ဘာကျာ်မနူဟဝ်

ဘာကျာ်မနူဟဝ်
မနူဟာဘုရား
ဘာကျာ်မနူဟဝ် ပ္ဍဲကွာန်မျေန်ကပါ၊ ဍုင်ဗုကာံ
တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်
ဒတန်	ကွာန်မျေန်ကပါ၊ ဗုကာံ
ဒတန်ဒၞး	21°9′11.99″N 94°51′33.01″E
မဆေင်စပ် ကုဘာသာ	ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
ကၟိန်ဍုင်	ဍုင်ဗၟာ
ဗိသုကာ
ဂကူဗိသုကာ	ဘာကျာ် (Temple)
ဗီုပြင် ဗိသုကာ	ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ဂကူမန်-ဗၟာ
မစိုပ်ဒတုဲ	၁၀၆၇ ခရေတ်

ဘာကျာ်မနူဟဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Manuha Temple; ဗၟာ: မနူဟာဘုရား) ဝွံ ဒှ်ဘာကျာ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မၞုံပ္ဍဲကဵု ကွာန်မျေန်ကပါ၊ မနွံဗ္ဒာဲ ဗုကာံ၊ လဒေါဝ်ဍုင်ဗၟာရ။ ဘာကျာ်ဏအ်ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု သၟိင်မန် သၟိင်မကုတ (ညးမဒယှ်တမ္ညဝ် နကဵုယၟု သၟိင်မနူဟဝ်) ပ္ဍဲကဵု သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၀၆၇ ပ္ဍဲအခိင် ညးမဒးဒုင် ဖျေဟ်လဝ်ထံင် ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံရ။ ဘာကျာ်ဝွံ ဒှ်ဘာကျာ် မတြေံအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲအကြာ ဘာကျာ်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဒေသဗုကာံတုဲ၊ ဍေံဒယှ်တမ္ညဝ်လဝ် ဟိုတ်နူ ဗီုပြင် လဒက်ပတန် မအောန်ကဵု ဒၞာဲသၠဲလး မထ္ၜးကဵု အကာဲအရာ စိုတ်ဓါတ် သၟိင်မဒးဒုင်သီဍုင်မွဲရ။

အပ္ဍဲဘာကျာ်ဂှ် နွံကဵု ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ် ဇၞော်ဇၞော် ပန်ဇကု (ကျာ်ဂ္ဇံ ပိဇကု ကေုာံ ကျာ်သတိက် မွဲဇကု) မသိုပ်ပေင်ဒၟံင် အပ္ဍဲခဒိုင်ကျာ်တအ်ဂှ်ရ။ ဘာကျာ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ မထ္ၜးကဵု ပရေင်စပ်ဆောံ အကြာ ယေန်သၞာင်မန် ကေုာံ အဝဵုအာဏာ ဗုကာံ ပ္ဍဲခေတ် ၁၁ ဗွဝ်ကၠံရ။

၁။ ဝင် ကေုာံ ပရေၚ်ကတဵုဒှ် (History and Background)

အတိုင် ဝင်ဍုင်သုဝဏ္ဏဘူမိမ္ဂး၊ သၟိင်မနူဟဝ် (Makuta) ဝွံ ဒှ်သၟိင် ဍုင်သဓီု (Thaton) မဒှ်ဍုင်မန်တြေံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ခရေတ် ၁၀၅၇ ဂှ်၊ သၟိင်အနဝ်ရထာ (Anawrahta) နူကဵု ဗုကာံ အာတ်မိက် လိက်ပိဋကတ်ပိ နူကဵု သၟိင်မနူဟဝ်ရ။ သၟိင်မနူဟဝ် တးပါဲထောအ် ပရေင်အာတ်မိက်ဂှ်တုဲ၊ သၟိင်အနဝ်ရထာ လုပ်သီကေတ် ဍုင်သဓီုရ။

သၟိင်မနူဟဝ် ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး၊ သီုကဵု ခမဳသင် ကေုာံ သၟာကွတ်တဲ မန် ၜိုတ် ၃၀,၀၀၀ တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ရပ် ဖျဴဏာ ဍုင်ဗုကာံရ။ လုကဴ အခိင် ၁၀ သၞာံ မဒးဒုင် ဖျေဟ်လဝ်ထံင် ပ္ဍဲကွာန်မျေန်ကပါ (Myinkaba) ဂှ်၊ သၟိင်မနူဟဝ် သွံထောအ် လစိန်စမ္မခဏ် ညး မၞုံကဵု ၚုဟ်မးတုဲ ကလိဂွံ သြန်သြန် တြဴကွဳရ။ နကဵု သြန်ဏအ်ဂှ် ညးအာတ်အခေါင် နူသၟိင်အနဝ်ရထာ သွက်ဂွံ သိုင်ပတန် ဘာကျာ်ဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၆၇ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ကုသဵု ကေုာံ ရန်တၟအ် ညံင်ဟွံဂွံ ဒးဒုင်ကျ ပ္ဍဲဘဝ အဆက်ဆက်ရ။

၂။ ဗီုပြၚ် လဒက်ပတန် ကေုာံ အာခဳတက်ချာ (Architectural Style)

ဝှာင်:Manuha Paya Reclining Buddha.jpg

ကျာ်သတိက် ပ္ဍဲဘာကျာ်မနူဟဝ်။

ဘာကျာ်မနူဟဝ်ဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် လဒက်ပတန် ကၠုင်နူ ယေန်သၞာင်မန်-ဗၟာ မပံင်စပ်လဝ်ရ။ ဘာကျာ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဗီုပြင် စတုရံ (rectangular) တုဲ နွံကဵု ကထိုက် ၜါထပ်ရ။ ကထိုက်လ္တူဂှ် ဍောတ်နူ ကထိုက်သၟဝ်တုဲ ပကဵုညံင် ဘာကျာ်ဂှ် ဂွံဒှ် ဗီုပြင် ပဳရမိတ် (Pyramid) ရ။

အရာမတၟေင်အိုတ် ပ္ဍဲဘာကျာ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အကာဲအရာ ခဒိုင်ကျာ်တအ် မဍောတ်လောန်ကာဲတုဲ ကျာ်ပဋိမာရုပ်တအ် ဇၞော်လောန်ကာဲဒၟံင်ဂှ်ရ။ ညးမလ္ၚတ်ဝင်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ သၟိင်မနူဟဝ် တင်စိုတ် ဒက်ပတန်လဝ် ဗီုဏအ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု အကာဲအရာ စိုတ်ဓါတ်ညး မဒးဒုင်ဍဵုဍိုက် ကေုာံ မဟွံမဲကဵု သၠးပွး ပ္ဍဲအခိင် မဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင်ရ။

၃။ ကျာ်ပဋိမာရုပ် ဂ္ဇံ ပိဇကု (The Three Seated Buddhas)

ပ္ဍဲကဵု မုက်ဂတ ဘာကျာ်ဂှ် နွံကဵု ခဒိုင်ပိ မဒက်လဝ် သွက် ကျာ်ဂ္ဇံ ပိဇကုရ။ ကျာ်တအ်ဝွံ ဂ္ဇံဒၟံင် နကဵု ဗီုပြင် ဘူမိဖဿမုဒြာ (Bhumisparsha mudra - ပွမစၞောန်တိ သွက်ဂွံပသက်သဳ) တုဲ မုက်ကျာ်တအ်ဂှ် ဂတးလဝ် လ္ပာ် ဗမံက်ရ။

• ကျာ်လဒေါဝ်: ဇၞော်အိုတ်တုဲ နွံသမၠုင် ၄၆ ပေ။
• ကျာ်သၟာ်ၜါ: နွံသမၠုင် ၃၃ ပေ ဇၟာပ်ပ်ဇကု။

ကျာ်တအ်ဏအ်ဝွံ ပေင်က္ဍတ်ဒၟံင် အပ္ဍဲခဒိုင်တုဲ၊ မၞိဟ်မလုပ်လ္ၚောဝ်တအ် ဒးဒုင်စသိုင် အကာဲအရာ မက္ဍန်ဂြက် ဗွဲမလောန်ရ။ ဆဂး၊ ယဝ်ရ တိုန်အာ လ္တူကထိုက် ဘာကျာ်တုဲ ရံင်စှ်ေကၠုင်မ္ဂး၊ မုက်ကျာ်တအ်ဂှ် မံက်ဒၟံင် နကဵု ဗီုပြင် မပြုံးမိပ် (smiling face) မဒှ်အရာ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု မရံင်သၟဝ်ရ။

၄။ ကျာ်သတိက် ပရိနိဗ္ဗာန် (The Reclining Buddha)

ပ္ဍဲကဵု ခဒိုင် လ္ပာ်စး ဘာကျာ်ဂှ် နွံကဵု ကျာ်သတိက် ဇၞော်မွဲဇကု မထ္ၜးကဵု ဗီုပြင် ကျာ်တြဲ မလုပ်စိုပ် ပရိနိဗ္ဗာန် (Parinirvana) ရ။

• ဇမၠိင်: နွံ ၉၀ ပေ။
• ဗီုပြင်: ကျာ်သတိက်ဝွံ နွံကဵု မုက်မတ် မၜိုဟ်သြိုဟ် (serene facial expression) တုဲ ဍေံကဵု သင်္ကေတ ဒဒှ်ရ ဒဒိုက် သံသာ သီုဖအိုတ်ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲအခိင် မလုပ်စိုပ် နိဗ္ဗာန်ရ။

ခဒိုင် ကျာ်သတိက်ဏအ်လေဝ် က္ဍန်ဂြက်ဒၟံင်ကီုတုဲ၊ ညးလ္ၚောဝ်တအ် ဒးတိုန်အာ နကဵု ကဆံင်ဇိုင် သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် မုက်ကျာ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။

၅။ ရုပ် သၟိၚ်မနူဟဝ် ကေုာံ ဂၞကျာ် (Statues of King Manuha and Queen)

ပါဲနူကဵု ကျာ်ပဋိမာရုပ်တအ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲမွဲဒၞာဲ အပ္ဍဲဘာကျာ်ဂှ် နွံကဵု ရုပ်ထမုင် သၟိင်မနူဟဝ် ကေုာံ ဂၞကျာ် နိင်္ဂလာဒေဝဳ (Queen Ningaladevi) ရ။ ရုပ်တအ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဍောတ်သွတ်ကီုလေဝ်၊ ကယျိုင်ကယဝ်လဝ် နကဵု ကယျိုင် သၟိင်တၠ မန် ပ္ဍဲခေတ်တေံ ဗွဲမကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။ အရာဏအ် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မၞိဟ်ဒေသတအ် လ္တူ သၟိင်မန် ၜိုန်ရ ညးဒးဒုင်သီအာ ဍုင်ကီုလေဝ်ရ။

၆။ ပရေၚ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဝဳကဳဒေတာ ကေုာံ လိက်ပတ်ဂမၠိုၚ် (Wikidata and Literature)

ဘာကျာ်မနူဟဝ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်တင်နင်ဂၠးကဝ် ဝဳကဳဒေတာ (Wikidata) နကဵု လၟိဟ် Q3517578 ရ။ အပ္ဍဲ လိက်ဝင် ဗၟာ "မှန်နန်းရာဇဝင်" (Glass Palace Chronicle) လေဝ် ချူလဴလဝ် ဝင် ဘာကျာ်ဏအ် ဗွဲမလှဲလးရ။ လိက်ဝင်တအ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ "သၟိင်မနူဟဝ် ဟီုအရေဝ်မ္ဂး လျးတိတ်ကၠုင် နူပါင်ညး" ရ။

၇။ အခန်ကိစ္စဇၞော် သွက် ယေန်သၞာၚ် မန် (Significance for Mon Culture)

ဘာကျာ်မနူဟဝ်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ အဓိက မထ္ၜးကဵု ပရေင်ပါလုပ် ကွတ်ပညာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် မန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍုင်ဗုကာံရ။ ကြဴနူ သၟိင်မနူဟဝ် ဒးဒုင်ရပ်တုဲ၊ သၟာကွတ်မန်တအ် ရီုဗင် သိုင်ပတန်လဝ် ဘာကျာ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဗုကာံ လုကဴ အခိင် ၁၀၅၀ စဵုကဵု ၁၀၈၅ ရ။ လညာတ် သုတေသန ခေတ်လၟုဟ်လ္ၚဵုတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒဒှ်ရ ပရေင်လှဲလး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲဗုကာံဂှ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ သဇိုင် ယေန်သၞာင်မန် နူသဓီု ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

၈။ ပရေၚ်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေၚ်ကလေၚ်ပလေဝ် (Conservation and Restoration)

ဘာကျာ်မနူဟဝ်ဝွံ ဒးဒုင် ဇီုကပိုက် ဟိုတ်နူ ပရေင်တိချဳ (Earthquakes) မဂၠိုင်ကဵုအလန် ပ္ဍဲဝင်ဗုကာံ၊ တၟေင်တၟဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ကေုာံ ၂၀၁၆ ရ။ ဆဂး၊ ဌာနယေန်သၞာင် ကေုာံ UNESCO တအ် ကလေင်ပလေဝ်လဝ် ဘာကျာ်ဏအ် ညံင်ဂွံ တန်တဴအာမာန်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံဒှ် ဒၞာဲဒတန် မၞိဟ်မအာလ္ၚောဝ် ကေုာံ ကၟုဲတမ္ၚာ (tourists) တအ် စိုတ်လုပ်စအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဇိုင် ဗုကာံရ။

၉။ ပရေၚ်စိုပ်အာ ကေုာံ လွပ် သွက် ကၟုဲတမ္ၚာ (Tourism and Accessibility)

ဘာကျာ်မနူဟဝ်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မျေန်ကပါ မဒှ် လ္ပာ်သၠုင်ကျာ ဗုကာံတြေံရ။ ဗ္ဒာဲဘာကျာ်ဏအ်ဂှ် နွံကဵု ဘာကျာ်တြေံတၞဟ်တအ် ညံင်ရဴ ဘာကျာ်နန်းဘုရား (Nanpaya Temple) ကေုာံ ဘာကျာ်အပယ်ရတနာ (Abeyadana Temple) တအ်ရ။ ကၟုဲတမ္ၚာတအ် မာန်အာလ္ၚောဝ် ဘာကျာ်ဏအ် နူအခိင် နူဂယး ၆ နာဍဳ စဵုကဵု သဝ်တ္ၚဲ ၅ နာဍဳရ။

၁၀။ သရုပ် ကေုာံ ၚုဟ်မး သုတေသန (Conclusion and Research Value)

ဘာကျာ်မနူဟဝ်ဝွံ ဟွံဒှ် ဆ ဘာကျာ် သွက်ဂွံလ္ၚောဝ် သၟးသၟးရ၊ ဍေံဒှ် လိက်ဝင် မချူလဝ် နကဵု တၟံ ကေုာံ ဍိုတ် သွက်ဂွံ လဴထ္ၜးကဵု ပရူပရာ သၟိင်မန် မဒးဒုင်ဍဵုဍိုက်ကီုလေဝ် မဟွံကဵုဒုင်ကျ လ္တူ ဓဝ်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ သွက် ကွးဘာတက္ကသိုလ်လ္တူ ကေုာံ သၟာသုတေသန ဝင်တအ်မ္ဂး၊ ဘာကျာ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲဒတန် မကဵုဖဵု ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အာခဳတက်ချာ (Architecture) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲခေတ်ဗုကာံရ။