ဘာကောန်ဂကူမန်

ဘာကောန်ဂကူမန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon National School) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဘာဗတောန်လိက် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် (Mon National Education Committee - MNEC) မနွံသၟဝ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (New Mon State Party - NMSP) ရ။ တမ်မူလ အဓိက ဘာကောန်ဂကူမန်ဝွံ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန်ကဵု ပရေင်ပညာ နကဵုအရေဝ်ဘာသာမိ၊ သွက်ဂွံ မင်မွဲ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင်ဂကူမန် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေံကၠက်အာ သၟဝ်သၞောတ်ပရေင်ပညာ အလဵုအသဳဗဟဵုရ။

ဝင်ဗွဲခမၞောန်

• သၞာံ ၁၉၇၂: ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (NMSP) စဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် (MNEC) ကေုာံ စပံက်ကၠုင် ဘာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသတိဗၠးၜး (ဒေသသၟဝ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ) ဂမၠိုင်ရ။
• သၞာံ ၁၉၉၅: ကြဴနူ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေုာံ အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာ (SLORC) တအ် ထပက်စၟတ်တဲ ဒေါအ်ပန်ပှော် (Ceasefire) တုဲ၊ သၞောတ်ပရေင်ပညာ ဘာကောန်ဂကူမန် ဇၞော်မောဝ်လှဲလးကၠုင်တုဲ ပံက်မာန်ကၠုင် ပ္ဍဲကွာန်မန် ဗွဲမဂၠိုင် အလုံတွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးကရေင် ကေုာံ ရးတၞင်သဳရ။

သၞောတ်ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပြကိုဟ်ဗတောန်

ဘာကောန်ဂကူမန်ဝွံ စကာလဝ် သၞောတ်ပရေင်ပညာ မဒုင်သဇိုင် လတူဘာသာမိ (Mother-Tongue-Based Multilingual Education - MTB-MLE) မဒှ်သၞောတ် မကလိဂွံလဝ် စၟတ်သမ္တီ နူဂၠးကဝ်ရ။

• ကဆံင်သဇိုင် (Primary level): ဗတောန်လိက် နကဵုဘာသာမန် အဓိကတုဲ၊ ဘာသာဗၟာ ကေုာံ အင်္ဂလိက်ဂှ် စဗတောန် နဒဒှ် ဘာသာတၞဟ်ရ။
• ကဆံင်လဒေါဝ် ကဵု လတူ (Middle and High school level): သွက်ကွးဘာတအ် ဂွံဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် အလဵုအသဳမာန်တုဲ ပြကိုဟ်ဗတောန်တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲစကာအာ ဘာသာဗၟာ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်အလဵုအသဳရ။ ဆဂး ဝင်မန် ကေုာံ လိက်ပတ်မန်ဂှ် ဆက်ဗတောန်အာ နဒဒှ် ဘာသာတၟေင် ပ္ဍဲလဒေါဝ်အခိင်ဘာကီုရ။

မဟာဗျူဟာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ်

ပ္ဍဲအရာမသ္ၚေဝ်ဂၠိပ် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Sociological and Political perspective) မ္ဂး၊ ဘာကောန်ဂကူမန်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ဒၞာဲကဵုပညာမွဲဟေင်ရ။ ဍေံဒှ် လဒက်ပ္တန်ပရေင်မၞိဟ် (Social Institution) အဓိက သွက်ဂွံ-

1. တဝ်စၞေဟ် ပရေင်ပံင်ကောံ (Resistance to Assimilation): သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်ဗဟဵုစွံလဒေါဝ် (Bureaucratic Centralization) သၞောတ်ပရေင်ပညာ အလဵုအသဳ မဖန်ဗဒှ် ညံင်အရေဝ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တအ် ဂွံကၠေံကၠက်အာ။
2. ဖန်ဗဒှ် ဇကောဝ်ဂကူ (National Identity): သွက်ဂွံ သၠုင်ပ္တိုန် ဓဝ်ပတှ်ေ၊ ဝင် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ အကြာကောန်ၚာ်မန် ကေုာံ မှာဇန်မန်တအ်ရ။

တင်ဝါတ်ဂါတ် ကေုာံ ဘဲအန္တရာယ်

ၜိုန်ရ နွံကဵု ဂုဏ်ဖိုလ်ဇၞော်ကီုလေဝ်၊ ဘာကောန်ဂကူမန်တအ်ဝွံ ဒးဒုင်ဆောမ်မံင် ကုတင်ဝါတ်ဂါတ် ဗွဲမဂၠိုင် ညံင်ရဴ-

• ပရေင်ဘဏ္ဍာ: ပရေင်ထံက်ပင် သြန်ဘဏ္ဍာ ဟွံလုံခြုံ (ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သဇိုင် လတူ သြန်ဒါန် ညးဍုင်ကွာန်၊ မိမကွးဘာ ကေုာံ ဂကောံ NGO ဂၠးကဝ်တအ်)။
• ပရေင်စၟတ်သမ္တီ: ပရေင်စၟတ်သမ္တီ အလဵုအသဳဗဟဵု လတူ တာပရင် ကေုာံ ကဆံင်ပညာ မလေပ်ပြံင်လှာဲမံင် အတိုင်အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်။
• အစာဘာ: ပရေင်လွဳလွတ် ကေုာံ ဇြဟတ်အစာဘာ မနွံအောန် ဟိုတ်နူ သြန်ဂိတု ကေုာံ အခေါင်အရာ အောန်။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
• ဂကူမန်
• ပရေင်ပညာ
• ဝင်မန်

နိဿဲ

• South, Ashley (2003). Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake. Routledge.
• Lall, Marie (2016). Understanding Reform in Myanmar: People and Society in the Transition. Hurst Publishers. (Section on Ethnic Education).