ဗျူရဝ်ကရေသဳ
| Bureaucracy ဗျူရဝ်ကရေသဳဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် လဒက်ပ္တန် ဂကောံ မၞုံကဵု ကဆံင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ စေဝ်ပၞောန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ | |
| အဓိပ္ပါယ် | ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု သၞောတ်ဝ်ရုင် ကေုာံ ကဆံင်ကမၠောန် |
|---|---|
| တၠပညာ သုတေသန အဓိက | မက်သ် ဝေဗာ (Max Weber) |
| လက္ခဏာ သဇိုင် | ကဆံင်အုပ်ဓုပ်၊ စေဝ်ပၞောန်၊ ပွမပါ်ပရအ် ကမၠောန် |
| အရာမဆက်စပ် | ဌာနအလဵုအသဳ၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်မၞိဟ် |
ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ်ရုင် (အၚ်္ဂလိက်: Bureaucracy) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သၞောတ်ဝ် လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာနအလဵုအသဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် မၞုံကဵု ကဆံင်အုပ်ဓုပ် (Hierarchy) မကၠးဖ္ဍး၊ စေဝ်ပၞောန် မတန်ကြန် ကေုာံ ပွမပါ်ပရအ် တာလျိုင် အတိုင်စောမ်စရာဲရ။
ဝေါဟာရဏအ်ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ပြင်သေတ် "bureau" (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခုင်ရုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာန) ကေုာံ အရေဝ်ဂရိတ် "kratia" (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပွမအုပ်ဓုပ်) တုဲ၊ ပံင်ပကောံလိုက်မ္ဂး ဒှ်အာ "ပွမအုပ်ဓုပ် နကဵု ညးတာလျိုင်ရုင်တအ်" ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဝ်ဏအ်မ္ဂး သ္ဂုတ်သွာတ် ကိစ္စဇၞော်တအ်ဂှ် ဟွံဖျေံ နကဵု ညးစၞး မဒးဒုင်ရုဲစှ်လဝ်တအ်တုဲ၊ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု ညးတာလျိုင် အလဵုအသဳ (State officials/Bureaucrats) မစှ်ေလဝ် တာလျိုင်တအ်ရ။
အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာ ပရေင်မၞိဟ် (Sociologist) မပြာကတ် မၞုံယၟု မက်သ် ဝေဗာ (Max Weber) ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် လက္ခဏာ သဇိုင် ဗျူရဝ်ကရေသဳ မခိုဟ်အိုတ် (Ideal type) အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
- ကဆံင်အုပ်ဓုပ် (Hierarchical Structure): နွံကဵု လဒက်ပ္တန် ကဆံင်အုပ်ဓုပ် မကၠးဖ္ဍးတုဲ၊ ညးတာလျိုင် ကဆံင်သဝ်တအ် ဒးဒုင်စဳစောတ် ကေုာံ ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အသံ နူကဵု ညးတာလျိုင် ကဆံင်လတူရ။
- စေဝ်ပၞောန် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Rules and Regulations): ကမၠောန် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးကၠောန် အတိုင် စေဝ်ပၞောန်၊ သၞောဝ် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မချူစွံလဝ် (Written rules) ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။
- ပွမပါ်ပရအ် ကမၠောန် (Division of Labor): ကမၠောန်တအ်ဂှ် ပါ်ပရအ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အတိုင် ပရေင်စိုန်သကီု ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ညးတာလျိုင် ဇၟာပ်ပ်တၠရ။
- ဟွံရံင်မုက်မတ် ပူဂိုလ် (Impersonality): သၞောဝ် ကေုာံ စေဝ်ပၞောန်တအ်ဂှ် ဒးစကာ လတူ မၞိဟ်သီုဖအိုတ် ဗွဲမတုပ်သၟဟ်ရ။ သက်ညိ ဟွံရံင် မုက်မတ် ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး မသကလောကောဒေအ် (Nepotism) ရ။
- ပွမရုဲစှ် အတိုင်ဍာ်ဒကေဝ် (Merit-based Selection): ပွမခပတိုန် ကေုာံ သၠုင်ကဆံင် ညးတာလျိုင်တအ်ဂှ် ရံင်လတူ ပရေင်ပညာ၊ အစောမ်စရာဲ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ဟေင်ရ။
အကျောဝ်ဖိုလ် ကေုာံ အခက်အခုဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- အကျောဝ်ဖိုလ်: ဗျူရဝ်ကရေသဳဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်ဂကောံဇၞော်ဇၞော်တအ် ဂွံအုပ်ဓုပ်လောဲသွာ၊ ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ပေင်ကဵု အစောမ်စရာဲ (Efficiency)၊ ကေုာံ ဖန်ကဵု ညံင်အရာသီုဖအိုတ် ဂွံဒှ် မွဲဗီုဓဝ် ကေုာံ တုပ်သၟဟ်ရ။
- အခက်အခုဲ: ယဝ်ရ သၞောတ်ဝ်ဏအ် ဇၞော်လောန်အာ ဟွံသေင်မ္ဂး ထိင်လောန်အာမ္ဂး၊ ဍေံကတဵုဒှ်အာ "လဒဵုလဒါ် စက္ကူ" (Red tape) တုဲ ကမၠောန် ဇိုင်ဇြိုင်အာမာန်ရ။ သီုကဵု ဟွံမဲကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ လောဲလောဲ (Inflexibility) ကေုာံ ဟွံမိက်ဒုင်ကေတ် လညာတ်တၟိတၟိတအ်ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- အလဵုအသဳ
- ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Administration)
- တၠပညာ မက်သ် ဝေဗာ (Max Weber)
- ဂကောံ (Organization)