု ၁ တ္ၚဲ)
Location	ဥရောပ၊ ပသဳဖိတ်၊ အာတ္တလာန်တိတ်၊ အာရှ အဂၞဲ၊ အာဖရိက ကေုာံ လဒေါဝ်ဗမံက်
Result	ဒြဟတ် မဟာမိတ်တအ် ဇၞော်အံင်ဇၞး အေန်ပါယာ ဂျာမနဳ ကေုာံ ဂျပေန် တအ် ဒးဒုင်သီကေတ်; ဒက်ပ္တန် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations); ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) အကြာ အမေရိကာန် ကဵု ရုရှာ;
Belligerents
ဒြဟတ် မဟာမိတ်; Soviet Union; United States; United Kingdom; Republic of China; France; ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်ဂမၠိုင်	ဒြဟတ် အက်သေတ်; Nazi Germany; Empire of Japan; Kingdom of Italy (၁၉၄၀–၁၉၄၃); ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်ဂမၠိုင်
Commanders and leaders
ဂျဝ်သေပ် သတာလေန်; ဖရင်ကလေန် ဒဳ ရဝ်သဗေတ်; ဝင်သတန် ချာချဳ; ချန်ကုဲချေတ်	အဒေါပ် ဟေတ္တလာ; ဟဳရဝ်ဟဳတဝ်; ဗေနဳတဝ် မူသဝ်လဳနဳ
Casualties and losses
သ္ဂံင်ပၞာန် ချိုတ်: ၁၆ မဳလဳယာန် ပြင်; ညးဍုင်ကွာန် ချိုတ်: ၄၅ မဳလဳယာန် ပြင်	သ္ဂံင်ပၞာန် ချိုတ်: ၈ မဳလဳယာန် ပြင်; ညးဍုင်ကွာန် ချိုတ်: ၄ မဳလဳယာန် ပြင်
	မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ၇၀ နူ ၈၅ မဳလဳယာန် ချိုတ်လမျီု ဟိုတ်နူ ပၞာန်၊ ပရေင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ကေုာံ ယဲကပ်ဂမၠိုင်။

ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ (အၚ်္ဂလိက်: World War II ဟွံသေင်မ္ဂး WWII) ဝွံ ဒှ်ပၞာန် အလုံဂၠးတိ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၉၃၉ စဵုကဵုစိုပ် ၁၉၄၅ ရ။ ပၞာန်ဝွံ ပါလုပ်ကဵု ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်တုဲ ပါ်ဒကးအာ နကဵု ဒြဟတ်ပၞာန် ၜါလပါ် အဓိက မတွဟ်ဂး ဒြဟတ် မဟာမိတ် (Allies) ကေုာံ ဒြဟတ် အက်သေတ် (Axis powers) ရ။ ပၞာန်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ပၞာန် မဇၞော်အိုတ်၊ လှဲလးအိုတ် ကေုာံ အိုတ်လမျီု ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဝင်ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ၊ မၞိဟ်ၜိုတ် ၇၀ သန်း ပြင်င် ဒးချိုတ်လမျီုလဝ်ရ။

ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ပၞာန် (Causes of the War)

ဟိုတ်တမ်မူလ မကတဵုဒှ် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အကျိုဟ်ဆက် နူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ ကေုာံ လိက်ကသုက် ဗာဆာင် ရ။

ပရေင်တိုန်စိုပ် ဝါဒဖာသေတ်: ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳဂှ် ဗော်နာဇြဳ (Nazi) က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု အဒေါပ် ဟေတ္တလာ (Adolf Hitler) ကေုာံ ပ္ဍဲဍုင်အဳတလဳဂှ် ဗော်ဖာသေတ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ဗေနဳတဝ် မူသဝ်လဳနဳ တအ် ကလိဂွံ အဝဵုတုဲ သၠဲပတိတ် အာဏာစက်ရ။
ပရေင်ချဳဒရိုင် ဂျပေန်: ပ္ဍဲလပါ် အာရှဂှ် ဍုင်ဂျပေန် စချဳဒရိုင် သၠဲပတိတ် အေန်ပါယာဇကုတုဲ ဗတိုက်လုပ်သီကေတ် ဍုင်ကြုက် ကေုာံ ဒေသ အာရှအဂၞဲတအ်ရ။
ဟိုတ်ခလိုင်ပၞာန်: ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၃၉ ဂှ် ဂျာမနဳ လုပ်ဗတိုက် ဍုင်ပဝ်လာန် (Poland) တုဲ၊ ဍုင်အင်္ဂလာန် ကဵု ဍုင်ပြင်သေတ် လလောင်ပၞာန် လတူဂျာမနဳရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်သဇိုင် ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ စကတဵုဒှ်ရ။

ဒြဟတ် မပြိုင်ပ္ကာန် ၜါလပါ် (The Two Major Factions)

ဒြဟတ် မဟာမိတ် (Allies): အဓိကမ္ဂး က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု "မဟာမိတ်ဇၞော် ပိ" (Big Three) မတွဟ်ဂး သဵုဗိယေတ် ယူနဳယောန် (ရုရှာ)၊ ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုင်အင်္ဂလာန် (ဗြိတိန်) ရ။ ပါဲနူဂှ် ဍုင်ကြုက်၊ ပြင်သေတ် ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါလုပ်လဝ်ရ။
ဒြဟတ် အက်သေတ် (Axis Powers): အဓိကမ္ဂး ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လိက်ကသုက် ပိဍုင် မတွဟ်ဂး နာဇြဳ ဂျာမနဳ၊ အေန်ပါယာ ဂျပေန် ကေုာံ ဍုင်အဳတလဳ ရ။

လၟေင်ကမၠောန် အဓိက ကေုာံ အင်္ဂလက္ခဏာ (Key Events)

ဟဝ်လဝ်ကောတ် (The Holocaust): ဒှ်ပရေင် ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု နာဇြဳဂျာမနဳရ။ ဂကူဂျူ (Jews) ၜိုတ် ၆ မဳလဳယာန် ကေုာံ ဂကူတၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ရုံဂစိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။
ပေဝ်ဟာဗါ (Pearl Harbor): ပ္ဍဲဂိတု ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉၄၁ ဂှ် ဂျပေန် ထဗိုတ်ဗတိုက် ဗဒိုပ်ပၞာန်ရေင် အမေရိကာန် ပ္ဍဲ ဟာဝါဲအဳ (Hawaii) တုဲ၊ ဍုင်အမေရိကာန် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲပၞာန် တိုက်ရိုက်ရ။
နဝ်မေန်ဒဳ (D-Day): ပ္ဍဲဂိတု ဂျောန် ၁၉၄၄ ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်တအ် တိုန်သြင် ပ္ဍဲ နဝ်မေန်ဒဳ၊ ဍုင်ပြင်သေတ် သွက်ဂွံ ကလေင်သီကေတ် ဥရောပ နူတဲ ဂျာမနဳရ။
ဗုံးအဏုမြူ (Atomic Bombings): ပ္ဍဲဂိတု အဝ်ဂေတ် ၁၉၄၅ ဂှ် အမေရိကာန် ဖျေဟ် ဗုံးအဏုမြူ လတူ ဍုင် ဟဳရဝ်ရှဳမာ ကဵု နာဂါသာကဳ၊ ဍုင်ဂျပေန်တုဲ ဒှ်ပရေင်စကာ လက်နက် နျူကလဳယျာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ အလန်ဒုတိယအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ရ။

အုပ်နိဂီု ကေုာံ အကျိုဟ်ဆက် (Conclusion and Aftermath)

အံင်ဇၞး ပ္ဍဲဥရောပ: ပ္ဍဲဂိတု မေ ၁၉၄၅ ဂှ် ဒပ်ရုရှာ လုပ်သီဂွံ ဗာလိန်တုဲ၊ ဟေတ္တလာ ဂစိုတ်လမျီုဇကုတုဲ ဂျာမနဳ ဖျေဟ်လွဟ် ဒုင်ကျအာရ။
အံင်ဇၞး ပ္ဍဲပသဳဖိတ်: ကြဴနူ ဒးဒုင်ဗုံးအဏုမြူ ၜါမ ကေုာံ ရုရှာ လလောင်ပၞာန်လတူဂျပေန်တုဲ၊ ဂျပေန် ဖျေဟ်လွဟ် ဒုင်ကျ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၉၄၅ တုဲ ပၞာန်အာစိုပ်ဒတုဲ အလုံအိုတ်သီုရ။
ကုလသမဂ္ဂ: ညံင်ပၞာန် အလုံဂၠးတိ ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ်ပၠန်ဂှ် ဍုင်ဂမၠိုင် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကုလသမဂ္ဂ ရ။
ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War): ကြဴနူပၞာန်တုဲ ကမ္ဘာဂှ် ပါ်အာ ၜါကရေက် အကြာ ဝါဒဒဳမဝ်ကရေသဳ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု အမေရိကာန် ကဵု ဝါဒကောန်မျူနေတ် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ရုရှာ တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပၞာန်လၜိုဟ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၉၁ ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်

နိဿဲ

Beevor, Antony (2012). The Second World War. Weidenfeld & Nicolson.
Weinberg, Gerhard L. (2005). A World at Arms: A Global History of World War II. Cambridge University Press.