ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက်
 ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက်ဝွံ ဒှ်ပရေင်ပၠံင်ပစာ် အကြာ ဍုင်ဂမၠိုင် နကဵု လွဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပဝ်လသဳ ပရေင်ဗၞိက်ရ | |
| အရာ အဓိက | သြန်အခေါန် ကပေါတ်၊ ကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ဗၞိက် |
|---|---|
| ဟိုတ် အဓိက | ပရေင်စဵုဒၞာ (Protectionism)၊ ဆောမ်လေင် ဗၞိက် |
| ပရေင်အာစိုပ် | င္ၚုဟ်မး သၠုင်တိုန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍိုန်လျ |
| ဆက်စပ် ကု | ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် |
ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက် (အၚ်္ဂလိက်: Trade War) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပရေင်ပၠံင်ပစာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အကြာ ဍုင်မွဲကဵု ဍုင်မွဲ နကဵု ပွမစကာ လွဟ် ပဝ်လသဳ ပရေင်ဗၞိက် မပ္တံကဵု ပွမသၠုင်ပတိုန် သြန်အခေါန် ကပေါတ် (Tariffs) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဖျေံ ကၟာတ်လဒဵု (Quotas) လတူ ကပေါတ်ရာန်လုပ် နူဍုင်တၞဟ်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ဍုင်မွဲ ကလေင်တက် (Retaliation) လတူ ပဝ်လသဳ ပရေင်စဵုဒၞာ (Protectionist policies) ဍုင်မွဲသအာင် မဖျေံလဝ် လတူညးတအ်ဂှ်ရ။
ဟိုတ် ကေုာံ ဗီုပြင် ကတဵုဒှ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက်ဝွံ မလေပ်ကတဵုဒှ် နကဵု ဟိုတ် အဓိကဂမၠိုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
- ပရေင်စဵုဒၞာ (Protectionism): အလဵုအသဳ ဍုင်မွဲမွဲ မိက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကမ္ပဏဳ ကေုာံ ကမၠောန် အပ္ဍဲဍုင်ဇကု ညံင်ဟွံဂွံ ဒးဒုင်ပြိုင်ပကာန် ကုကပေါတ် နူဍုင်သအာင်တုဲ၊ ကံက်အခေါန် သၠုင်သၠုင် လတူ ကပေါတ်ရာန်လုပ်ရ။
- လျိုင်ဗၞိက် ဟွံတုပ်သၟဟ် (Trade Deficits): ယဝ်ရ ဍုင်မွဲ ဒးရာန်လုပ်ဒၟံင် ကပေါတ် နူဍုင်တၞဟ် ဂၠိုင်နူကဵု ကပေါတ်ဇကုမသွံပတိတ်မ္ဂး (ဆောမ်လေင် ဗၞိက်)၊ အလဵုအသဳဂှ် မိက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ကပေါတ်ရာန်လုပ်တုဲ ကံက်အခေါန်မာန်ရ။
- ပွမကလေင်တက် (Retaliation): ယဝ်ရ ဍုင် (က) ကံက်အခေါန် လတူ ဍုင် (ခ) မ္ဂး၊ ဍုင် (ခ) ဂှ်လေဝ် ဟွံဒုင်ကျတုဲ ကလေင်ကံက်အခေါန် လတူ ကပေါတ် ဍုင် (က) ကီုရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်အာ "ပၞာန်" မဆက်စပ် ကလေင်တက်ရေင်သကအ်ရ။
ပရေင်အာစိုပ် ကေုာံ အဆက်ဖိုလ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ အလဵုအသဳတအ် ထေင်ကေတ် ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက်ဂှ် ကဵုဖိုလ် ကုဍုင်ဇကုကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအရာမဍာံစၟတ်မ္ဂး ဍေံကဵု အဆက်ဖိုလ် လပါ်ပရေအ် ကုလပါ်သီုၜါ ကေုာံ အလုံဂၠးကဝ်ရ-
- င္ၚုဟ်မး ကပေါတ် သၠုင်တိုန်: ဟိုတ်နူ သြန်အခေါန် သၠုင်တိုန်တုဲ၊ ကမ္ပဏဳတအ် ဒးထပ်စုတ် င္ၚုဟ်အခေါန်ဂှ် ပ္ဍဲကပေါတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးသုင်စောဲ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးရာန်စ ကပေါတ် နကဵု င္ၚုဟ်မး မသၠုင်တိုန်ရ။
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ် ဍိုန်လျ: ကမ္ပဏဳ မသွံပတိတ် ကပေါတ်တအ် သွံကပေါတ် ဟွံစှ်ေတုဲ၊ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ် ဍိုန်လျစှ်ေအာရ။
- သၞောတ်ဝ် ပလံင်ဗစိုပ် လီုလာ် (Supply Chain Disruption): ကမ္ပဏဳ မဒးရာန် ကပေါတ်အဝဲလပါ် (Components) နူဍုင်သအာင်တအ်ဂှ် ဒးဆောမ်ဒၟံင် ပြဿနာ င္ၚုဟ်မးသၠုင် ကေုာံ ကပေါတ်ဟွံစိုပ် အခိင်ရ။
ဥပမာ ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက် ပြာကတ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပၞာန် ပရေင်ဗၞိက် အမေရိကာန်-ကြုက် (US-China Trade War): စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ပ္ဍဲလက်ထက် သမ္မတ ဒဝ်နယ် ထရမ် (Donald Trump) မဖျေံအခေါန် လတူ ကပေါတ်ရာန်လုပ် နူကြုက် သွက်ဂွံ ပသောင် ပြဿနာ ဆောမ်လေင်ဗၞိက် ကေုာံ ပွမကၠတ် နဲကဲပညာရ။ ဍုင်ကြုက် လေဝ် ကလေင်ကံက်အခေါန် လတူ ကပေါတ် အမေရိကာန်ကီုတုဲ၊ ပြဿနာဏအ် ပရေင်အာစိုပ် နွံလတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် ဗွဲမဇၞော်ရ။
- သၞောဝ်အခေါန် သမု-ဟဝ်လဳ (Smoot-Hawley Tariff Act): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၀ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပတိတ်လဝ် သၞောဝ်ဏအ် သွက်ဂွံ ကံက်အခေါန် သၠုင်သၠုင် လတူ ကပေါတ် ဥရောပရ။ ရးဥရောပတအ် ကလေင်တက်တုဲ၊ ပရေင်ဗၞိက် ဂၠးကဝ် စှ်ေအာ ၆၅% တုဲ၊ ဒှ်ဟိုတ်မွဲ မပကဵု ညံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ် ဂွံလီုလာ် ဗွဲမဇၞော် (Great Depression) ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်ရ။