ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ
ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ (အင်္ဂလိက်: Korean War; ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ: 한국전쟁; ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ: 조국해방전쟁) ဂှ် ဒှ် ပၞာန် မကတဵုဒှ်လဝ် အကြာ ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ (မဂွံဒုင် ထံက်ပင် နူ ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် ကေုာံ ကြုက်) ကဵု ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (မဂွံဒုင် ထံက်ပင် နူ ကုလသမဂ္ဂ မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်) စတမ်နူ ဂိတု ဂျောန် ၂၅၊ သၞာံ ၁၉၅၀ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတု ဂျူလာင် ၂၇၊ သၞာံ ၁၉၅၃ ရ။ ပၞာန်ဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ဒပ်ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ တတ်ကၠောအ် ပယျဵု လိက်စၟတ် ၃၈ (38th parallel) တုဲ လုပ်သီ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ ရ။ ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ ဂှ် ဒှ် ပဋိပက္ခ လက်နက် အဓိက ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲအခိင် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) တုဲ၊ ပကဵု ညံင် ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ ဂွံပါ်အာ ၜါကရေက် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။
 လ္တူ (ပါဲ): ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် မလုပ်စိုပ် အေန်ချောန်။ လ္တူ (ပုင်): ဒပ်ကျာ ကုလသမဂ္ဂ။ သၟဝ်: မၞိဟ်ဒးဒုင်ဘဲပၞာန် မဒြေပ်ဒဴ။ | |
| အခိင် ကတဵုဒှ် | ဂျောန် ၂၅, ၁၉၅၀ – ဂျူလာင် ၂၇, ၁၉၅၃ (၃ သၞာံ၊ ၁ ဂိတု၊ ၂ တ္ၚဲ) |
|---|---|
| ဒၞာဲ | တကအ်ဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean Peninsula) |
| ဟိုတ် | ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ လုပ်သီ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ |
| သွဟ်ပၞာန် | လိက်ကသုက် ဒေါအ်ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ (Armistice)၊ ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ ပါ် ၜါကရေက် ပ္ဍဲ ပယျဵု ၃၈ |
| လပါ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (UN) | ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ ကုလသမဂ္ဂ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကၟိန်ဍုင်ဨကရာဇ် (UK) ကေုာံ ဍုင်မဟာမိတ်တၞဟ် |
| လပါ် ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ (Communist) | ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ ကြုက် (PVA) ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် (Soviet Union) |
| က္ဍိုက်က္ဍိုပ် | Syngman Rhee, Douglas MacArthur (UN) Kim Il Sung, Mao Zedong, Joseph Stalin |
၁။ နိဒါန် (Introduction)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ ဟီုဂှ် ဒှ် သွဟ် ပရေင်ပါ်ကရေက် တကအ်ဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ တုဲရ။ ကိုဝ်ရဳယျာ ဂှ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလီုလဝ် နကဵု ဍုင်ဂျပေန် နူ သၞာံ ၁၉၁၀ စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၄၅ ရ။ ကာလ ဂျပေန် ကျအာ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ ဂှ်၊ ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် ကဵု အမေရိကာန် တအ် ပါ်ကေတ် ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ နကဵု ပယျဵု လိက်စၟတ် ၃၈ (38th Parallel) ရ။ လပါ် သၟဝ်ကျာ ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဍုင် ကောမ်မျူနေတ် တုဲ၊ လပါ် သၠုင်ကျာ ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဍုင် သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မဂွံဒုင် ထံက်ပင် နူ အမေရိကာန် ရ။ ပ္ဍဲ ဂျောန် ၂၅၊ ၁၉၅၀ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ (Korean People's Army - KPA) မနွံကဵု အရီုအဗင် လွဟ် နူ သဵုဗိယေတ် တအ် တတ်ကၠောအ် ပယျဵု တုဲ လုပ်သီ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ ရ။ ပရေင်ဏအ် ပကဵု ညံင် ကုလသမဂ္ဂ သ္ဒးလုပ်ပါလုပ်တုဲ ပဋိပက္ခ ဒေသဏအ် ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် ပၞာန် အလုံဂၠးကဝ် မွဲရ[၁]။
၂။ ဒဒှ်လက္ကရဴ ကေုာံ ဟိုတ်မူလ (Background and Origins)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရူ ဝင် ပၞာန်ကိုဝ်ရဳယျာ ပ္ဍဲ YouTube
အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ အိုတ်အာ ပ္ဍဲ ဂိတု အဝ်ဂေတ် ၁၉၄၅ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် သဵုဗိယေတ် လုပ်သီကေတ် ကိုဝ်ရဳယျာ လပါ်သၟဝ်ကျာ တုဲ၊ ဒပ်အမေရိကာန် လုပ်သီကေတ် လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ သၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ဍုင် သီုၜါ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် ဍုင် မတၞဟ်ခြာ-
- ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ: က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု ကေမ် အဳသောင် (Kim Il Sung)၊ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ကောမ်မျူနေတ်။
- ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ: က္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သိင်မာန် ရဳ (Syngman Rhee)၊ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် အရင်းရှင်။
က္ဍိုက်က္ဍိုပ် သီုၜါ လပါ် တအ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဇကုရ ဒှ် အလဵုအသဳ မစၟတ်သမ္တီလဝ် အလုံမွဲ တကအ်ဒေသ ကိုဝ်ရဳယျာ တုဲ၊ မိက်ဂွံ ကလေင်ပံင်ကောံ ဍုင် နကဵု သၞောတ်ဝ် ဇကု သီုၜါလပါ် ရ။ ကေမ် အဳသောင် အာတ်မိက် အရီုအဗင် နူ ဂျဝ်သေပ် သတာလိန် (Joseph Stalin) မဒှ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် သဵုဗိယေတ် တုဲ၊ သတာလိန် သၠးအခေါင် သွက်ဂွံ လုပ်သီ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀ ရ[၂]။
၃။ ပရေင်စကတဵုဒှ် ပၞာန် ကေုာံ ပွမလုပ်သီ (Outbreak of the War and Invasion)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ တ္ၚဲအဒိုက်၊ ဂျောန် ၂၅၊ ၁၉၅၀ အခိင် နူဂယး ပြဟ်ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ နွံ အစောံဒြဟတ် ၜိုတ် ၇၅,၀၀၀ တၠ တတ်ကၠောအ် ပယျဵု လိက်စၟတ် ၃၈ (38th parallel) တုဲ စလုပ်သီရ။ ဒပ်ပၞာန် သၟဝ်ကျာ တအ်ဂှ် နွံကဵု ကွဳစက်ပသဲ (Tanks) မပ္တံကဵု T-34 နူ သဵုဗိယေတ် ကေုာံ လွဟ် ဇၞော်ဇၞော် တအ်တုဲ၊ ဒပ်ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ တအ် မဟွံမဲ ကု ကွဳစက်ပသဲ တအ်ဂှ် ဒုင်တဝ်စၞေဟ် ဟွံမာန် ရ။
- ဍုင်ဇၞော် သဵု (Seoul) ဂှ် ဒတုံစှ်ေ ပ္ဍဲ တဲ သၟဝ်ကျာ ပ္ဍဲ ကာလ ဂျောန် ၂၈၊ ၁၉၅၀ ဓဝ်ရ။
- ဒပ်ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ ကဵု ဒပ်အမေရိကာန် တအ် ဆုတ်ကလေင် အာ စဵုကဵု စိုပ် ကရေက် သၠုင်ကျာ အိုတ် မကော်စ ဒေသ Pusan Perimeter ရ။
အခိင်ဏအ်ဂှ် ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ အလုံမွဲ ဒတုံစှ်ေ ပ္ဍဲ တဲ သၟဝ်ကျာ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ညိကွေဟ်ရ[၃]။
၄။ ကုလသမဂ္ဂ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပၞာန် (United Nations Intervention)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကုလသမဂ္ဂ ကံင်သဳ ဂီုကၠီု (UN Security Council) ကော်ကောံဓရီု ဗွဲမပြဟ် တုဲ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဂလိုင် ၈၂ ကဵု ၈၄ မစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ ဂှ် လုပ်ပလီု ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် တုဲ၊ ကော်ဘိက် ဍုင်ကောန်ဂကောံတအ် သွက်ဂွံ ကဵု အရီုအဗင် ပၞာန် ကု ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ ရ။ (အခိင်ဂှ် သဵုဗိယေတ် ဟွံတိုန်စိုပ် ကောံဓရီု UN ဟိုတ်နူ တးပါဲ ကြုက် တုဲ၊ Veto ဟွံမာန်ရ)။ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် တုဲ၊ ဒပ်ပၞာန် နူကဵု ၂၁ ဍုင် ပံင်ကောံ ပါလုပ်ရ။ သကိုပ်ပၞာန် Douglas MacArthur ဂှ် ဒှ် သကိုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဒပ် UN ရ။
- ပရေင်လုပ်သီ အေန်ချောန် (Battle of Inchon): ပ္ဍဲ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၅၊ ၁၉၅၀ ဂှ်၊ MacArthur ဖန်ဇန် နဲကဲ လုပ်သီ နူ ပြင်ၜဳ ပ္ဍဲ ဍုင် Inchon မနွံ လပါ်လက္ကရဴ ဒပ်သၟဝ်ကျာ ရ။ နဲကဲဏအ် အံင်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် တုဲ၊ သီကေတ် ဍုင် သဵု (Seoul) ဂွံ ကလေင်ရ။
ကြဴနူဂှ် ဒပ် UN တအ် ဆက်ဗတိုက် တတ်ကၠောအ် ပယျဵု ၃၈ တုဲ လုပ်သီစိုပ် ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ စဵုကဵု ကြပ်စိုပ် ၜဳ ယာလု (Yalu River) မဒှ် ပယျဵု ကြုက် ရ[၄]။
၅။ ကြုက် လုပ်ပံင်ပါ် (Chinese Intervention)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကာလ ဒပ် UN စိုပ်ကၠုင် ကြပ် ၜဳယာလု ဂှ်၊ က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကြုက် မော်သဳတုံး (Mao Zedong) ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဂီုကၠီု ဍုင်ကြုက် ဒးဒုင် ပၠေင်ကမၠေတ်ရ။ ပ္ဍဲ အံက်တဝ်ဗါ ၁၉၅၀ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် ကြုက် (People's Volunteer Army - PVA) မနွံ လၟိဟ် ကၠံလ္ၚီ တအ် တတ်ကၠောအ် ၜဳယာလု တုဲ လုပ်ဗတိုက် ကု ဒပ် UN ရ။
- ပရေင်လုပ်ဗတိုက် ကြုက် ဂှ် အမ်သဝ်လောန်တုဲ၊ ဒပ် UN တအ် သ္ဒး ဆုတ်ကလေင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ရ။
- ပဋိပက္ခ Chosin Reservoir: ပ္ဍဲ ဒေသ ဓါတ်ဂမ္တဴ သဝ်လောန် ဂှ် ဒပ် အမေရိကာန် တအ် သ္ဒး ဗတိုက် ဆုတ်ကလေင် သွက်ဂွံ လမျီု တိတ် မာန်ရ။
ပ္ဍဲ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၅၁ ဂှ်၊ ကြုက် ကဵု ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ သီကေတ် ဍုင် သဵု (Seoul) ဂွံ မွဲအလန် ပၠန်ရ။ ဆဂး ဒပ် UN တအ် ကလေင် ပကောံဒြဟတ် တုဲ ပ္ဍဲ မာတ် ၁၉၅၁ ဂှ် ကလေင်သီကေတ် သဵု ဂွံ ပၠန်ရ[၅]။
၆။ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲ ကဆံင်ပယျဵု ၃၈ (Stalemate at the 38th Parallel)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စတမ်နူ လဒေါဝ် သၞာံ ၁၉၅၁ စဵုကဵု ပၞာန်အိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၃ ဂှ်၊ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ကြပ် ဒၞာဲ ပယျဵု လိက်စၟတ် ၃၈ ဂှ်ရ။ အခိင်ဏအ် ပၞာန်ဂှ် တုပ်အာ ညံင်ရဴ ပၞာန် ကတိုင်ကတဵု (Trench warfare) ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးတိ ပထမ ကီုရ။ ဒၞာဲဒတန် ပြံင်လှာဲ ဟွံဂၠိုင်၊ ဆဂး မၞိဟ် ချိုတ်လီု ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- ပၞာန် လပါ်ကျာ (Air War): ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ ဂှ် ဒှ် ပၞာန် မစကာ က္ၜင်ကျာ ဂျေတ် (Jet fighters) လေဝ် စဵုကဵု ညးသကအ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဒၞာဲ မကော်စ "MiG Alley" ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ က္ၜင်ကျာ အမေရိကာန် (F-86 Sabre) ကဵု က္ၜင်ကျာ သဵုဗိယေတ် (MiG-15) တအ် ဗတိုက် ရေင်သကအ် ရ။
အမေရိကာန် တအ် ဗတိုက် ဗဗိုတ် မဗုံး (Bombing campaigns) လ္တူ ဍုင် ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်၊ ပကဵု ညံင် ရုင်စက်၊ ကွာန် ကေုာံ ဒြပ်သမ္ပတ္တိ တအ် လီုလာ် အလုံမွဲ ဍုင်ရ[၆]။
၇။ ပရေင်ဒေါအ်ပၞာန် ကေုာံ လိက်ကသုက် (Armistice and Agreement)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပရေင်သဳကၠဳ ဒေါအ်ပၞာန် ဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၁၊ ဆဂး ဍေဟ် ဂၠိင်ဒၟံင် လုကဴ ပွိုင် ၜါသၞာံ ပြင် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ မဆေင်ကဵု ပွမကလေင်ပလံင် ကောန်ပၞာန် သၠေက် (POW repatriation) ရ။ ဒပ် UN ဟီု ဒဒှ်ရ ကောန်ပၞာန် သၠေက် မဟွံမိက် ကလေင်စဴ ဍုင် ကောမ်မျူနေတ် တအ်ဂှ် ဟွံဒး ကလေင်ပလံင် နကဵု ဒြဟတ် ရ။ ကြဴနူ သတာလိန် ချိုတ်အာ ပ္ဍဲ မာတ် ၁၉၅၃ ကေုာံ အမေရိကာန် ဘပဠ သွက်ဂွံ စကာ လွဟ် နျူကလဳယျာ တုဲ၊ ပရေင်သဳကၠဳ အံင်ဇၞး အာရ။ ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၂၇၊ ၁၉၅၃ ဂှ်၊ လိက်ကသုက် ဒေါအ်ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ (Korean Armistice Agreement) ဂှ် ထပက် စၟတ်တဲ မာန်ကၠုင်ရ။ လိက်ကသုက်ဏအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီ-
- ဒေသ စဵုဒၞာ လက်နက် (Demilitarized Zone - DMZ) မနွံ အနာံ ၄ ကဳလဝ်မဳတာ အလုံမွဲ ပယျဵု။
- ဆဂး ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဆ လိက်ဒေါအ်ပၞာန် သၟး၊ လိက်ကသုက် င္ၚိမ်းချမ်းရေး (Peace Treaty) တန်ကြန် ဟွံသေင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အတိုင် သၞောဝ်မ္ဂး ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ သီုၜါဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲ ပရေင်ပၞာန် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီရ[၇]။
၈။ ပရေင်ဟိုတ်မာဲ ကေုာံ အကျဵုအဆက် (Casualties and Consequences)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ ဂှ် ဒှ် ပၞာန် မကတဵုဗဒှ် လေင်ချိုတ် ဂၠိုင်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။ လၟိဟ် မၞိဟ် ချိုတ်လီု ဂှ် တွက်ရံင် ဝါတ် ဆဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ် အလုံမွဲ ဂှ် နွံ ၜိုတ် ၃ ကဵု ၄ မဳလဳယျေန် တၠ ရ။
| လပါ် | လၟိဟ် ကောန်ပၞာန် ချိုတ်/သရ | လၟိဟ် ညးဍုင်ကွာန် ချိုတ် |
|---|---|---|
| ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ | ~ ၁၃၇,၈၉၉ ချိုတ်၊ ၄၅၀,၇၄၂ သရ | ~ ၉၉၀,၉၆၈ |
| အမေရိကာန် (US) | ~ ၃၆,၅၇၄ ချိုတ်၊ ၁၀၃,၂၈၄ သရ | N/A |
| ကုလသမဂ္ဂ တၞဟ်တအ် | ~ ၃,၇၃၀ ချိုတ် | N/A |
| ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ | ~ ၂၁၅,၀၀၀ ချိုတ် (စၟတ်သမ္တီ) | ~ ၁,၅၅၀,၀၀၀ |
| ကြုက် (PVA) | ~ ၄၀၀,၀၀၀ - ၆၀၀,၀၀၀ ချိုတ် | N/A |
ပါဲနူကဵု ပရေင်လေင်ချိုတ် လမျီုတုဲ၊ တကအ် ကိုဝ်ရဳယျာ သီုဖအိုတ်ဂှ် လီုလာ် ကၠေအ်အာရ။ ဍုင်ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ ဂှ် ဒးဒုင် ဗုံး လီုလာ် ကြပ် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ သ္ၚိ ကေုာံ ရုင်စက်တအ် သ္ဒး ကလေင်သြိုင် တၟိ သီုဖအိုတ်ရ။ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်ခြာအာ ရေင်သကအ် ဟိုတ်နူ ပယျဵု DMZ ရ[၈]။
၉။ သြဇာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ် (Impact on Global Politics - Cold War)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပၞာန် ကိုဝ်ရဳယျာ ဂှ် ဒှ် "ပၞာန် စၞး" (Proxy War) အဓိက ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ပၞာန်လၜိုဟ် (Cold War) ร။
- ဍေဟ် ပကဵု ညံင် ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကဵု ကၟိန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် ဂွံ တေင်ဂြတ် တိုန် ဗွဲမလောန်။
- ဍေဟ် ဒှ် ဟိုတ် မပကဵု ညံင် အမေရိကာန် ဂွံ သၠုင်ပတိုန် သြန်ဘဏ္ဍာ ပၞာန် ဇကု ၃ ဆ ပြင် တုဲ၊ ဂလိုင်ပတိုန် ဒြဟတ် ဒပ်ပၞာန် ပ္ဍဲ ယူရဝ်ပ (NATO) ရ။
- ဍေဟ် သီု ပကဵု ညံင် ဍုင် ဂျပေန် ဂွံ ကလေင် ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပြဟ်ပြဟ်၊ ဟိုတ်နူ အမေရိကာန် စကာ ဂျပေန် နဒဒှ် ဒၞာဲထံက်ပင် ကပေါတ်ပၞာန် ရ။
- ပၞာန်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ကြုက် (PRC) နဒဒှ် ဒြဟတ် ဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲ အာရှ တုဲ၊ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အမေရိကာန် ကဵု ကြုက် လီုလာ် လုကဴ ပွိုင် ၂၀ သၞာံ ပြင်ရ[၉]။
၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ကိုဝ်ရဳယျာ ခေတ်လၟုဟ် (Future and Modern Korea)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်၊ တကအ် ကိုဝ်ရဳယျာ ဂှ် ပါ်ဒၟံင် ၜါကရေက် ဏီဖိုဟ်ရ။
- ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ (South Korea): ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ၊ ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုင်ကျာ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အမ်သဝ် ဗွဲမလောန် မကော်စ "Miracle on the Han River" ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဍေဟ် ဒှ် ဍုင် မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်၊ ကွတ်ပညာ သၠုင်၊ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မခိုင်ကၠိုက် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် ရ။
- ကိုဝ်ရဳယျာ သၟဝ်ကျာ (North Korea): ဒှ် ဍုင် မကၟာတ်လဒဵု (Isolated) အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ အလဵုအသဳ ကေမ် (Kim dynasty) ဆက်အုပ်ဓလီုဒၟံင် တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး ညးတအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် လွဟ် နျူကလဳယျာ မာန်တုဲ ဒှ်ဒၟံင် ဘပဠ သွက် ပရေင်ဂီုကၠီု ဂၠးကဝ် လၟိုန်ရ။
ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဍုင် သီုၜါ ဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲ ကဆံင် တေင်ဂြတ် ဇၞော်အိုတ်တုဲ၊ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် တန်ကြန် သွက် ကိုဝ်ရဳယျာ ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် သွဟ် မဝါတ်ဂါတ်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ လောက ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂၠးကဝ် လၟုဟ် ဏီရ[၁၀]။
နိဿဲဂမၠိုင် (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Millett, A. R. (2000). The Korean War. Potomac Books. ISBN 978-1574889752။
- ↑ Weathersby, K. (1993). Soviet Aims in Korea and the Origins of the Korean War, 1945–1950. Woodrow Wilson International Center for Scholars. ISBN 978-0198278482။
- ↑ Cumings, B. (2010). The Korean War: A History. Modern Library. ISBN 978-0812978964။
- ↑ Hastings, M. (1987). The Korean War. Simon & Schuster. ISBN 978-0671668341။
- ↑ Chen, J. (1994). China's Road to the Korean War: The Making of the Sino-American Confrontation. Columbia University Press. ISBN 978-0231100250။
- ↑ Stueck, W. (1995). The Korean War: An International History. Princeton University Press. ISBN 978-0691011548။
- ↑ Malkasian, C. (2001). The Korean War. Osprey Publishing. ISBN 978-1841762821။
- ↑ Halberstam, D. (2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. ISBN 978-1401300524။
- ↑ Jervis, R. (1980). The Impact of the Korean War on the Cold War 24, 563–592. doi:10.1177/002200278002400401။
- ↑ Matray, J. I. (2001). Historical Dictionary of the Korean War. Greenwood Press. ISBN 978-0313336040။