ဗၟံက် ကေုာံ ဗမံက်

ဗၟံက် ကေုာံ ဗမံက် ဂှ် ဒှ် ဝေါဟာရမန် ၜါမ မၞုံကဵု တမ်ရိုဟ် "မံက်" (to appear / to rise) မတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ဆဂး နကဵု သၞောတ်ဝ် ချူလိက်မန် (Mon orthography) ကေုာံ သဒ္ဒါမ္ဂး ဝေါဟာရ ၜါဏအ်ဝွံ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လွပ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ။ တင်တၞဟ်ခြာ အဓိကဂှ် ဒှ် စပ်ကဵု အဓိပ္ပါယ် နာမ် မဆေင်ကဵု ဒိုဟ် (Direction) ကေုာံ ကြိယာ မဆေင်ကဵု ပွမထ္ၜးပျး (Verb) ရ။

ဗၟံက် (East)

ဗၟံက် (အၚ်္ဂလိက်: East) ဂှ် ဒှ် နာမ် (Noun) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ဒိုဟ်ဗၟံက်" (East direction) ရ။

အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဝင်ဝေါဟာရ: မကၠုင် နူကဵု အဓိပ္ပါယ် ဒိုဟ် တ္ၚဲမတိုန် (တ္ၚဲမံက်)။
လွပ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ်ချူလိက်: စကာ ပ္ဍဲ အရာမဆေင်ကဵု ဒိုဟ်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ ကေုာံ ပထဝဳ။ ပ္ဍဲ လိက်မန်မ္ဂး ဒးစကာ မ-ကွက် (-ၟ) တုဲ ချူ "ဗၟံက်" ရ။
ဥပမာ လွပ်:
- ရးနိဂီုသေံ နွံ လပါ် ဗၟံက် ဍုင်ဗၟာ ရ။
- ညးတအ် တိတ်အာ တရဴ လပါ် ဒိုဟ်ဗၟံက်။

ဗမံက် (To describe / reveal)

ဗမံက် (အၚ်္ဂလိက်: Describe, Reveal, Bring to light) ဂှ် ဒှ် ကြိယာ (Verb) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ပွမထ္ၜးပျး၊ ပွမပံက်ထ္ၜး၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမလဴပူ" ရ။

အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဝင်ဝေါဟာရ: နူကဵု တမ်ရိုဟ် "မံက်" (မပြာကတ်ကၠုင် - to appear) ဂှ် စကာ နဒဒှ် ကြိယာ မကဵုသမ္တီ (Causative verb) တုဲ ဒှ်အာ "ဗမံက်" (ပကဵု ညံင်ဂွံ မံက် / ပကဵု ညံင်ဂွံ ပြာကတ်) ရ။
လွပ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ်ချူလိက်: စကာ ပ္ဍဲ အရာမဆေင်ကဵု ပွမဗမံက်ထ္ၜး ရုပ်ရဴ၊ ပွမလဴပူ ပရူပရာ မွဲမွဲ ညံင်ဂွံ ကၠးဖ္ဍး။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲဏအ် ဒးချူ နကဵု မ-ပေင် (မ) ရ။
ဥပမာ လွပ်:
- အစာသုတေသန ဗမံက် ထ္ၜးကဵု ပရူ ဝင်မန် အခိင်တြေံ။
- ပွမဗမံက် ရုပ်ရဴ အစဳအဇန်ဏအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။

တင်သမ္တီ သွက် လိက်ပရေင် ကေုာံ သုတေသန (Orthographic Notes)

ပ္ဍဲ လိက်ပရေင် ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ကေုာံ လိက်ပရေင် သုတေသန အလုံအာယှတအ်မ္ဂး ပွမပါ်ပါဲ ဝေါဟာရ ၜါဏအ်ဝွံ ညံင်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကု သဒ္ဒါမန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။

သွက် "ဒိုဟ်" (Direction) မ္ဂး ဒးချူ ဗၟံက် (မ-ကွက်) လၟိုန်။
သွက် "ပွမထ္ၜးပျး / ကြိယာ" (Action/Verb) မ္ဂး ဒးချူ ဗမံက် (မ-ပေင်) လၟိုန်။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်