ဗိက်၊ ပွိုင်ဍုင်
| ဗိက်၊ ပွိုင်ဍုင် မြိတ်မြို့နယ် (Myeik Township) | |
|---|---|
| ပွိုင်ဍုင် | |
| တကအ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ၜဳ ဗိက် မဒှ် ဒေသ အဓိက သွက် ပွိုင်ဍုင် ဗိက်။ တကအ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ၜဳ ဗိက် မဒှ် ဒေသ အဓိက သွက် ပွိုင်ဍုင် ဗိက်။ | |
  ဗိက်၊ ပွိုင်ဍုင် ဌာန်ဒတန် ပွိုင်ဍုင် ဗိက် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဗၟာ | |
| ဒတန်ဒၞး: 12°26′N 98°36′E / 12.433°N 98.600°Eဒတန်: 12°26′N 98°36′E / 12.433°N 98.600°E | |
| ရးနိဂီု | ဗၟာ |
| တွဵုရး | တွဵုရးတၞင်သဳ (Tanintharyi Region) |
| ခရိုင် | ခရိုင်ဗိက် (Myeik District) |
| ဍုင် အုပ်ကွပ် | ဍုင်ဗိက် (Myeik) |
| ဨရိယာ | |
| လၟိဟ်မၞိဟ် (2014) | |
| • သီုဖအိုတ် | ၂၈၄၄၈၉ |
| • ကမၠေတ် လၟိဟ်မၞိဟ် | ၂၀၀/km၂ ( ၅၂၀/sq mi) |
| ဒၞာဲအပိုင်အခြာ အခိင် | UTC+6:30 (MMT) |
ပွိုင်ဍုင်ဗိက် (အၚ်္ဂလိက်: Myeik Township, ဗၟာ: မြိတ်မြို့နယ် - မျိတ်မျိုနယ်၊ ယၟု တြေံ Mergui) ဝွံ ဒှ် ပွိုင်ဍုင် မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ခရိုင်ဗိက်၊ တွဵုရးတၞင်သဳ မနွံ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ အိုတ် နူကဵု ရးနိဂီု ဍုင်ဗၟာ ရ။ ဍုင် အုပ်ကွပ် အဓိက သွက် ပွိုင်ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင်ဗိက် မဒှ် ဍုင် သၞေဟ်က္ၜင် မဇၞော်မောဝ် တုဲ မၞုံ လတူ သြင် ၜဳ အာန်ဒမာန် (Andaman Sea) ရ။ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် ဝွံ နွံ ကု အာဲကၟာဲ ဝင် မဇၞော်လှဲလး တုဲ ဒှ် ဒေသ မဆက်စၠောအ် လဝ် ကု တကအ် ၈၀၀ ပြင် မကော်ဂး [wikt:mnw:တကအ်|တကအ်] ဗိက် (Mergui Archipelago) ရ။[၁]
၁. နိဒါန် ကေုာံ ဌာန်ဒတန် (Introduction and Geography)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွိုင်ဍုင်ဗိက် ဝွံ ဒှ် ပွိုင်ဍုင် မၞုံ ကု ဒြဟတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ခရိုင် ဗိက် ရ။ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဇိုင် ၜဳ တုဲ မၞုံ ကု ကွာန် ကေုာံ တကအ် ဍောတ်တ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ အတိုင် စရင် လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပွိုင်ဍုင် ဗိက် ဝွံ မၞုံ လၟိဟ်မၞိဟ် ၂၈၄,၄၈၉ တၠ တုဲ ဇမၞော် ဨရိယာ ဂှ် နွံ ၁,၄၁၇.၉ စတုရံ ကဳလဝ်မဳတာ (၅၄၇.၅ စတုရံ တိုင်) ရ။
ဒေသ ဏအ် ဝွံ တၞဟ်ခြာ နူ ပွိုင်ဍုင် တၞဟ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဗၟာ ဟိုတ်နူ ပရေင် ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် မဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ ပင်လယ် ကေုာံ ရးနိဂီု သေံ (Thailand) မနွံ ဗဒါဲ ဂှ် ရ။[၂]
၂. ဝင် ကေုာံ အာဲကၟာဲ (History and Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝင် ဍုင်ဗိက် ဝွံ စ ကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ခေတ် တမၠာ တေအ် ရ။ ကြဴနူ အေန်ပါယာ ဗုကာံ (Pagan Empire) လီုလာ် အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၇ ဂှ်၊ ဒေသ ဗိက် ဏအ် ဝွံ လုပ် အာ သၟဝ် အုပ်ကွပ် ရးနိဂီု သေံ မပ္တံ ကု ခေတ် သုခေါထာဲ (Sukhothai Kingdom) ကေုာံ အယုဒ္ဓယ (Ayutthaya Kingdom) နူကဵု ၁၃ ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု လဒေါဝ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ရ။[၃]
ပ္ဍဲ အခိင် ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ ဂှ် ဍုင်ဗိက် (မကော် စ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် Mergui) ဂှ် ဒှ် သၞေဟ်က္ၜင် အဓိက သွက် ဂကူ ယူရဝ်ပ တအ် သွက်ဂွံ သွံရာန် ဗၞိက် အကြာ အိန္ဒိယ ကေုာံ အယုဒ္ဓယ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ် ဂှ် ဂကူမန်၊ ဂကူသေံ၊ ကေုာံ ဂကူ ယူရဝ်ပ တအ် မံင် ပံင်နှဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ရ။ စိုပ် ခေတ် သၟိင် အလံင်ဘုရား (Alaungpaya) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၅၉ ဂှ် ဟေင်၊ ဒေသ တၞင်သဳ ကေုာံ ဗိက် ဝွံ ကလေင် စိုပ် အာ သၟဝ် အုပ်ကွပ် အေန်ပါယာ ဗၟာ တုဲ၊ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၂၄ ဂှ် ဒးဒုင် သီ ကေတ် နကဵု အင်္ဂလိက် (British) ရ။[၄]
၃. ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Geography and Climate)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွိုင်ဍုင် ဗိက် ဝွံ ဒှ် ဒေသ ဇိုင် ၜဳ မၞုံ ကု တိ ခလိုင် ကေုာံ ဂြိုပ် [wikt:mnw:ကရိုင်|ကရိုင်] (Mangrove) ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ လပါ် ဗမံက် ပွိုင်ဍုင် ဂှ် ဒှ် ဒဵု တၞင်သဳ (Tenasserim Hills) မဆက် ဒၟံင် ကု ပယျဵု သေံ တုဲ၊ လပါ် ပလိုတ် ဂှ် ဒှ် ၜဳ အာန်ဒမာန် ရ။
ရာသဳဥတု ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဒှ် ရာသဳဥတု ဂမ္တဴ ဗြဲ ဂၠိုင် (Tropical monsoon climate - Köppen Am) ရ။ ဥတု ကညင် ဝွံ ဂၠေအ် တုဲ (နူ ဒဳဇြေန်ဗါ စဵုကဵု ဇာန်နဝါရဳ)၊ ဥတု ဗြဲ ဂှ် ဂၠိင် တုဲ ဗြဲ ဂူ လောန် ပ္ဍဲ အကြာ ဂိတု မေ စဵုကဵု သေပ်တေမ်ဗါ ရ။
| ဂိတု | ဇာန် | ဖေဖဝ် | မာတ် | ဨပြဳ | မေ | ဂျောန် | ဂျူလာင် | အဝ်ဂေတ် | သေပ် | အံက် | နဝ် | ဒဳဇြေန် |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ဂမ္တဴ အမြင့်ဆုံး (°C) | 31.4 | 32.1 | 33.1 | 33.6 | 31.8 | 29.3 | 28.7 | 28.6 | 28.9 | 30.2 | 31.1 | 31.3 |
| လၟိဟ် ဗြဲ (mm) | 4.0 | 22.0 | 52.0 | 116.0 | 406.0 | 765.0 | 822.0 | 842.0 | 563.0 | 276.0 | 56.0 | 12.0 |
*(နိဿဲ: ဌာန ဥတု ဒေသ အာရှ)*[၅]
၄. ပရေင်အုပ်ကွပ် ကေုာံ ပွိုင်ဍုင် (Administration and Subdivisions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွိုင်ဍုင် ဗိက် ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ခရိုင် ဗိက် သၟဝ် တွဵုရး တၞင်သဳ ရ။ ပရေင် အုပ်ကွပ် အလဵုအသဳ ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု ဍုင်ဗိက် မဒှ် ဍုင် အဓိက ရ။ အပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် ဝွံ ပါ် လဝ် နကဵု ရပ်ကွက် ပ္ဍဲ ဍုင်၊ ကေုာံ ကွာန် ဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ဒေသ ရး ရ။ ဒေသ တကအ် လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဒး အာ နကဵု က္ၜင် ဍာ် ဓဝ် ဟေင် သွက်ဂွံ ဆက်စၠောအ် ကု ရုင် အလဵုအသဳ တအ် မာန် ရ။
၅. လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဘာသာ (Demographics and Religion)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် စရင် ၂၀၁၄ မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဗိက် နွံ ၜိုတ် ၂၈၄,၄၈၉ တၠ ရ။
| ကဏ္ဍ | လၟိဟ်မၞိဟ် | တင်စၟတ် |
|---|---|---|
| လၟိဟ်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် | ၂၈၄,၄၈၉ | လပါ် တြုဟ် နွံ အောန် နူ ဗြဴ |
| သ္ၚိကၟိန် သီုဖအိုတ် | ၅၄,၃၄၉ | မွဲ သ္ၚိကၟိန် မ္ဂး နွံ ၜိုတ် ၅.၀ တၠ |
| သိပ်ဂၠိပ် မၞိဟ် | ၂၀၀.၆ / km² | ဍိုက်ပေင် ပ္ဍဲ ဍုင် |
ဂကူ မပဒတဴ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဏအ် ဝွံ ပါလုပ် ဂကူ ဗၟာ၊ အိန္ဒိယ၊ ကြုက်၊ ကရေင်၊ မန်၊ ကေုာံ ဂကူ သလုံ (Moken - Sea Gypsies) တအ် ရ။ အရေဝ် ဘာသာ မဟီု ဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် အရေဝ်ဗိက် (Myeik dialect) မဒှ် အရေဝ် ဗၟာ ရမျာင် တၞဟ်ခြာ မွဲ ရ။ ဘာသာ မရှ်ေသှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အေတ်သလာမ်၊ ကေုာံ ခရေတ်ယာန် တအ် ရ。[၆]
၆. ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် (Economy and Industry)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပွိုင်ဍုင် ဗိက် ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု သယံဇာတ ပ္ဍဲ ၜဳ ကေုာံ တိ ရ။
- ကမၠောန် တမ္ၚာ: ဒှ် ကမၠောန် အဓိက မွဲ တုဲ သွံရာန် က ပင်လယ်၊ ခရိုင်၊ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ခပဵု (Ngapi - shrimp paste) ကေုာံ က ဇွောတ် ရ။
- မပ္တိတ် ပတ္တမြာ ပင်လယ် (Pearl Farming): ကမၠောန် လွဳ မပ္တိတ် ပတ္တမြာ (Pearl) ဂှ် ဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မၞုံ ကု ၚုဟ်မး သၠုင် ပ္ဍဲ ဒေသ တကအ် ဗိက် ရ။
- သွိုက် စာင် (Edible Bird's Nest): ပွမဂၠာဲ ကေတ် သွိုက် စာင် နူကဵု ထီု လတူ တကအ် တအ် လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက မွဲ ကီု ရ။
- ကမၠောန် ကၠအ်: တၞံ ရဝ်ဗာ (Rubber) ကေုာံ တၞံ သတ်ဗြဴ (Coconut) တအ် လေဝ် တဵုလွဳ ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ လပါ် တိ ကေင် ရ。[၇]
၇. ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဌာန်အာတရဴ (Culture and Tourism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွိုင်ဍုင် ဗိက် ဝွံ ပြာကတ် တဴ နကဵု ကျာ်စေတဳ သမၠဲဝင် ကေုာံ ဌာန် အာ တရဴ သဘာဝ ရ။
- ကျာ် သိန်တဝ်ဂျဳ (Theindawgyi Pagoda): ဒှ် ကျာ် မပြာကတ် အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဗိက် ရ။
- တကအ် ဗိက် (Mergui Archipelago): မၞုံ ကု တကအ် ၈၀၀ ပြင် မဟွံမဲ ကု ပရေင် ပလီုပလာ် သဘာဝ ဏီ ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ပရေင် အာ တရဴ (Tourism) ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် နကဵု က္ၜင် အာ တရဴ (Cruises) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ ကေုာံ ဘဝ ဂကူ သလုံ (Moken) တအ် ရ။[၈][၉]
၈. ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် (Education and Healthcare)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင် ပညာ ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင် ဗိက် ဝွံ သၠုင် တိုန် ဒၟံင် ရ။
- တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်: ပွိုင်ဍုင် ဏအ် မၞုံ ကု [wikt:mnw:တက္ကသိုလ်|တက္ကသိုလ်] ဗိက် (Myeik University) ကေုာံ တက္ကသိုလ် နဲပညာ ဗိက် (Technological University, Myeik) မကဵု ပညာ ကု ကွးဘာ နူကဵု အလုံ ခရိုင် မွဲ ရ။
- ဘာ အလဵုအသဳ: ဘာ တန် သၠုင် (High Schools) နွံ ၉ ဘာ ပြင် တုဲ ဘာ ပုဂ္ဂလိက (Private schools) တအ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။[၁၀]
ပရေင် ထတ်ယုက် ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု ရုင်ဂဥုဲ ညးဍုင်ကွာန် ဗိက် (Myeik Public Hospital) ကေုာံ ရုင်ဂဥုဲ ဂြန် တြေံ (Traditional Medicine Hospital) တအ် တုဲ ရုင်ဂဥုဲ ပုဂ္ဂလိက လေဝ် နွံ ကၠုင် ရ။
၉. ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွိုင်ဍုင် ဗိက် ဝွံ ဒှ် ဗဟဵု သွက် ပရေင် ပလံင်ဗစိုပ် ပ္ဍဲ တွဵုရး တၞင်သဳ ရ။
- က္ၜင်ကျာ: သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ ဗိက် (Myeik Airport) ဝွံ မၞုံ ကု ပရေင် ဆက်စၠောအ် ကု ဍုင်လ္ဂုင် (Yangon)၊ ထဝါဲ (Dawei) ကေုာံ ကအ်သံင် (Kawthaung) လၟိုန် ရ။
- က္ၜင် ဍာ်: သၞေဟ်က္ၜင် ဗိက် (Port of Myeik) ဝွံ ဒှ် သၞေဟ် သွက် က္ၜင် ဗၞိက် ကေုာံ က္ၜင် ညးအာတရဴ မအာ ဇရေင် တကအ် ဂမၠိုင် ရ။
- ဂၠံင် ကွဳစက်: ၜိုန်ရ ဂၠံင် တရဴ မဆက် ကု ရးနိဂီု သေံ ကေုာံ ထဝါဲ ဂှ် နွံ ကီု လေဝ်၊ ပရေင် ဆက်စၠောအ် လပါ် တိ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒဵု ကေုာံ ဂြိုပ် တုဲ လဆောဝ် မ္ဂး ဇြိုင် လောန် ရ။
၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ လေန်မ္ၚး (References and External Links)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population (2017). "The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Myeik Township Report". Nay Pyi Taw, Myanmar.
- ↑ Smith, Martin (1991). *Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity*. Zed Books.
- ↑ Anderson, John (1890). *English Intercourse with Siam in the Seventeenth Century*. K. Paul, Trench, Trübner, & co., ltd.
- ↑ Thant Myint-U (2006). *The River of Lost Footsteps*. Farrar, Straus and Giroux.
- ↑ Thai Meteorological Department. "Climate Data for the Region". Retrieved 2023.
- ↑ UNFPA Myanmar (2017). "Tanintharyi Region Demographics Report".
- ↑ Myanmar Port Authority. "Port of Myeik: Economic Overview". Retrieved 2023.
- ↑ Roberts, S. (2018). *The Moken of the Mergui Archipelago*. Ethnographic Studies.
- ↑ Myanmar Ministry of Hotels and Tourism (2019). "Mergui Archipelago Tourism Master Plan".
- ↑ Ministry of Education, Myanmar. "Universities in Tanintharyi Region".
လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):
- Myeik Township ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
- ဗဟဵု ဌာန် အာ တရဴ တကအ် ဗိက် (YouTube)
- လ္ၚတ် ရံင် ပရူ တကအ် ဗိက် ပ္ဍဲ Mergui Archipelago။