ဗုကာံ
| ဗုကာံ ပုဂံ / ဗုကာံ | |
|---|---|
| ယၟုဒယှ် ဗုကာံ ပ္ဍဲအခိင်တ္ၚဲတၟး ကေုာံ ကျာ်စေတဳဂမၠိုင် ယၟုဒယှ် ဗုကာံ ပ္ဍဲအခိင်တ္ၚဲတၟး ကေုာံ ကျာ်စေတဳဂမၠိုင် | |
  ဗုကာံ ဒၞာဲ ဗုကာံ ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ | |
| ဒတန်ဒၞး: 21°10′20″N 94°51′37″E / 21.17222°N 94.86028°Eဒတန်: 21°10′20″N 94°51′37″E / 21.17222°N 94.86028°E | |
| ဍုင် | ဍုင်ဗၟာ |
| ရး | ရးမာန္တလေ |
| စပ္တန် | ၉ ဗွဝ်ကၠံ (849 CE) |
| ဨရိယာ | |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
| • သီုဖအိုတ် | ၁၀၇၀၀၀ |
| ဒၞာဲအပိုင်အခြာ အခိင် | UTC+06:30 (MST) |
ဗုကာံ (အၚ်္ဂလိက်: Bagan၊ ဗၟာ: ပုဂံ) ဂှ် ဒှ်ဍုင်တြေံမွဲ မနွံပ္ဍဲ ရးမာန္တလေ၊ ဍုင်ဗၟာ တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ဂၠးတိ (UNESCO World Heritage Site) မွဲရ။[၁] နူကဵု ၉ ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု ၁၃ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဍုင်ဗုကာံ ဒှ်လဝ် ဍုင်ဨကရာဇ်မွဲ မပကင်ရင်လဝ် အလုံမွဲ ဍုင်ဗၟာရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်ဗုကာံ ဇၞော်မောဝ် အကြာ ၁၁ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၁၃ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ကျာ်စေတဳ၊ ဘာကျာ် ကေုာံ ဘာလကျာ် သီုဖအိုတ် မနွံလၟိဟ် ဂၠိုင်နူ ၁၀,၀၀၀ တၠ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲတိဗလး ဗုကာံရ။ လၟုဟ်မ္ဂး သှ်ေၜတ်ဒၟံင် ကျာ်စေတဳ ၜိုတ် ၂,၂၀၀ ဇကုဓဝ်ရ။[၂]
၁။ နိဒါန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍုင်ဗုကာံဂှ် ဒှ်ဍုင်တြေံတြဟ် သမိုင်းဝင် မနွံကဵု ယေန်သၞာင်၊ ကွတ်ဗိသုကာ ကေုာံ သာသနာ မဇၞော်မောဝ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာရ။ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဗုကာံဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ အဓိက သွက်ပရေင်တရဴ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာတုဲ ညးလ္ၚတ်ဝင်ဂမၠိုင် ကၠုင်လ္ၚတ်ဒၟံင် အဆက်ဆက်ရ။ ယၟုတြေံ ဗုကာံဂှ် ညးကော်စ (အရိမဒ္ဒနာပူရ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဍုင်မပလီုထောံ သတြုဂမၠိုင်" ရ။ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဗုကာံဂှ် စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၈၄၉ တုဲ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်အနဝ်ရထာ ဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဍုင်ဨကရာဇ် မဇၞော်မောဝ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဗုကာံဂှ် လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် မန် ကေုာံ ဗၟာ ပြံက်နှဴတုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဍုင်ဗုကာံဂှ် ပါ်လဝ် ဒေသဇၞော်ပိကရေက် မတွဟ်ဂး ညောင်ဦး၊ ဗုကာံတြေံ ကေုာံ ဗုကာံတၟိ ရ။
၂။ ဝင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင်ဍုင်ဗုကာံဂှ် ပါ်လဝ် ၜါခေတ် အဓိက မတွဟ်ဂး ခေတ်ဗုကာံစ ကေုာံ ခေတ်ဨကရာဇ်ဗုကာံ ရ။ ခေတ်ဗုကာံစဂှ် စတမ်နူ ၂ ဗွဝ်ကၠံတုဲ ဍုင်သၟတ်မွဲ စပ္တန်လဝ်ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၈၄၉ ဂှ် သၟိင်ပျဉ်ပြား ပ္တန်ဍုင်ဗုကာံတၟိတုဲ ဒက်ပ္တန် ကၟာင်ဍုင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၄၄ ဂှ် သၟိင်အနဝ်ရထာ တိုန်နန်တုဲ ပံင်ကောံလဝ် ဍုင်ဗၟာ သီုဖအိုတ် ဒှ်မွဲဍုင်ဓဝ်ရ။ သၟိင်အနဝ်ရထာ ဗတိုက်ကေတ် ဍုင်သဓီု တုဲ ကေတ်နင် ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ တၠပညာမန်ဂမၠိုင် ကၠုင်စွံ ပ္ဍဲဗုကာံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ သာသနာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စိုပ်ကၠုင် ဗုကာံတုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။[၃] ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်ကျာန်စစ်သား (Kyansittha) ဂှ် ဍုင်ဗုကာံ ဇၞော်မောဝ်အိုတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်အာနန္ဒာ မဒှ်ကွတ်ဗိသုကာ မပြဲပြဲရ။ ခေတ်ဗုကာံဂှ် တန်တဴလဝ် စဵုကဵု သၞာံ ၁၂၈၇ တုဲ ဟိုတ်နူ ပၞာန်မောန်ဂေါ (Mongol invasions) လုပ်ဗတိုက်တုဲ ဍုင်ဗုကာံ သ္ဒးလီုလာ်အာရ။
Unable to compile EasyTimeline input:
Timeline generation failed: 1 error found
Line 1: ImageSize = width:700 height:150 barincrement:30
- ImageSize attribute 'barincrement' not valid now.
This attribute is only valid (and mandatory) in combination with 'width:auto' or 'height:auto'
၃။ ပထဝီဝင် ကေုာံ ရာသဳဥတု
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍုင်ဗုကာံဂှ် နွံပ္ဍဲ ဇိုင်ကြုင် ဨရာဝတဳ ပ္ဍဲဒေသကှ်ကှ် (Dry Zone) ရးမာန္တလေ ရ။ အလုံမွဲ ဍုင်ဗုကာံဂှ် နွံလၟိဟ် ဧရိယာ ၜိုတ် ၁၀၄ ကဳလဝ်မဳတာ ပန်ကၠင်။ ဒေသဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲဒေသကှ်ကှ်တုဲ ဗြဲအောန်၊ ရာသဳဥတု ကတဴရ။ ဥတုကတဴမ္ဂး ဓါတ်ကတဴ နွံစဵုကဵု ၄၀ ဒီဂရဳ သေလ်သဳယေတ် (104°F) တုဲ ဥတုဂံက်မ္ဂး နွံၜိုတ် ၂၀ ဒီဂရဳ ရ။ ဟိုတ်နူ ရာသဳဥတု ကှ်ကှ်ဝွံရ ကျာ်စေတဳတြေံဂမၠိုင် ဟွံလီုလာ်ပြဟ် တန်တဴဒၟံင် လလိုင်လအ်ရ။
၄။ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင် ဗုကာံဂှ် ဒှ်ယေန်သၞာင် မပြံက်နှဴဒၟံင် အကြာ မန်၊ ဗၟာ ကေုာံ ပျူ ရ။[၄] လိက်ပတ်မ္ဂး စကာလဝ် လိက်မန် စဵုကဵု လက်ထက် သၟိင်ကျာန်စစ်သား ရ။ လိက်တၟအ် မျစေတီ (Myazedi Inscription) ဂှ် ချူလဝ် နကဵု ဘာသာ ပန်သာ် မတွဟ်ဂး ပျူ၊ မန်၊ ဗၟာ၊ ပါဠိ တုဲ ဒှ်သက်သဳ ယေန်သၞာင် မပြံက်နှဴရ။ ကွတ်တဲ ယေန်သၞာင် မပ္တံကဵု ကွတ်ပါန်ခဳ (Mural paintings)၊ ကွတ်ပရန်၊ ကေုာံ ကွတ်စပ်ယန် (Lacquerware) ဂမၠိုင်ဂှ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံ။ ဗွဲတၟေင် ကွတ်စပ်ယန် ဗုကာံ ဂှ် ဒှ်ကွတ်တဲ မဒယှ်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ လၟုဟ်ရ။
၅။ ဘာသာ ကေုာံ သာသနာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကၠာဟွံဂွံ သာသနာ ထေရဝါဒ ဂှ် ပ္ဍဲဗုကာံ ညးတံ လျိုင်လဝ် သာသနာ အရည်းကြီး၊ ဟိန္ဒူ ကေုာံ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ကြဴနူ သၟိင်အနဝ်ရထာ ဂွံဇၞး ဍုင်သဓီုတုဲ သာသနာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ စိုပ်ကၠုင် ဗုကာံတုဲ ဒှ်ကၠုင် သာသနာ အဓိက အလုံမွဲ ဍုင်ရ။ သၟိင်တၠ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တံ သိုင်ခၞံ ကျာ်စေတဳ၊ ဘာကျာ် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဂွံကုသိုလ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ပူဇဴကျာ်ရ။ လိက်ပိဋကတ်ဂမၠိုင်လဝ် ကၠာဲစၠောံ ချူခၞံလဝ် ပ္ဍဲဗုကာံ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။[၃]
၆။ ဗိသုကာ ကေုာံ ကွတ်ပရန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကွတ်ဗိသုကာ ဗုကာံ ဂှ် ဒှ်အာဲကၟာဲ အဓိက မွဲရ။ ကျာ်စေတဳတံဂှ် ဒက်လဝ် နကဵု တိုက် (အုတ်) တုဲ ပါ်လဝ် ဂကူၜါ မတွဟ်ဂး စေတဳ ကေုာံ ဘာကျာ် (Temple) ရ။[၅] စေတဳဂှ် ဒှ်ဗီုပြင် ခေါင်တုဲ ဘာကျာ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မလုပ်လ္ၚောဝ်ကျာ် ဂွံရ။ ကွတ်ပရန် ဗုကာံဂှ် ခိုင်ကၠိုက် ဗွဲမလောန် တုဲ စဵုကဵု လၟုဟ် တန်တဴဒၟံင်ရ။
| ယၟုကျာ် | သၞာံ မဒက်ပ္တန် | သၟိင်မဒက်ပ္တန် | တင်စၟတ် ကေုာံ ကွတ်ဗိသုကာ |
|---|---|---|---|
| ကျာ်အာနန္ဒာ (Ananda Temple) | ၁၁၀၅ | သၟိင်ကျာန်စစ်သား | ဗိသုကာမန် ကေုာံ အိန္ဒိယ ပြံက်နှဴ၊ ဒယှ်လောန် |
| ကျာ်ဓမ္မရံကြီး (Dhammayangyi Temple) | ၁၁၆၇-၁၁၇၀ | သၟိင်နရသူ | ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဗုကာံ၊ ကွတ်ပရန် ခိုင်ကၠိုက်အိုတ် |
| ကျာ်ရွှေစည်းခုံ (Shwezigon Pagoda) | ၁၀၅၉-၁၀၉၀ | သၟိင်အနဝ်ရထာ & သၟိင်ကျာန်စစ်သား | စေတဳ ထဝ် မဒှ် ပုံစံ သွက်စေတဳဗၟာ ဗွဲကြဴ |
| ကျာ်ထီးလိုမင်းလို (Htilominlo Temple) | ၁၂၁၁ | သၟိင်ထီးလိုမင်းလို | ကွတ်တိုက် ကေုာံ ဍိုတ် မခိုဟ်ဆာဲ |
.jpg){kind=link}
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်တရဴ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်တြေံဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗုကာံ တန်တဴဒၟံင် လတူ ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် စီမံင်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ဍုင်ဗုကာံဂှ် ဒှ်ပရေင်တရဴ (Tourism) ရ။ ညးလ္ၚတ်ဝင် နူဍုင်သၟာင် ကေုာံ ဍုင်အပ္ဍဲ ဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်လ္ၚောဝ်ကျာ်၊ လ္ၚတ်ဝင် ပ္ဍဲဗုကာံ ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံရ။ ကမၠောန် ကွတ်တဲ မပ္တံကဵု ယန် (Lacquerware) လေဝ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက သွက်ညးဒေသတံရ။ ပရေင်တရဴဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု သြန်လုပ် သွက်ဍုင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။[၂]
၈။ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် သွက်ဂွံ စိုပ်ဍုင်ဗုကာံဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ က္ၜင်ကျာ၊ ကွဳစက် ကေုာံ က္ၜင်ဍာ် ဂမၠိုင် စကာဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲဗုကာံဂှ် နွံကဵု ပ္တိတ်က္ၜင်ကျာ ညောင်ဦး (Nyaung U Airport) တုဲ မာန်ပလံင်ဗစိုပ်ကဵု ဍုင်ဇၞော် မပ္တံကဵု လာန်တန်၊ မာန္တလေ ကေုာံ တံင်ဂျဳ ရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ ကမ္ပဏဳ အဲပုဂံ (Air Bagan) လေဝ် ပလံင်ဗစိုပ်လဝ်ရ။ တရဴဍာ်မ္ဂး နူမာန္တလေ စဵုကဵု ဗုကာံ ဂှ် ဍိုက်က္ၜင် နကဵု ကြုင်ဨရာဝတဳ ဂွံရ။ အပ္ဍဲ ဍုင်ဗုကာံမ္ဂး ညးတရဴတံ စကာ ကွဳလိုန်ဓါတ် (E-bike)၊ ကွဳချေံ ကေုာံ ကွဳစက် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်ရ။
၉။ ပြတိုက် ကေုာံ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပြတိုက် ရှေးဟောင်းသုတေသန ဗုကာံ (Bagan Archaeological Museum) ဂှ် ဒှ်ပြတိုက် အဓိက မထိင်ဒဝ်လဝ် အာဲကၟာဲ ဝင်ဍုင်ဗုကာံရ။[၇] ပြတိုက်ဝွံ စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ တုဲ ထိင်ဒဝ်လဝ် ဍိုတ်၊ လိက်တၟအ်၊ ရုပ်ကျာ် ကေုာံ ကွတ်တဲ နူခေတ်ဗုကာံ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။[၈] အဓိက သက်သဳ ဝင် မတွဟ်ဂး လိက်တၟအ် မျစေတီ လေဝ် ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲပြတိုက်ဝွံရ။ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ တၞဟ်တံမ္ဂး နန်အရိမဒ္ဒနာပူရ (Arimadanapura Palace) မဒှ် နန် မကလေင် သိုင်လဝ်တၟိ လေဝ် ဒှ်ဒၞာဲ ညးတရဴတံ ဒးစိုတ် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
၁၀။ လၟေင်ကမၠောန် မင်မဲ ကေုာံ အာဲကၟာဲဂၠးတိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဗုကာံဂမၠိုင်ဂှ် ဒးဒုင်ဘဲ ကသဳတိ ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ကသဳတိ ဇၞော် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ကေုာံ ၂၀၁၆ တံဂှ် ပလီုပလာ်လဝ် ကျာ်စေတဳ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဌာန သုတေသန အာဲကၟာဲ (Department of Archaeology) ကေုာံ ဂကောံ ဂၠးတိ မပ္တံကဵု UNESCO တံ ပံင်ကောံတုဲ ထိင်ဒဝ် မင်မဲဒၟံင်ရ။[၉][၁၀] ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ဂကောံ UNESCO စၟတ်သမ္တီ ဍုင်ဗုကာံ နဒဒှ် အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ဂၠးတိ (UNESCO World Heritage Site) မွဲရ။[၁] ပရေင်မင်မဲဝွံ ဒှ်တာလျိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကွတ်ဗိသုကာ ကေုာံ ကွတ်ပါန်ခဳ တြေံ ညံင်ဟွံဂွံ လီုလာ်အာရ။
ဗဳဒဳယော ကေုာံ လေန်မ္ၚး
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- 1 2 နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "UNESCO". - 1 2 နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Economist". - 1 2 နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Coedes". - ↑ နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Pictorial". - ↑ နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Pichard". - ↑ နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "AsianHist". - ↑ နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Mizzima". - ↑ နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Zan". - ↑ နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Schwartzbaum". - ↑ နိဿဲ ဗၠေတ် - Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Korea".