ဗောဝ်
ဗောဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Abundance / Heap / Mass) ဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရမံက်ထ္ၜးကဵု အရာမနွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်၊ အစုအပုံ မနွံကဵုဒြဟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပ္ကောံဗဝ်စွံလဝ် လတူညးသကအ်ရ။ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်မ္ဂး ဝေါဟာရဏအ် သုင်စောဲဒၟံင် သီုပ္ဍဲကဏ္ဍရုပ်ဝတ္ထု ကေုာံ ကဏ္ဍနာမ် (Abstract concept) ညံင်ရဴ ဂုဏ်ဗောဝ်၊ ကုသိုလ်ဗောဝ် ရ။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝေါဟာရဗေဒ (Etymological Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနိဿဲ နူအဘိဓာန် နာဲသက်လောန် ကေုာံ H.L. Shorto ဂှ် ပိုဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂွံမ္ဂး:
- တမ်ဝေါဟာရ: "ဗောဝ်" (bow) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရမန်တမ်မူလ။ အတိုင် H.L. Shorto (OM: bow / MM: bow) မ္ဂး ရန်တၟအ်ကဵု "To heap up / Abundance" ရ [cite: 13, 72]။
- အဓိပ္ပာယ်သဒ္ဒါ: နာဲသက်လောန် ပသောင်လဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ်နာမ် (n) ကေုာံ ကြိယာ (v) [cite: 36, 40]။ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မ္ဂး သုင်စောဲဒၟံင် "ဗွဝ်" (Heap) မဒှ်နာမ် မကၠုင်နူ "ဗောဝ်" ရ [cite: 27, 40]။
- နဲကဲပြံင်လှာဲ: ဗောဝ် (v) -> ဗွဝ် (n) (Nominalization by infixing -w-) [cite: 27, 36]။
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၅ ကဏ္ဍ (Multidisciplinary Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁။ ကဏ္ဍယေန်သၞာင် (Cultural)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန် "ဗောဝ်" ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ပရေင်လှဲလး (Prosperity)။ ဝေါဟာရ "ဗွဝ်လျး" (Mass of light) ဂှ် ဒှ်အရာမံက်ထ္ၜးကဵု ကျာ်သြဳ ကေုာံ အသဝ်ဂကူမန်။ အတိုင်နာဲသက်လောန် မချူလဝ် "ဗွဝ်လျးသာ်ဇီ" ပ္ဍဲဂလာန်ပဏာမဂှ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင်မန်ဂှ် ဒှ်အစုအပုံ အာဲကၟာဲမနွံကဵု အသဝ်အလုံအိုတ်သီုရ [cite: 2, 4]။
၂။ ကဏ္ဍပရေင်မၞိဟ် (Social)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"ဗောဝ်" ဒှ်သင်္ကေတ ပရေင်ပ္ကောံပ္ကေဝ် (Social assembly)။ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန် ပွမဗောဝ်စွံလဝ် ဒြဟတ်မၞိဟ် (Unity) ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဍုင်ကွာန်။ နာဲသက်လောန် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပွမဗောဝ်စွံလဝ် "ဗဟုသုတ" ဂှ် ကဵုဖိုလ် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်အာ အနာဂတ်ရ [cite: 1, 7]။
၃။ ကဏ္ဍပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲရာဇာဝင်မန် "ဗောဝ်" ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု အဝဵုဗေဒ (Political power)။ ပွမဗောဝ်စွံလဝ် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ (Massing of troops) ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်မွဲ သွက်ဂွံထ္ၜးကဵု ဒြဟတ်အလဵုအသဳ။ နာဲသက်လောန် ပသောင်လဝ် ဝေါဟာရ "ဗိုလ်ဗောဝ်" မဂးဂှ် ဒှ်ဒြဟတ်ဗိုလ်ပါ မဂၠိုင်ဂၠေင်ရ [cite: 13, 16]။
၄။ ကဏ္ဍဘာသာ (Religious)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဘာသာ "ဗောဝ်" ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု "ဗွဝ်ကုသိုလ်" (Heap of merit)။ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်တြေံ သုင်စောဲလဝ် "ဗွဝ်လျး" သွက်ဂွံဟီုကဵု တန်ခိုးအာနုဘော်ကျာ် [cite: 4, 27]။ နာဲသက်လောန် ပသောင်လဝ် ဒဒှ်ရ ပွမဗောဝ်ပ္ကောံလဝ် ဓရ်သုစရိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံစိုပ် တသိုက်နိဗ္ဗာန်ရ [cite: 2, 34]။
၁။ ကဏ္ဍစိုတ်ဗေဒ (Psychological)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"ဗောဝ်" ဒှ်ပွမဒုင်စသိုင် အသိင်စိုတ် (Emotional intensity)။ အတိုင်နာဲသက်လောန် မချူလဝ် "လျှောဝ်ဏာဇံစိုတ်" ဂှ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ပွမဗောဝ်စွံလဝ် စိုတ်ဓာတ်မဗိုန်ဗတ် ကေုာံ သတိမနွံမ္ဂး ကဵုဖိုလ်စိုတ်ဓာတ် ညံင်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်ရ [cite: 2, 30]။ ပွမဗောဝ်စွံလဝ် မေတ္တာ ပ္ဍဲစိုတ်မ္ဂး ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံမွဲဘဝရ။
ဝေါဟာရမဆက်စပ် (Related Terms)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| မန် (Shorto/Nai Sac Lun) | ရမျာင်ကၠာဲ | အင်္ဂလိက် | အဓိပ္ပာယ် |
|---|---|---|---|
| ဗွဝ် | Bwow | Heap / Mass | အစုအပုံ (နာမ်) [cite: 27, 40] |
| ဗောဝ်စွံ | Bow-Swum | To heap up | ပွမပ္ကောံဗဝ်စွံလဝ် [cite: 13, 16] |
| ဗွဝ်လျး | Bwow-Lyah | Mass of light | အစုအပုံလျး (ကျာ်သြဳ) [cite: 4, 31] |
| ဗွဝ်ကုသိုလ် | Bwow-Kusow | Heap of merit | အစုအပုံမကောင်းမှု [cite: 13, 41] |
ရံင်အဏအ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သက်လောန်၊ နာဲ။ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ (A Mon-Burmese Dictionary) [cite: 1, 76]။
- Shorto, H.L. A Dictionary of Modern Spoken Mon. Oxford University Press [cite: 13]။
- Shorto, H.L. Dictionary of Old Mon Inscriptions [cite: 13]။