ထလာ်တိတ်အာနကဵုမာတိကာညိ

ဘာသာ ကေချူအာ

စုတ် လေန်ဂမၠိုင်
နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
ကေချူအာ
Runa Simi
ဗီုရုပ် ပရေင်ပြးချာဲ ဘာသာ ကေချူအာ ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာ
ဗီုဟံက် ထ္ၜးကဵု ပရေင်ပြးချာဲ အရေဝ်ဘာသာ ကေချူအာ ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာ။
ဒေသပေရူ၊ ဘဝ်လဳဗဳယျာ၊ အဳကွေဒံ၊ အာဂျေန်တဳနာ၊ ခဝ်လောမ်ဗဳယျာ၊ ချဳလဳ
ဒေသဒဵု အာန်ဒဳ (Andes) အမေရိကသၠုင်ကျာ
ကောန်ဒေသညးမဟီုဂမၠိုင်
၈-၁၀ ပြကောဋိကိုဋ် (ၜိုတ် လၟုဟ်)
အဝေါင်ရုင်
လိက်ရုင်
 Peru (စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဆံင်ကောန်ဂကူ)
 Bolivia
 Ecuador
ကောဒ်အရေဝ်ဘာသာ
ISO 639-1qu
ISO 639-2que
ISO 639-3que
Glottologquec1387[၁]

ဘာသာ ကေချူအာ (အၚ်္ဂလိက်: Quechua /ˈkɛtʃwə/ ဟွံသေင်မ္ဂး /ˈkɛtʃuə/; ဗီုကေချူအာ: Runa Simi, မဂွံအဓိပ္ပါယ် "အရေဝ် ကောန်မၞိဟ်") ဝွံ ဒှ်ဂကောံအရေဝ်ဘာသာ တမ်မူလ (Indigenous language family) မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ က္ဍိုပ်ဒဵု အာန်ဒဳ (Andes) ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာရ။ အရေဝ်ဘာသာဏအ်ဝွံ ကေင်ဒှ်လဝ် အရေဝ်ဘာသာ အဓိက သွက် အေန်ပါယာ အေန်ကာ (Inca Empire) မဒှ် အေန်ပါယာ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအမေရိက ကိုပ်ကၠာ ခေတ်သပိန် လုပ်သီရ။[၂]

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ မၞိဟ်ဟီုအရေဝ် ကေချူအာ နွံၜိုတ် ၈ စဵုကဵု ၁၀ ပြကောဋိကိုဋ်တုဲ၊ ဍေံဒှ် အရေဝ်ဘာသာ တမ်မူလ အမေရိက (Native American language) မၞုံကဵု ညးဟီုအရေဝ် ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ဍေံဒှ် အရေဝ်ဘာသာ မစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် အရေဝ်ဘာသာ ရုင် (Official language) ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ပေရူ (Peru)၊ ဘဝ်လဳဗဳယျာ (Bolivia) ကေုာံ အဳကွေဒံ (Ecuador) ရ။ ၜိုန်ရ ဂကောံအရေဝ်ဘာသာဏအ် ဒးဒုင်ဇီုကပိုက် ကု ဘာသာသပိန် (Spanish) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုလေဝ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ် ကေချူအာဝွံ ဆက်တန်တဴဒၟံင် ဇရေင် ညးဒေသ ကောန်ဒဵုတအ် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။


၁။ ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကတဵုဒှ် (History and Origins)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
အေန်ပါယာ အေန်ကာ ပ္ဍဲအခိင် ကဆံင်မသၠုင်အိုတ် (၁၅၃၂)၊ မဒှ်အခိင် ဘာသာကေချူအာ ပြးချာဲအာ အလုံဒေသ အာန်ဒဳရ။

ၜိုန်ရ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဘာသာ ကေချူအာဝွံ ဒှ်အရေဝ် အေန်ကာတအ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ကီုလေဝ်၊ သုတေသန ဘာသာဗေဒတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ကေချူအာဝွံ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲလဒေါဝ် ဍုင်ပေရူ (Central Peru) ၜိုတ် မွဲလ္ၚီသၞာံ ကိုပ်ကၠာ အေန်ကာတအ် ဟွံဂွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန်ဏီရ။[၃]

ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်အေန်ကာတအ် (Incas) ဇၞော်မောဝ် ပရေင်သီဍုင်တုဲ ဒက်ပတန် အေန်ပါယာ Tawantinsuyu (အေန်ပါယာ ဒေသပန်) ဂှ်၊ ဍေံတအ် စကာ ဘာသာ ကေချူအာ နဒဒှ် Lingua franca (အရေဝ်ဆက်စၠောအ် သာမည) သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ကောန်ဍုင်အရင် နာနာသာ် ပ္ဍဲအေန်ပါယာရ။

ကြဴနူ သပိန်တအ် လုပ်သီကေတ် အေန်ပါယာ အေန်ကာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၂ တုဲ၊ ခမဳသင် ခရေတ်ယာန် (Catholic missionaries) တအ် ဆက်စကာ ကေချူအာ သွက်ဂွံ တွဟ်ဓရ် လ္တူ ကောန်ဒေသတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာ ကိုဝ်လဝ်နဳဂှ် ဘာသာကေချူအာ ဆက်ပြးချာဲဒၟံင်ရ။ ဆဂး၊ ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ (ကြဴနူ ပရေင်ပၠန်ဂတး တူပါက် အာမာရူး Tupac Amaru II) ဂှ်၊ သၟိင်သပိန်တအ် ကၟာတ်လဒဵု ဟွံကဵုအခေါင် စကာ ဘာသာ ကေချူအာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် အေန်ကာ သီုဖအိုတ်ရ။[၄]

၂။ ပရေၚ်ပြးချာဲ ဒေသဂမၠိုၚ် (Geographic Distribution)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

အရေဝ်ဘာသာ ကေချူအာဝွံ ပြးချာဲဒၟံင် ပ္ဍဲ ၆ ဍုင် အပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာ-

  1. ပေရူ (Peru): ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ညးဟီုအရေဝ် ကေချူအာ ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၄-၅ ပြကောဋိကိုဋ်)။ ဍေံပြးချာဲဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသ ဒဵု သီုဖအိုတ်ရ။
  2. ဘဝ်လဳဗဳယျာ (Bolivia): ညးဟီုအရေဝ် နွံၜိုတ် ၂ ပြကောဋိကိုဋ်တုဲ၊ ဍေံဒှ် အရေဝ်ဘာသာ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲဒေသသၠုင်ကျာ အာန်ဒဳ။
  3. အဳကွေဒံ (Ecuador): ကော်ခဴစ ဒေသဏအ်မ္ဂး ကဳချူအာ (Kichwa) တုဲ ညးဟီုအရေဝ် နွံၜိုတ် ၁.၅ ပြကောဋိကိုဋ်။
  4. အာဂျေန်တဳနာ (Argentina): နွံ ပ္ဍဲတွဵုရး သၟဝ်ကျာ-ပလိုတ် ညံင်ရဴ Santiago del Estero။
  5. ခဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Colombia): ကော်ခဴစ အေန်ဂါ (Inga) တုဲ နွံညးဟီုအရေဝ် ၜိုတ် ဒစာံသောင်း။
  6. ချဳလဳ (Chile): နွံ ပ္ဍဲပယျဵု သၟဝ်ကျာ အောန်အောန်ဓဝ်ရ။

၃။ ဂကူအရေဝ် ကေုာံ တၞဟ်ခြာဂမၠိုၚ် (Dialects and Varieties)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ကေချူအာဝွံ ဟွံဒှ် အရေဝ်ဘာသာ မွဲမဓဝ်ရ၊ ဍေံဒှ် ဂကောံအရေဝ်ဘာသာ (Language family) မွဲရ။ ညးလ္ၚတ် ဘာသာဗေဒတအ် ပါ်လဝ် ကေချူအာ နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၜါသာ်ရ- [၅]

  • Quechua I (ကေချူအာ ၁ - ဟွံသေင်မ္ဂး Waywash): ဟီုဒၟံင် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဍုင်ပေရူ။ ဍေံဒှ် ဂကူအရေဝ် မတြေံအိုတ် ကေုာံ မၞုံကဵု ပရေင်တၞဟ်ခြာ ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
  • Quechua II (ကေချူအာ ၂ - ဟွံသေင်မ္ဂး Wamp'uy): ဒှ် ဂကူအရေဝ် မပြးချာဲလဝ် နကဵု အေန်ကာတအ်ရ။ ဍေံဆက်ပါ်လဝ်-
    • II-A: ဟီု ပ္ဍဲ သၟဝ်ကျာ ပေရူ။
    • II-B: ဟီု ပ္ဍဲ အဳကွေဒံ ကေုာံ ခဝ်လောမ်ဗဳယျာ။
    • II-C: ဟီု ပ္ဍဲ သၠုင်ကျာ ပေရူ (ကူသကဝ်)၊ ဘဝ်လဳဗဳယျာ ကေုာံ အာဂျေန်တဳနာ။ ဂကူအရေဝ်ဏအ် ဒှ်ဂကူ မၞုံညးဟီု ဂၠိုင်အိုတ်ရ။

၄။ သဒ္ဒါ ကေုာံ လဒက်ပတန် (Grammar and Morphology)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဘာသာ ကေချူအာဝွံ ဒှ်အရေဝ်ဘာသာ မကပ်ဗာန်မလိက် (Agglutinative language) မွဲရ။ အရာဏအ် ဟီုမ္ဂးဂှ် - အရေဝ်မွဲမ ဂွံဒှ်ကၠုင်ဂှ်၊ ဍေံတအ် စကာ ရိုဟ်မလိက် (Root) မွဲတုဲ၊ ဆက်ဗာန်စုတ် ပိုဒ်ဗဂပ်-လက္ကရဴ (Suffixes) ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ တာလျိုင် သဒ္ဒါရ။[၆]

ဥပမာ သၞောတ်ကပ်ဗာန်:

  • wasi (သ္ၚိ)
  • wasi-y (သ္ၚိ အဲ)
  • wasi-y-kuna (သ္ၚိ အဲ ဂမၠိုင်)
  • wasi-y-kuna-pi (ပ္ဍဲ သ္ၚိ အဲ ဂမၠိုင်)

သၞောတ် လဒက်ပတန် ဝါကျ: ကေချူအာဝွံ စကာ သၞောတ် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb / SOV) မဒှ် သၞောတ် တုပ်ကဵု ဘာသာမန် ကေုာံ ဗၟာ ကီုရ။

တင်တၟေင် သဒ္ဒါတၞဟ်တအ်:

  • သက်သဳပရိုင် (Evidentiality): ပ္ဍဲကေချူအာမ္ဂး၊ ပ္ဍဲကၞောတ်ဝါကျ ဒးဗာန်စုတ် မလိက် မထ္ၜးကဵု သက်သဳရ။ (ဥပမာ: -mi = အဲညာတ်ကေတ် နကဵုမတ်၊ -si = အဲမိင်လဝ် ညးတၞဟ်ဟီု၊ -chá = အဲထေင်ကေတ် / မာန်ဒှ်မာန်)။
  • ပိုဲ (Inclusive vs. Exclusive "We"): သွက် မနာမ် "ပိုဲ" ဂှ် ကေချူအာ နွံၜါသာ်- ñuqanchik (ပိုဲ သီုကဵု မၞး) ကေုာံ ñuqayku (ပိုဲ ဆဂး ဟွံသီု မၞး)။

၅။ ရမ္သာၚ်ဗေဒ (Phonology)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ရမ္သာင်ဗေဒ (Phonology) ကေချူအာဝွံ တၞဟ်ခြာဒၟံင် နူကဵု ဘာသာ ရဝ်မာန် ညံင်ရဴ သပိန် ဗွဲမလောန်ရ။

သ္ၚိအင် ရမ္သာင် သရ (Vowels) ပ္ဍဲ ကေချူအာ
ဂတ (Front)လဒေါဝ် (Central)လက္ကရဴ (Back)
သၠုင် (High) iu
သဝ် (Low) a

ကေချူအာ တမ်မူလဝွံ နွံဆ သရ ပိမ (a, i, u) ဓဝ်ရ။ ဆဂး အခိင် ပံင်စပ် ကု ဗျည်လ္ၚဵုမ္ဂး ဍေံတအ် မလေပ် တိတ်ရမ္သာင် (e) ကေုာံ (o) ကီုရ။

သွက် ရမ္သာင်ဗျည် (Consonants) ဂှ်၊ ကေချူအာဝွံ ဟွံမဲကဵု ရမ္သာင်ဗျည်ဇြိုင် (Voiced stops) ညံင်ရဴ b, d, g ပ္ဍဲ တမ်မူလရ။ ဆဂး၊ ပ္ဍဲ ဒေသ ကူသကဝ် ကေုာံ ဘဝ်လဳဗဳယျာဂှ် နွံကဵု ရမ္သာင် ဗျည်ပတိတ်ကျာ (Aspirated) ညံင်ရဴ ph, th, kh ကေုာံ ရမ္သာင် ဗျည်ကအ်တေင် (Ejectives) ညံင်ရဴ p', t', k', q' ရ။[၇]

၆။ သၞောတ်ချူလိက် ကေုာံ အက္ခရ် (Writing System and Orthography)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ကွဳပူ (Quipu) - သၞောတ် ကၠေင်ဇုက် မစကာလဝ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ တင်နင် ကေုာံ စရင်အင် ပ္ဍဲခေတ် အေန်ကာ မဟွံမဲကဵု မလိက်။

ကိုပ်ကၠာ သပိန်တအ် ဟွံစိုပ်ဂှ်၊ ဘာသာ ကေချူအာဝွံ ဟွံမဲကဵု သၞောတ်မလိက် မချူနကဵု အက္ခရ်ရ။ စၞးဂှ် အေန်ကာတအ် စကာ ကွဳပူ (Quipu) မဒှ် သၞောတ် ကၠေင်ဇုက် ဇမၠိင် ကေုာံ အသာ်နာနာ သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ စရင်အင်၊ လၟိဟ်မၞိဟ်၊ ကေုာံ ဝင်ဍုင်ရ။

ပ္ဍဲခေတ် ကိုဝ်လဝ်နဳဂှ်၊ ခမဳသင် သပိန်တအ် စကာ အက္ခရ် လေတ်တေန် (Latin alphabet) သွက်ဂွံ ချူ ကေချူအာ သွက်ဂွံ ပတိတ် လိက်ပြကိုဟ်ဘာသာခရေတ်ရ။

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ အလဵုအသဳ ပေရူ ကေုာံ ဘဝ်လဳဗဳယျာတအ် ဖျေဟ်လဝ် သၞောတ်ချူလိက် (Standard Orthography) တုဲယျ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ဏအ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ပၠေဝ်ပၠေတ် အကြာ ညးဟီုအရေဝ် ဒေသတၞဟ်ခြာတအ် ဆက်နွံဒၟံင်ဏီရ။

၇။ ဝေါဟာရ ကေုာံ ပရေၚ်ဇီုကပိုက် (Vocabulary and Influence)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဘာသာ ကေချူအာဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ဇီုကပိုက် လ္တူ အရေဝ်ဘာသာ ဂၠးကဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် ကေုာံ သပိန် ဗွဲမဂၠိုင်ဝွံ ကၠုင်နူ ကေချူအာရ။ ဥပမာ-

  • Puma (ပူမာ): ဇာဒိသိုင် အမေရိက
  • Condor (ကောန်ဒေါ): လနေင် က္ဍိုပ်ဒဵု အာန်ဒဳ
  • Llama (လာမာ): သတ်တိရစ္ဆာန် တုပ်ကဵု အုတ် မၞုံပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာ
  • Quinoa (ကဳနဝ်အာ): သြောအ်ဂကူ ကေချူအာ မစထဝ်
  • Jerky (ဂျာကဳ): ဖျုန်ကှ် (ကၠုင်နူ ဝေါဟာရ ကေချူအာ ch'arki)[၈]

တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု၊ ကေချူအာ လၟုဟ်ဝွံလေဝ် ကေတ်လဝ် မဝေါဟာရ မလွဳဗ္စ နူကဵု ဘာသာသပိန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊ တၟေင်တၟဟ် သွက် ကပေါတ် ကေုာံ လညာတ်တၟိ မဟွံမဲ ပ္ဍဲခေတ် အေန်ကာရ။

၈။ ကဆံၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေၚ်မၚ်မွဲ (Official Status and Revitalization)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝှာင်:Bandera Wiphala Tupac Katari.svg
အလာံ ဝဳဖာလာ (Wiphala) မဒှ် သင်္ကေတ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခေါင်အရာ ကောန်ဒေသ အာန်ဒဳတအ်။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ်၊ ဍုင်ပေရူ ဒှ်ဍုင် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဘာသာ ကေချူအာ နဒဒှ် အရေဝ်ဘာသာ ရုင် ကဆံင်ကောန်ဂကူရ။ ဘဝ်လဳဗဳယျာ ကေုာံ အဳကွေဒံ တအ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် အခေါင်အရာ ကေချူအာ ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ဍုင်ရ။

ၜိုန်ရ သၞောဝ်ဥပဒေ နွံကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲဂှ် ကေချူအာ ဒးဒုင် ဇီုကပိုက် ကု ဘာသာသပိန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ကောန်ၚာ် တၟိတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံဟီု ကေချူအာ ဟိုတ်နူ ပရေင်အောန်စှ်ေ အခေါင်အရာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဍဵုဍိုက် လ္တူ ညးဟီု ကေချူအာ (Discrimination) ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဇၞော်တအ်ရ။[၉]

သွက်ဂွံ မင်မွဲ အရေဝ်ဘာသာဏအ်ဂှ်၊ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံအေန်ဂျဳအဝ် (NGOs) တအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် ပရေင်ပညာ ၜါဘာသာ (Bilingual Intercultural Education - EIB) ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ် ကေုာံ ဘာအလဵုအသဳဂမၠိုင်ရ။

၉။ လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ မဳဒဳယာ (Literature, Culture, and Media)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ယေန်သၞာင် ကေချူအာဝွံ တန်တဴဒၟံင် လ္တူ ပရေင်လဴပူ အရေဝ်ပါင် (Oral tradition) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပေါဲသၟာဇာတ် မဒယှ်တမ္ညဝ်အိုတ် ပ္ဍဲကေချူအာဂှ် ဒှ် Apu Ollantay မဒှ် ပရူပရာ ဇာတ်မဆာန် ပ္ဍဲခေတ် သၟိင်အေန်ကာ မချူလဝ် ပ္ဍဲခေတ် ကိုဝ်လဝ်နဳရ။[၁၀]

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ ဂဳတ ကေချူအာ မကော်ခဴစ Huayno ဝွံ ဒယှ်တမ္ညဝ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ အာန်ဒဳရ။ ပ္ဍဲခေတ် အေန်တာနဲ ကေုာံ ယျူကျုတ် (YouTube) ဂှ်လေဝ်၊ သၟတ်တအ် စကာ ဘာသာကေချူအာ သွက်ဂွံ ဒယှ်ေဒွက် တွိင်တွိုက် ပေါပ် (Pop) ဟွံသေင်မ္ဂး ရက်ပ် (Rap) ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု ဂၠးကဝ် ဒဳဂျဳတေဝ်ရ။

၁၀။ သရုပ် ကေုာံ အနာဂတ် အရေဝ်ဘာသာ (Conclusion and Future)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

အရေဝ်ဘာသာ ကေချူအာဝွံ ဟွံဒှ် ဆ အာဲကၟာဲ ခေတ်အေန်ကာ သၟးသၟးရ၊ ဍေံဒှ် အရေဝ်ဘာသာ မဂျိုင်ဒၟံင် ကေုာံ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အခေါင်အရာ ကေုာံ အသမ္တီ (Identity) ကောန်ဒေသ အာန်ဒဳ ပြကောဋိကိုဋ်တအ်ရ။ ၜိုန်ရ ဒးဆဵုဂဗ ပြသၞာ ပရေင်ဍဵုဍိုက် နူကဵု ဘာသာသပိန် ကေုာံ လညာတ် ဒဳဂျဳတေဝ် ခေတ်တၟိကီုလေဝ်၊ ပွမကလေင် လွဳပရာ (Revitalization) နကဵု ပရေင်ပညာ ကေုာံ မဳဒဳယာ ဂၠးကဝ်တအ်ဝွံ ကဵုဒၟံင် ဇြဟတ် ဂၠံင်တရဴ သွက် ကေချူအာ ဂွံဆက်ဂျိုင်တန်တဴအာ သွက် အနာဂတ် အဆက်ဆက်ရ။

နိဿဲ (References)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
  1. ↑ ကေချူအာ
  2. ↑ Adelaar, Willem F. H. (2004). The Languages of the Andes. Cambridge University Press. ISBN 978-0521362757။
  3. ↑ Heggarty, Paul (2008). Quechua and Aymara: Historical Linguistics and Origins. Oxford University Press။
  4. ↑ Mann, Charles C. (2005). 1491: New Revelations of the Americas Before Columbus. Knopf. ISBN 978-1400032051။
  5. ↑ Cerrón-Palomino, Rodolfo (1987). "Lingüística quechua". Centro de Estudios Rurales Andinos "Bartolomé de las Casas".
  6. ↑ Weber, David J. (1989). A Grammar of Huallaga (Huánuco) Quechua. University of California Press. ISBN 978-0520097328။
  7. ↑ Parker, Gary J. (1969). Ayacucho Quechua Grammar and Dictionary. Mouton။
  8. ↑ English words from Quechua. Dictionary.com.[permanent dead link]
  9. ↑ Coronel-Molina, Serafín M. (2015). Language Ideology, Policy and Planning in Peru. Multilingual Matters. ISBN 978-1783094254။
  10. ↑ Markham, Clements R. (1871). Ollantay: An Ancient Incan Drama. Trübner & Co.။
  11. Adelaar, Willem F. H. (2004). The Languages of the Andes. Cambridge University Press. ISBN 978-0521362757။
  12. Heggarty, Paul (2008). Quechua and Aymara: Historical Linguistics and Origins. Oxford University Press။
  13. Mann, Charles C. (2005). 1491: New Revelations of the Americas Before Columbus. Knopf. ISBN 978-1400032051။
  14. Cerrón-Palomino, Rodolfo (1987). "Lingüística quechua". Centro de Estudios Rurales Andinos "Bartolomé de las Casas".
  15. Weber, David J. (1989). A Grammar of Huallaga (Huánuco) Quechua. University of California Press. ISBN 978-0520097328။
  16. Parker, Gary J. (1969). Ayacucho Quechua Grammar and Dictionary. Mouton။
  17. English words from Quechua. Dictionary.com.[permanent dead link]
  18. Coronel-Molina, Serafín M. (2015). Language Ideology, Policy and Planning in Peru. Multilingual Matters. ISBN 978-1783094254။
  19. Markham, Clements R. (1871). Ollantay: An Ancient Incan Drama. Trübner & Co.။
  20. Hinton, Leanne (2001). The Green Book of Language Revitalization in Practice. Academic Press. ISBN 978-0123493545။
နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Adelaar" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Heggarty" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Mann" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Cerron" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Weber" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Parker" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Dict" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Coronel" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Ollantay" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Hinton" defined in <references> is not used in prior text.
ကလေင်ကေတ်လဝ် နူ "https://mnw.wikipedia.org/w/index.php?title=ဘာသာ_ကေချူအာ&oldid=56753"