ပၞာန်ဒမၠုက်
| ပၞာန်ဒမၠုက်
Underground / Covert Warfare | |
|---|---|
| သင်္ကေတ မၞိဟ်အောပ်ဗ္ဒန်
ပွမကၠောန်ကမၠောန် ပၞုက်ဓလုက် သီု ဟွံကဵု သၞ တီဂှ် ဒှ် လက္ချဏ် သဇိုင် ပၞာန်ဒမၠုက် ရ | |
| ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက | ဗျူဟာပၞာန်၊ ပၞာန်ပျံက်ကျာ၊ ပရေင်ထံက်လှာ် (Intelligence) |
| တင်ရန်တၟအ် အဓိက | ထံက်ပင် ဒပ်ပျံက်ကျာ ကေုာံ ပလီုပလာ် သၞ နူအပ္ဍဲ |
| ဒၞာဲ မချဳဒရာင် ဂၠိုင် | ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဒေသ သၞ မအုပ်ဓုပ်လဝ် |
| တာလျိုင် အဓိက | ဂၠာဲပရိုင်၊ စန်ဒက်၊ ပလံင်လွဟ် ကေုာံ ဂစိုတ်ပၞုက် |
ပၞာန်ဒမၠုက် (အၚ်္ဂလိက်: Underground Warfare ဟွံသေင်မ္ဂး Covert Operations) ဝွံ ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် ပၞုက်ဓလုက် မကၠောန်သ္ပ အပ္ဍဲ ဒေသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင်ဇၞော် မနွံ သၟဝ် တဲ အဝဵုအုပ်ဓုပ် သၞ ရ။ နဲကဲဏအ်ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ သွက် ပရေင်အံင်ဇၞး ပၞာန်ပျံက်ကျာ (Guerrilla Warfare) တုဲ၊ ယဝ်ရ ဟွံမဲကဵု ကွန်ရက် (Network) ပၞာန်ဒမၠုက် မခိုင်ကၠိုက်မ္ဂး၊ ဒပ်ပျံက်ကျာ မနွံ ပ္ဍဲ ဂြိုပ် တအ်ဂှ် တန်တဴ လံလ ဟွံမာန် ရ။
တၞဟ်ခြာ နူကဵု ကောန်ပၞာန် ပျံက်ကျာ မရပ်လွဟ်တုဲ ဗတိုက် ပ္ဍဲ ဂြိုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒဵု တအ်ဂှ်၊ မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပၞာန်ဒမၠုက် တအ်ဝွံ သၠိုက်လဝ် ကယျိုင် ပၞာန် ဟွံသေင်တုဲ မံင်ပံင်နှဴ ဒၟံင် ကု ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ ရ။ ညးတအ် ဒှ် သၟာကမၠောန်၊ ကွးဘာ၊ အစာဘာ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳ သၞ တအ် လေဝ် ဒှ်မာန် ရ။ ညးတအ် ဗတိုက်သၞ နကဵု လွဟ် ဟွံသေင်၊ ညးတအ် ဗတိုက် နကဵု ပရိုင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓာတ် ရ။
တာလျိုင် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် အဓိကဂမၠိုင် (Core Functions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကွန်ရက် ပၞာန်ဒမၠုက် ဝွံ ဒှ် ညံင်ရဴ "မတ်"၊ "ကတောဝ်" ကေုာံ "တဲလက္ကရဴ" သွက် ဒပ်ပျံက်ကျာ ရ။ တာလျိုင် အဓိက ညးတအ်ဂှ်-
၁။ ပွမဂၠာဲပရိုင် (Intelligence Gathering): ဒှ် တာလျိုင် အဓိက အိုတ် ရ။ မၞိဟ်ဒမၠုက် တအ် လ္ၚတ် စၟဳစၟတ် ဗီုပြင် ဒပ်ပၞာန် သၞ ပြံင်လှာဲ၊ လၟိဟ် ကောန်ပၞာန်၊ အစဳအဇန် သၞ၊ ကေုာံ ဒၞာဲဒတန် လွဟ် တအ်တုဲ ပလံင်ဗစိုပ် ပရိုင် ဇရေင် ဒပ်ပျံက်ကျာ သွက်ဂွံ ပြင်ဆင် ဗတိုက် ကိုပ်ကၠာ ရ။
၂။ ပရေင်ထံက်ပင် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် (Logistics and Supply): ဒပ်ပျံက်ကျာ မနွံ ပ္ဍဲ ဂြိုပ် တအ် နွံပၟိက်ကဵု စၞအာဟာရ၊ ဂဥုဲဂစေအ်၊ သြန်၊ ကေုာံ လွဟ်မခတိုဟ် ရ။ ဂကောံဒမၠုက် ပ္ဍဲဍုင် တအ် ဒှ် မၞိဟ် ရာန်၊ ပ္ကောံ ကေုာံ ဖန်ဇန် ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ ပလံင်ဗစိုပ် ကပေါတ် တအ်ဏအ် ဇရေင် ဒပ် တအ် ဗွဲမပၞုက်ဓလုက် ရ။
၃။ ပရေင်စန်ဒက် ကေုာံ ဂၠာဲမၞိဟ် (Propaganda and Recruitment): ညးတအ် တြး လိက်ကၞပ် (Pamphlets)၊ ဟီုတွဟ် စန်ဒက် စိုတ်ဓာတ် ညးဍုင်ကွာန် ညံင်ဂွံ ထံက်ပင် ပၠန်ဂတး ကေုာံ ညံင်ဂွံ က္ဍုဟ်မၠေအ် သၞ ရ။ တုဲပၠန် ညးတအ် ဂၠာဲ မၞိဟ်တၟိ သွက်ဂွံ ပလံင်ဏာ ဇရေင် ဒပ်ပျံက်ကျာ သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် ပၞာန် ရ။
၄။ ပွမပလီုပလာ် ကေုာံ ဂစိုတ်ပၞုက် (Sabotage and Assassination): ဂကောံဒမၠုက် မနွံကဵု အစောံသတ္တိ (Action Cells) တအ်ဝွံ ကၠောန်သ္ပ ပရေင်ပလီုပလာ် ရုင်စက်၊ ပလီုပၟတ်လလဳ ကေုာံ ဂၠံင်ကွဳစက်ပၟတ် သၞ ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး ညးတအ် ကၠောန်သ္ပ ပရေင်ဂစိုတ်ပၞုက် လတူ က္ဍိုပ်သကိုပ် အလဵုအသဳ သၞ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်သစ္စာလီု (Informants) သွက်ဂွံ ဖေက်လကိုတ် ရ။
လဒက်ပ္တန် ဂကောံဒမၠုက် (Structure of Underground Cells)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင် ကွန်ရက် ဟွံဂွံ လီုလာ် အလုံမွဲ ဂှ်၊ ပၞာန်ဒမၠုက် ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ် **"ဂကောံကလာပ်ရုပ်" (Cell System)** ရ။
- ဂကောံကလာပ်ရုပ် (Cell) မွဲမ္ဂး နွံ မၞိဟ် ဆ ၃ တၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ၅ တၠ ဓဝ်ရ။
- ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲ ကလာပ်ရုပ် မွဲဂှ် တီ ဆ မၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဇကု ကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ် လတူ ဇကု မွဲတၠ ဓဝ်ရ။ ညးတအ် ဟွံတီ ညးလဵု ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကလာပ်ရုပ် တၞဟ် တအ် ရ။
- ယဝ်ရ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ကလာပ်ရုပ် မွဲ ဒးဒုင်ရပ် အာကီုလေဝ်၊ သၞတအ် ဂွံတီ ကေတ် ကွန်ရက် အလုံမွဲ ဟွံမာန် တုဲ ပရေင်ဂီုကၠီု အလုံဂကောံ ဂှ် တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက် ရ။
ဒၞာဲမပြာကတ် ပ္ဍဲ ဝင် (Historical Examples)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ပြင်သေတ် ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ (French Resistance / Maquis):
အခိင် နာဇြဳ ဂျာမနဳ (Nazi Germany) အုပ်ဓုပ်လဝ် ဍုင်ပြင်သေတ် ဂှ်၊ ဂကောံဒမၠုက် ပြင်သေတ် တအ် ပ္ကောံပရိုင် တွဳဗွိုင် ဒပ်ဂျာမနဳ တုဲ ပလံင်ကဵု ဒပ်မဟာမိတ် (Allies) တအ်ရ။ ညးတအ် သီု ပလီုပလာ် ဂၠံင်ကွဳစက်ပၟတ် ညံင် ဒပ်ဂျာမနဳ ပလံင် ဒြဟတ် ဟွံမာန် ရ။
- ဂကောံ ဗဳယေတ်ကံင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗဳယေတ်နာမ် (Viet Cong Infrastructure - VCI):
ပ္ဍဲ ပၞာန် ဗဳယေတ်နာမ် ဂှ် ဒပ်ဗဳယေတ်ကံင် တအ် နွံကဵု သၞောတ် ပၞာန်ဒမၠုက် မခိုင်ကၠိုက် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ရ။ ညးတအ် သြိုင်လဝ် ထီု ဂၠံင်သၟဝ်တိ (Cu Chi tunnels) ဇမၠိင် က္ဍင်၊ ကေုာံ နွံကဵု အလဵုအသဳ သမၠုက် ပ္ဍဲကွာန် နာနာ သွက်ဂွံ ကံက်အခေါန် ကေုာံ ထံက်ပင် ဒပ်ပျံက်ကျာ ဗွဲမစိစောန် ရ။
- ပေါဲဗတိုက် သၠးပွောတ် ဍုင် အယ်လ်ဂျဳရဳယာ (Battle of Algiers):
ဂကောံ FLN တအ် စကာ နဲကဲ ပၞာန်ဒမၠုက် ပ္ဍဲ ဍုင်ဇၞော် အယ်လ်ဂျဳယာ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု အလဵုအသဳ ကဝ်လဝ်နဳ ပြင်သေတ် နကဵု ပွမဂစိုတ်ပၞုက် ကေုာံ ဖောက်ခွဲ တအ်ရ။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပၞာန်ပျံက်ကျာ (Guerrilla Warfare)
- ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် (Civil War)
- ပရေင်ထံက်လှာ် (Intelligence assessment)
- ပွမချဳဒရာင် နကဵုနဲကဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် (Nonviolent action)