ဗေလာရုသ်
| သမ္မတဍုင် ဗေလာရုသ် Рэспубліка Беларусь | |
|---|---|
 အလာံ
တဆိပ်
| |
 ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် ဗေလာရုသ် ပ္ဍဲကဵု ရးဥရောပ | |
| ဍုင်ဇၞော် | မေန်သ် 53°54′N 27°34′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | မေန်သ် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာ ဗေလာရုသ်၊ ဘာသာ ရုရှ |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ် သမ္မတ |
• သမ္မတ | အာလေက်သာန်ဒါ လူကာရှေန်ကဝ် |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | ရဝ်မာန် ဂဝ်လဝ်ချေန်ကဝ် |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၉.၂ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၃) |
| လှုဲ | ရူဗေဝ် ဗေလာရုသ် (BYN) |
| ဇြောမ်အခိင် | MSK (UTC+3) |
ဗေလာရုသ် (အၚ်္ဂလိက်: Belarus)၊ ယၟု အလဵုအသဳ သမ္မတဍုင် ဗေလာရုသ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင်ဟွံမွဲကဵု ဇိုင်ၜဳ မွဲ မနွံ ပ္ဍဲကဵု ဗမံက် ရးဥရောပ ရ။ ပယျဵု ဍုင် ဏအ် ဝွံ လပါ်ဗမံက် ကဵု အီသာန် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် ရုရှ၊ လပါ်သၠုင်ကျာ ဆက်စပ် ကု ဍုင် ယူကရေန်၊ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် ပဝ်လာန်၊ ကေုာံ လပါ်ဗာယပ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် လဳသူယေနဳယျာ ကဵု လာတ်ဗဳယျာ ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် မေန်သ် ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် ဗေလာရုသ် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ်၊ ကၟာဍာ် ကေုာံ ဒေသ ခြုံတိ ဍာ် (Marshes) ဗွဲမလှဲလး ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: ဍုင် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု ဒဵု သၠုင်သၠုင် ရ။ ၜဳ ဇၞော် မပ္တံကဵု ၜဳ ဒနဳပါ ကေုာံ ၜဳ ဒဗဳနာ ပလိုတ် တအ် ဂှ် ဇွောဝ် ဖြတ် လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ လပါ် သၠုင်ကျာ ဍုင် ဂှ် နွံ ကု ဒေသ ခြုံတိ ဍာ် ပဝ်လေသဳယျာ မဇၞော် လှဲလး အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဥရောပ ရ။
- ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ကမ္တဴ လဒေါဝ် ကေုာံ ဥတု သမၠဲ တွိုက်တိ တုဲ၊ ကသီု မ္ဂး ဂံက်သြိုဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ ဍိုတ်စှ်ေ ဒၟံင် နကဵု မာတ် ရ။ ကညင် မ္ဂး ဥတု ကမ္တဴ တုဲ ဗြဲ ဂူ စ နွံ ညိနာင် ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗေလာရုသ် ဝွံ ဍေံ ဟွံမွဲ ကု သယံဇာတ ကၠေင်ဓါတ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီု လေဝ်၊ နွံ ကု သယံဇာတ သဘာဝ တၞဟ်ဟ် မာန် ထံက်ပင် ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် ရ။
- ဂြိုပ်ဆု: ၜိုတ် ၄၀% အလုံ ဍုင် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ဂြိုပ်ဆု တုဲ၊ ပရေင် ပတိတ် ဆု ကေုာံ ကပေါတ် ဆု တအ် ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍ ကိစ္စဇၞော် မွဲ ရ။
- သတ္တု: ဍုင် ဏအ် နွံ ကု သယံဇာတ ဓါတ် ပဝ်တက်သဳယမ် (Potash) မဂၠိုင် အိုတ် မွဲ လတူ ဂၠးကဝ် တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ကမၠောန် ပတိတ် ဝဲသဘာဝ (Fertilizer) ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဒေသ အာဲကၟာဲ ဗေလဝ်ဗေတ်ဇာ: ဂြိုပ် သဘာဝ ဗေလဝ်ဗေတ်ဇာသကာယာ ပူသျှာ (Belovezhskaya Pushcha) မနွံ ပ္ဍဲ ပယျဵု အကြာ ဗေလာရုသ် ကဵု ပဝ်လာန် ဂှ်၊ ဍေံ ဒှ် ဂြိုပ် တမ်မူလ တြေံ မသှ်ေ သိဟ် ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ၊ ဒှ် ဒၞာဲ ဇြုံမင် ဂၠဴကၟာ် ဥရောပ (Bison) မမံင် သ္ၚေက် အိုတ် တုဲ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် ဒေသ အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် ရ။
- ဘဲအန္တရာယ် ချာနဝ်ဗဳလ်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၆ အခိင် ရုင်စက် ညူကလဳယျာ ချာနဝ်ဗဳလ် ခတိုဟ် ပ္ဍဲ ဍုင် ယူကရေန် ဂှ်၊ ဍုင် ဗေလာရုသ် လပါ် သၠုင်ကျာ ဂှ် ဒးဒုင် ဘဲ ဓါတ် ရေဒဳယဝ် ဇၞော် အိုတ် (ၜိုတ် ၇၀% နူကဵု ဓါတ် မပြးဇး အာ သီုဖအိုတ်) တုဲ စဵုကဵု လၟုဟ် ဒေသ လ္ၚဵု တအ် ဂှ် မၞိဟ် မံင် ဟွံဂွံ ဏီ ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ခေတ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ဨကရာဇ်: ပ္ဍဲ ခေတ် လဒေါဝ် တေအ်၊ တိဍာ် ဗေလာရုသ် ဝွံ ပါလုပ် လဝ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် ကဳယေဗ် ရူတ်သ်၊ ကြဴနူ ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် လဳသူယေနဳယျာ မဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ကေုာံ ကၟိုန်ဍုင် ပံင်ကောံ ပဝ်လာန်-လဳသူယေနဳယျာ ရ။ ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ လက္ကရဴ ဂှ် ဍေံ ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အေန်ပါယာ ရုရှ ရ။
- ခေတ် သဵုဗဳယေတ်: ကြဴနူ ပၠန်ဂတး ရုရှ၊ ဍုင် ဏအ် ဒှ် ကၠုင် တွဵုရး သမ္မတ မွဲ ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင် သဵုဗဳယေတ် ရ။ ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန် ဒုတိယ ဂှ် ဍုင် ဗေလာရုသ် ဒးဒုင် လီုလာ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် မွဲ ဂအုံ ပိ ဂအုံ ဒး ချိုတ် အာ ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။
- ခေတ် သၠးပွး ကေုာံ သမ္မတ: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ သဵုဗဳယေတ် ထကး အာ တုဲ ဗေလာရုသ် လလောင်တြး သၠးပွး ရ။ စနူ သၞာံ ၁၉၉၄ စဵုကဵု လၟုဟ် ဂှ် သမ္မတ အာလေက်သာန်ဒါ လူကာရှေန်ကဝ် အုပ်ဓလံက် ကၠုင် လဝ် ဍုင် နကဵု အဝဵု သြဇာ မကြံင်မ္ၚုဟ် တုဲ၊ ဍုင် ဏအ် နွံ ကု ပရေင် ဆက်စပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပၞာန် မကြပ်ညောန် ဗွဲမလောန် ကု ဍုင် ရုရှ ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် အိုတ် (ၜိုတ် ၈၃%) ဂှ် ဒှ် ဂကူ ဗေလာရုသ် တုဲ၊ သၟေဟ် တအ် ဂှ် ဒှ် ဂကူ ရုရှ၊ ပဝ်လာန် ကေုာံ ယူကရေန် တအ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် ဂှ် ဒှ် သာသနာ မၞိဟ်လျိုင်ပတှ်ေ ဂၠိုင် အိုတ် ရ။
- အရေဝ် ဘာသာ: ၜိုန်ရ ဘာသာ ဗေလာရုသ် ကေုာံ ဘာသာ ရုရှ ၜါ သာ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ကီု လေဝ်၊ မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဍုင် ကေုာံ ပ္ဍဲ ရုင် အလဵုအသဳ တအ် ဂှ် သုင်စောဲ ဘာသာ ရုရှ ဂၠိုင် ရ။
- ယေန်သၞာင်: ယေန်သၞာင် ဗေလာရုသ် ဂှ် ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ယေန်သၞာင် ဂကူ သလာဗ် လပါ် ဗမံက် ရ။ ဍုင် ဏအ် ပြာကတ် နကဵု စၞစ မကၠောန် လဝ် နူကဵု ခဒမ် မပ္တံကဵု ဒရာနဳကဳ (Draniki) ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်ပညာ သဇိုင်: ပရေင်ပညာ ဂှ် ဒှ် အခေါင်အရာ မဒး ဗ္တောန် အခမဲ့ သွက် ကောန်င္ၚာ် ဍုင် သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ကဆံင် မၞိဟ်လေပ်လိက် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ဍေံ သၠုင် ဗွဲမလောန် ၜိုတ် ၉၉% ပြင် ရ။
- တက္ကသိုလ်: တက္ကသိုလ် တွဵုရး ဗေလာရုသ် (Belarusian State University) မနွံ ပ္ဍဲ ဍုင် မေန်သ် ဂှ် ဒှ် တက္ကသိုလ် မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗေလာရုသ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မအုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အလဵုအသဳ ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ မသှ်ေ သိဟ် ဒၟံင် သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗီုပြင် သဵုဗဳယေတ် တြေံ ဏီ ရ။
- ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် စက်ယန္တရား ဇၞော် (မပ္တံကဵု ကွဳစက် ထရက်တာ တဆိပ် MTZ ကေုာံ ကွဳစက် ဇၞော် တဆိပ် BelAZ)၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဝဲသဘာဝ ပဝ်တက်သဳယမ်၊ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ရ။
- ပရေင် ဆက်စပ်: ဍုင် ဏအ် တန်တဴ လတူ ဍုင် ရုရှ ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ၊ ကၠေင်ဓါတ် နကဵု ၚုဟ် မတန် တုဲ သွက်ဂွံ သွံ ကပေါတ် ဇကု ရ။
- အကာဲအရာ လၟုဟ်: ဟိုတ်နူ ပရေင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပွမပါလုပ် ထံက်ပင် ပ္ဍဲ ပၞာန် ရုရှ-ယူကရေန် တုဲ၊ ဗေလာရုသ် ဂှ် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နူကဵု ဍုင် ရးပလိုတ် တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Belarus Profile". BBC News.
- "World Factbook: Belarus". CIA.
- Belarus, Wikipedia.