ပၞာန် ဒြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ်
| ပၞာန် ဒြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ်
Asymmetric Warfare | |
|---|---|
| ချိန်ခါင် ဟွံတုပ်သၟဟ်
ပၞာန် ဒြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဂှ် တုပ်ညံင်ရဴ ပေါဲဗတိုက် "ဒေဗေတ် ကဵု ဂေါလဳယတ်" (David and Goliath) ရ | |
| ဗွိုက်လ္ၚတ် အဓိက | ဗျူဟာပၞာန် (Military Strategy)၊ ဝင်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် |
| အဓိပ္ပါယ် | ပၞာန် အကြာ လပါ် မနွံကဵု ဒြဟတ်ဇၞော် ကေုာံ လပါ် မနွံကဵု ဒြဟတ်အောန် |
| လက္ချဏ် သဇိုင် | လပါ်ဍိုန်လျ သုင်စောဲ နဲကဲတၟေင် သွက်ဂွံ ဗတိုက် လပါ်ထတ်ယုတ် |
| နဲကဲ မဆက်စပ်ဂမၠိုင် | ပၞာန်ပျံက်ကျာ၊ ပၞာန်ဒမၠုက်၊ ပရေင်အကြမ်းဖက် |
ပၞာန် ဒြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် (အၚ်္ဂလိက်: Asymmetric Warfare) ဝွံ ဒှ် ပေါဲပၞာန် မကတဵုဒှ် အကြာ ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍုင် ၜါလပါ် မနွံကဵု ဒြဟတ်ပၞာန်၊ လွဟ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗျူဟာ ဟွံတုပ်သၟဟ် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဍေံဒှ် ပေါဲပၞာန် အကြာ ဒပ်ပၞာန် ဓမ္မတာ ဍုင် မနွံကဵု ဒြဟတ်ဇၞော် (Conventional military) ကေုာံ ဂကောံပၠန်ဂတး ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံပျံက်ကျာ မနွံကဵု ဒြဟတ်အောန် (Insurgency / Resistance movement) တအ် ရ။
ပ္ဍဲကဵု ပၞာန်ဗီုဏအ်မ္ဂး၊ လပါ် မဍိုန်လျ (Weaker side) ဂှ် တီဒၟံင် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဗတိုက် မုက်ကဵုမုက် (Head-on battle) ကု သၞမ္ဂး ညးတအ် ကျမာန်တုဲ၊ ညးတအ် ပါဲဒြေပ် နူကဵု ပေါဲဗတိုက် ဓမ္မတာ တုဲ သုင်စောဲ နဲကဲ တၟေင် (Unconventional tactics) မပ္တံကဵု ပၞာန်ပျံက်ကျာ၊ ပၞာန်စိတ္တဗေဒ ကေုာံ ပွမဗတိုက် ကဏ္ဍ မဍိုန်လျအိုတ် သၞ (ဥပမာ - ဂၠံင်ပလံင်စၞအာဟာရ) တအ် သွက်ဂွံ ဍိုန်လျဖျေံ ဒြဟတ် သၞ ဗွဲလဒေါဝ် အခိင် လံလ ရ။
ဗျူဟာ အဓိက သွက် လပါ် မဍိုန်လျ (Strategies of the Weaker Side)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အံင်ဇၞး လတူ သၞ မနွံကဵု ဒြဟတ် ဇၞော် နူဇကုဂှ်၊ လပါ် မဍိုန်လျ တအ် စကာ ဗျူဟာ အဓိက ၄ သာ်-
၁။ ပွမလွဳယှအ် ဒြဟတ် (War of Attrition): လပါ် မဍိုန်လျဂှ် ဟွံရန်တၟအ် သွက်ဂွံ သီကေတ် ဍုင် ဗွဲမပြဟ်။ ညးတအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ပဆောမ်လေင် သြန် ကေုာံ လမျီု လပါ် ထတ်ယုတ်ဂှ် သိုက်က်တုဲ၊ စဵုကဵု ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ လပါ် သၞ တအ် အိုတ်စိုတ် (Lose political will) တုဲ ဆုတ်ကလေင်အာ အလဵုအလဵု ညးတအ် ရ။ (အခိင် ဂှ် ဒှ် လွဟ် ညးတအ် ရ)။
၂။ ပွမဗတိုက် ကဏ္ဍ မဍိုန်လျ (Targeting Vulnerabilities): စၞး မဗတိုက် ဒပ်ပၞာန် သၞ ဂှ်၊ ညးတအ် ဗတိုက် ပလီုပလာ် (Sabotage) ဂၠံင်ကွဳစက်ပၟတ်، တိုင်ဆက်စၠောအ်ပရိုင်၊ ကေုာံ ဂၠံင်ပလံင် စၞအာဟာရ သၞ တအ် ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဒပ်ပၞာန် ဇၞော်တအ် ဂွံ ချဳဒရာင် ဝါတ်ဂါတ် ရ။
၃။ ပွမစကာ တိဍာ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Using Terrain and Civilians): လပါ် မဍိုန်လျတအ် အောပ်ဗ္ဒန် ပ္ဍဲ ဒၞာဲတိဍာ် မကွာ် ဝါတ်ဂါတ် (ဥပမာ - ဂြိုပ်၊ က္ဍဟ်ဒဵု) တုဲ ဒပ်ပၞာန် ဇၞော် တအ် စကာ ကွဳစက်ပၞာန် ကေုာံ က္ၜင်ကျာ ဝါတ်အာ ရ။ တုဲပၠန် ညးတအ် မံင် ပံင်နှဴ ကု ညးဍုင်ကွာန် တုဲ သၞ ပါ်ခြာ ဟွံမာန် ရ။
၄။ ပၞာန် စိတ္တဗေဒ ကေုာံ ပရေင်စန်ဒက် (Psychological Warfare): ညးတအ် စကာ ပရေင်စန်ဒက် (Propaganda) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ထံက်ပင် နူ ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဂၠးတိ။ တုဲပၠန် ဖန်ဇန် ညံင် ကောန်ပၞာန် သၞ တအ် ဂွံ ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ စိုတ်ဓာတ် ဂွံ စှ်ေ လၟိုန် အခိင် ရ။
ပၞာန် ဒြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိ (Modern Asymmetric Warfare)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ဏအ်မ္ဂး၊ နဲကဲ ပၞာန် ဒြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဝွံ ပြံင်လှာဲ တိုန်ကၠုင် နကဵု နဲပညာ တၟိတၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ရ-
- ပၞာန် ဆာဲဗါ (Cyber Warfare): ဂကောံ ဟက်ကာ (Hackers) ဍောတ်တ် မွဲဂကောံ ဓဝ်ဂှ် သုင်စောဲ ကောန်ပျူတာ တုဲ လုပ်ပလီုလာ် သၞောတ် ဘဏ် ကေုာံ သၞောတ် ပၟတ်လလဳ ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် မွဲ မာန် ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် ရ။
- ဒရုန်း ကေုာံ နဲပညာ သဝ် (Drones and Cheap Tech): ဂကောံပၠန်ဂတး တအ် စကာ က္ၜင်ကျာ သီုဟွံမဲကဵု မၞိဟ် (Drones) မနွံကဵု င္ၚုဟ် သဝ်သဝ် တုဲ ဗတိုက် ပလီုပလာ် ကွဳစက်ပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး က္ၜင်ပၞာန် မနွံကဵု င္ၚုဟ် မဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန် ရ။
- ပရေင်အကြမ်းဖက် (Terrorism): လဆောဝ်မ္ဂး ဂကောံ မနွံကဵု ဒြဟတ်အောန် တအ်ဝွံ စကာ နဲကဲ ဖောက်ခွဲ ဗတိုက် ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖျေံ ဒြဟတ်ဓရိုဟ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် လတူ အလဵုအသဳ ရ။
ဒၞာဲမပြာကတ် ပ္ဍဲ ဝင် (Historical Examples)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပၞာန် ဗၠးၜး အမေရိကာန် (American Revolutionary War):
ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် (မဒှ် ဒပ်မၞိဟ်ဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ) တအ်ဝွံ စကာ နဲကဲ ပၞာန်ပျံက်ကျာ တုဲ တဝ်စၞေဟ် ဗတိုက် ကု ဒပ်ပၞာန် အေန်ပါယာ ဗြိတိန် မဒှ် ဒပ်ပၞာန် ထတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ အခိင်ဂှ် ရ။
- ပၞာန် ဗဳယေတ်နာမ် (Vietnam War):
ဂကောံ ဗဳယေတ်ကံင် (Viet Cong) တအ် ဒစဵုဒစး ဗတိုက် ကု ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန်။ ၜိုန်ရ အမေရိကာန် တအ် နွံကဵု က္ၜင်ကျာ ကေုာံ လွဟ် မခိုဟ်အိုတ် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ နဲကဲ ပၞာန် ဒြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေင်ထံက်ပင် နူ ညးဍုင်ကွာန် တုဲ ဗဳယေတ်ကံင် တအ် ကလိဂွံ အံင်ဇၞး လက္ကရဴအိုတ် ရ။
- ပၞာန် အာဖဂါန်နဳသတာန် (Soviet-Afghan War):
ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၈၀ တအ်ဂှ်၊ ဂကောံ မူဂျာဟဳဒေန် (Mujahideen) တအ် စကာ နဲကဲ ပျံက်ကျာ ပ္ဍဲ ဒေသ ဒဵု တအ်တုဲ ဗတိုက် ကု ဒပ်ပၞာန် သဵုဗဳယေတ် စဵုကဵု သဵုဗဳယေတ် တအ် ဒးဆုတ်ကလေင် အာ။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပၞာန် (War)
- ပၞာန်ပျံက်ကျာ (Guerrilla Warfare)
- ပၞာန်ဒမၠုက် (Underground Warfare)
- ပရေင်စဵုဒၞာ သဇိုင်ညးဍုင်ကွာန် (Civilian-based Defense)